"BES ARYS" JShS. "BES QASQA" – BIR KEŃShAR

Alyp jylyjaı, tátti qulpynaı... Murat, Nurǵalı, Nurmahan, Jomart, Álibek. Bir otbasynyń taı-qulyndaı tebisip ósken saı­dyń tasyndaı bes azamaty. Sa­ry­aǵash óńirinde aýylsharýashy­lyq ónimderin ósirý men óńdeýde bul saladan da mol tabys bolady eken-aý dep jurtshylyqtyń kóki­re­gine úmittiń úlken otyn jaqqan aza­mattaryńyz osy. “Bes Qas­qańyz” da, “Bes Arysyńyz” da osy jigitter. Dıqandar esiginiń aldyndaǵy 5-10 sotyq jerlerge jylyjaı salyp, odan túsken tabysyna mal­danyp júrgende 1 gektar jer­ge jylyjaı qosyp, qys orta­syn­da tonnalaǵan qyzanaq, qııar­dy aldy Shymkent, sońy Astana men Almatynyń turǵyndaryna jiberip, dárýmendermen qaryq qylǵan da osylar. Bul jigitter О́zbekstanda ósken. О́zbek mektebinde oqyǵan. Ala topyly aǵaıynǵa jaqyn­dy­ǵy osymen bitedi, ákesi de, she­shesi de taza qazaqtar. Barlyǵy da joǵary bilimdi azamattar zaman yńǵaıy naryqqa aýysa bastaǵanda dıplomdaryn ýaqytsha sandyqqa salyp, bız­nes­tiń jalyna jarmasypty. Na­ryq teńizinde bular mingen sal­daýyrdy tolqyndardyń qaqpa­qyl­dap oınaǵany búginde artta qaldy. Áýeldegi saýda bizdiń barlyq kásipkerler ótken jol — “al da sat”. Tashkentten ótimdi dúnıeni Qa­zaqstanǵa ákelip satady, Alma­tyǵa et tasymaldap, ol jaqtan alǵan tehnıkalyq quraldardy Saryaǵash óńirinde puldaıdy. Biraz qarajat qurap alǵannan keıin Tashkent mańynan jer alyp, dıqanshylyqpen aına­ly­sa­dy. Shaǵyn kásiporyndar qu­rady. Ol ónimderdi anasy ataqty Alaı bazarynda ózi turyp satady. Kóztúrtki qylyp, keýdeden ıter­gen eshkim joq. Biraq ákesi kesik aıtypty. “Al, balalarym, bul jerdiń dám-tuzyn tattyq, ósip-óndik, eshkimnen kem bolǵan joq­pyz, úlken rahmet. Halqymyzda “er týǵan jerine” degen qanatty sóz bar. Otanymyzǵa qaıtaıyq. Ol jerde de senderge buıyrǵan nesibe bar shyǵar”. Bul otbasyda áke aıtqany zań. О́miriniń sana­ly ǵumyryn ustazdyqpen ótkiz­gen áke jónsiz sóz qozǵap, júıe­siz oı aıtpaıdy. Tashkentpen irgeles Sary­aǵash­tyń óz týǵan jerindeı bo­lyp qalǵany qashan. Bıznes­teri­niń edáýir bóligin satyp Tash­kent­te ózderi salǵan eki záýlim úıdi shańyraqtyń kishisi Áli­bekke amanattap Saryaǵashqa kelgen. Obaly qane, qoldarynda qar­jy­sy bar, aýylsharýashylyq ónim­derin ósirsek dep kelgen ji­git­terdi aýdan ákimdigi de, oblys ákimdigi de qushaq jaıyp qarsy aldy. Bıznes-josparlarymen ta­nysqannan keıin jer bóldi. Isker jigitter 1 gektar jerge jylyjaı saldy. Anaý-mynaý shyǵyndardy qosqanda 120 myń dollar jum­sal­ǵan. О́tken qys 70 myń dol­lar­dyń qyzanaq, qııary satyl­ǵan. Alla qalasa, bıyl shyǵyn tolyq óteledi dep otyr. Jylyjaıǵa ıtalııalyq tam­shy­latyp sýarý qondyrǵysyn or­natqan. Kompıýtermen basqary­la­dy. 15 mınótte 2 tonna sý boı­yn­daǵy tyńaıtqyshtarymen jylyjaıdaǵy ónimderge barady. Peshti sheber jigitter ózderi saldy. Árqaısysyna radıator esep­ti 300 metr qubyr ketken. Astynan ot jaǵylǵanda ystyq sýdy jylyjaıǵa aıdap, qaıta qa­byldap alatyn qazandyqty jylytyp turady. Temperatýrany ustaý úshin bul da tabylǵan tásil. Biz barǵan qarsańda qyzanaq, qııar kóshetteri kishkene quty­lar­da ósirilip jatty. Rolıng degen ızraıl tuqymy 20 myń túp. Karolına degen tuqymǵa ózge bir ká­sipker 10 myń danaǵa tapsyrys beripti. Birer kúnde jyly­jaı­daǵy daıyndalǵan orynǵa egiledi. Jigitter 2 gektar jerge kóktemde qulpynaı otyrǵyzǵan. Segiz myń dollarǵa jýyq shyǵyn ketkeni­men óte bitik ósti. Oraıyn tapsań istiń oıazy kele berer eken. Qulpynaı Shym­kentke tańsyq emes. О́zbek­stan­nan-aq bazardy toltyryp tastaıdy. Al, Almatyda kılosy 400-450 teńge tartar eken. Uzaq jolda qulpynaı jańa úzip alyn­ǵan sátindeı bolý úshin ne amal jasaý kerek. Kádimgi banan tası­tyn jáshikterdiń ishinen klenka qaptap, qulpynaı toltyrǵannan keıin, ezilip qalmaýy úshin ústi maıyspaıtyndaı kartonmen jabylady da muz toltyrylǵan qutylar baılanady.Tońazytqysh deseńiz jarasar. Qulpynaıdy bir apta jolda ustasańyz da sólin, úzip alynǵanyndaı qalpyn joı­maıdy eken. Bizge jol bastap júrgen Jo­mart endi qulpynaıdy Astanaǵa jóneltpek nıette. Onda kılosy 600-700 teńgege tartady. Sonda osy ónimnen-aq kúrep paıdaǵa shy­ǵýǵa bolady, ári kólemin ulǵaıtý kózdelýde. Mal bordaqylaý jáne shujyq sehy “Bes Arystyń” osyndaı ónegeli isterin kórgennen keıin oblys ákimi Asqar Myrzahmetov olardyń et kombınaty janynda sharýalardyń oblystyq keńesin ótkizgen. Bes Arystyń úlkeni Murat kolbasa jáne et ónimderine artyq shyǵyn jumsalmas úshin mal bordaqylaý sharýalyǵyn qosý nıetin ańdatty. Oblys basshysy Asqar Myr­zah­metovtiń shaǵyn jáne orta bız­nesti kóterińder, sharýalar men dıqandarǵa demeý kórse­tiń­der dep aýdan, qala ákimderin únemi tabaǵa maı shyjǵyrǵandaı qýyryp alatyny bar. Jaqsy tileý ǵoı. Orta sharýa gúldense óńirdiń yrysy molaıady, azyq-túlik qaýip­sizdigi qamtamasyz etiledi. Syrttaǵy eldiń qańsyǵy tańsyq bolmaıdy. – Mal bordaqylaý nıetterińiz jaqsy eken. Al, jem-shópti qaıdan alasyzdar? – dep suraıdy ákim. – Aseke, sýarmaly azyn-aýlaq jer bolsa degen bazynamyzdy sizge aıta almaı turmyz. – Bul jigitter elge ónege bola­tyn iri ister atqaryp jatyr eken. Bizde jerdi alýyn alǵanymen on jyldap paıdalana almaı júrgender bar, solardyń arasynan qaǵysty­ryp kóreıik, – deıdi Qazyǵurt aýda­nynyń sol kezdegi ákimi Nur­jan Ájimetov. Osylaısha sýarmaly 120 gektar jer qoldaryna tıedi. Sha­rýalaryna tap-tuınaqtaı jigit­ter júgeri egip tastaıdy. At shap­ty­rym jerdi qorshap mal qora salady. “Mal alsańdar asyl tuqym­dy­syn, tez salmaq qosatyn ettisin alyń­dar” degen oblys ákiminiń pi­ki­rimen jer shalady. Pavlodar ob­ly­synan 500 bas ógiz ákelip, jemge baılaıdy. – Aǵa-aý, Pavlodarda bir kirbiń kóńilde qaldy. Mal ıesi orys aǵaıyndar eken, al, malshylary – qazaqtar. Onysyna túk arlan­baı­dy, sol janymyzdy jabyrqatty, – deıdi Jomart. О́zge elde ósken, ol jaqta sultan bolǵansha óz elinde ultan bolýǵa bar namysqoı jigittiń munysy da súısintti. Arǵy atamyz mal baqqan eken dep shopan ata taıa­ǵyna muralyq etý túk te maq­tanysh emes. Bordaqydaǵy 500 ógizdi kórdik. Zootehnık Nurmahan bul ógizderdiń ákelingendegi ortasha salmaǵy 300-350 kılo edi, qazir 435 kıloǵa deıin tartady, aldy 500-550 kılo bol­ǵan­da kesel kelip, aýsylmen aýyryp áýpirimdep jazyp aldyq, – deıdi. Aýlada jeti alyp konteıner bar. Ishi tolǵan júgeri. Shamamen 400 tonnadaı jınalǵan. Irgesinde jem tartatyn seh bar. Qysqasy, “Bes Arys” JShS bordaqyǵa qa­jet jem-shóptiń máse­le­sin túbegeıli sheshken. Bergi bette qasaphana iske qosylyp jatyr. Irgesinde kolbasa sehy. Aǵaıyndy jigitter mu­nyń atyn “Qarqyn-2030” dep atapty. Qar­qyndary shynynda da qatty. Ulty nemis teh­no­log jıyrma shaqty kol­basa túrimen tanys­tyr­dy. Shıkizat ja­nyn­da. Jigitter munymen de tynbapty. Shaǵyn qal­ta­dan qoqys tasıtyn qap­shyqqa deıin daıyn­daı alatyn qondyrǵy da tıynǵa tıyn qurap tur. “Osynyń bárin óz qarjymyzǵa jasadyq, –deıdi aǵaıyndy jigitter. – Endi jeńil nesıe alý qareketindemiz. “Ońtús­tik” ÁKK-ge ótinishimizdi berdik, qazir qujattary daıyn­da­lyp jatyr. Aǵalarǵa rızamyz deıdi. Oblys basshysynan bastap bári qamqor. Saryaǵash aýdanynyń burynǵy ákimi Ulasbek Sádibekov te, jańa áki­mi Maqsat Myrzabaev ta, Qa­zy­ǵurt aýda­nynyń burynǵy jáne qazirgi ákimi Nurjan Ájimetov pen Tumanbaı Álıev te isimizge demeý bolyp keldi. Osy óńirden saılan­ǵan Parlament Májilisiniń depý­ta­ty Sáýirbaı Esjanov myrzaǵa da alǵys aıtamyz. Al, Saryaǵash aýda­ny ákiminiń orynbasary Buqarbaı Parmanov aǵamyz bilmegenimizdi úıretip, jańa ıdeıalarmen baıytyp otyrady deıdi. Elge kelip, aǵalarynyń aıaly alaqanynyń tabyn sezinip, boı­la­ry­na qýat quıylyp, jumystaryn odan ári shırata túsken bes arys-bes qasqaǵa biz de súısindik. Talap­tary taýdaı jigitter keler jyly túıetaýyq ósiretin fabrıka salmaq nıette. Jetsin nıetterine. Elbasynyń sharýalarǵa aıtyp júrgeniniń, tolassyz kómekti bergi­zip jatqanynyń astary aýyldyń ekonomıkasy kóterilsin degen jaq­sy tilek qoı. Al, aýyl degenińiz — qa­zaq. Qazaqtyń dáýleti kóterilse mem­lekettiń irgesi myqty, qadamy nyq. – Myna jigitterdiń jasap jat­qan tirlikterin kórip janyń ja­dyraıdy, – deıdi saparlas bolǵan dosym Nyǵymet. – Bir ózderi baıaǵy bir keńshardyń jumysyn ar­qalap júr. Kóbimiz táýekeldiń qaı­y­ǵyna mine almaı júrmiz. Muny jazsańyz talaı azamattar úlgi alyp, jumysyn bastap keter edi. ...Sol úshin qalam ustap júrmiz ǵoı, baýyrym... Baqtııar TAIJAN,Ońtústik Qazaqstan oblysy, Saryaǵash aýdany.