Memleket basshysy óz Joldaýynda agroónerkásiptik keshendi bolashaǵy zor salalardyń biri retinde kezekti ret atap kórsete otyryp, aýyl sharýashylyǵyn Qazaqstan ekonomıkasynyń jańa draıverine aınaldyrý jóninde naqty mindetter qoıdy. Búginde elimizdiń álemdik azyq-túlik naryǵynda óz ornyn alýy jáne eń aldymen, ekologııalyq taza taǵam ónimi arqyly birinshi oryndy ıelenýi elimizdiń basty maqsaty bolyp sanalady. Alǵa qoıǵan maqsattarǵa tolyǵymen qol jetkizý úshin Elbasy agroónerkásip keshenin damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamany bekitti. Baǵdarlamany júzege asyrýdaǵy negizgi tásildiń biri – shaǵyn jáne orta sharýashylyqtardy aýylsharýashylyq kooperasııasyna tartý bolyp tabylady. Osy oraıda, bolýy múmkin qatelikterge boı aldyrmaý úshin birneshe alǵysharttardy eskergen jón. Olardyń ishinde birinshi kezekte kadr máselesine aıryqsha nazar aýdarǵym keledi. Ekonomıkanyń qaı salasyn alsaq ta, qarjyny tıimdi ıgeretin de, ǵylym jańalyqtaryn engizetin de – bilikti mamandar. Bul másele aýyl sharýashylyǵy úshin áli de ózekti problema bolyp esepteledi. Salany reformalaýda keıbir ushqarylyqtar jiberilýi saldarynan tájirıbeli kadrlar basqa jaqtarǵa aýysyp, joǵary jáne arnaýly orta bilimdi mamandar 40 paıyzǵa deıin azaıyp ketti. Aǵa býyn izbasarlaryn daıyndaý, ornalastyrý, turaqtandyrý kúrt tómendedi. Osyndaı sebepterden aýyr eńbekti, kóp mehnatty talap etetin aýyl sharýashylyǵyna, sonyń ishinde mal sharýashylyǵyna qyzyǵatyn jastar qatary sıredi. Buryndary aýyl sharýashylyǵy mamandyqtarynda uldar jaǵy basym bolyp kelse, qazir qyzdardyń úlesi 70-80 paıyz. Olardyń kópshiligi eldi mekenderge baryp, jumys istegileri kelmeıdi. О́ıtkeni, jaıly baspanamen qamtamasyz etilmeýi, jalaqynyń tómendigi, eńbek ahýalynyń nasharlyǵy, munyń bári turmystyq ahýalǵa keri áser etetin jaǵymsyz faktorlar ekeni daýsyz. Sondyqtan, agrarlyq sektordy bilikti mamandarmen qamtamasyz etýdi júzege asyratyn tıimdi júıeni jalpy memlekettik mindet retinde aıqyndap alýymyz qajet.
Ol úshin mektepten bastap balalardy belgili bir mamandyqqa beıimdeý saıasaty qolǵa alynsa, al ǵylymı zertteý ınstıtýttarynda, aýyl sharýashylyǵy fakýltetterinde, kolledjderde kishi agrarlyq akademııa, jas fermerler mektebi baǵdarlamalary engizilse, quba-qup bolar edi.
Jasyratyny joq, aýyl eńbekkerleriniń ınnovasııaǵa, ǵylymı tehnıkalyq jetistikterge qushtarlyǵyn, belsendiligin arttyrý jaıy da nazardan tys qalyp keledi. Ásirese, aýyl sharýashylyǵy salasynda bilim taratýdyń tıimdi júıesin qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵy jete eskerile bermeıdi. Bilim berý tek joǵary oqý oryndarymen shekteledi degen túsinik áli basym. Sondyqtan, sabaqtastyq dástúrin qaıta jańǵyrtý úshin júıeli túrde úzdiksiz bilim berý, kadrlardy qaıta daıarlaý men biliktiligin arttyrý óte qajet. Jańa zamanǵa saı ınnovasııalar júzege asyrylyp jatyr degenniń ózinde aýyldarda dástúrli tehnologııalar saqtalyp qalǵanyn, bastaýysh kásiptik bilimi bar mamandarǵa suranys kóp ekenin jete eskergen jón. Kez kelgen eldiń agrarlyq ekonomıkasynyń negizgi tutqasy sanalatyn qarapaıym sharýa adamynyń jumys dárejesi men mártebesin kóterý de kókeıkesti máselelerdiń biri. Qazirgi kezde bul baǵyttaǵy is-sharalardy jandandyrýǵa «Atameken» UKP quramyndaǵy Agrokompetensııa ortalyǵy tartylyp otyr. El turǵyndarynyń 18 paıyzy aýyl sharýashylyǵy kásibimen aınalysatynyn, 190 myńnan asa sharýashylyqtar baryn eskersek, «jalǵyzdyń úni shyqpas, jaıaýdyń shańy shyqpas» degen naqyl eske eriksiz oralady.
Menińshe, aýyldyq jerlerde konsýltatıvtik-aqparattyq keńes berý jáne bilim taratý ortalyqtary kóptep qurylsa, utarymyz kóp bolmaq. Aýdandarda ornalasqan aýylsharýashylyq kolledjder bazasynda bilim taratý, fermerlerge konsýltatıvtik-aqparattyq qyzmet kórsetý ortalyqtaryn ashý oryndy. Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Shelek qalasynda sheteldik ınvestorlar keńesi arqyly Fılıp Morıs kompanııasy qurǵan agrobıznes ortalyǵy tabysty jumys istep keledi. Osy úlgini keńinen taratyp, jaqsy tájirıbelerin paıdalaný kerek.
Áıip YSQAQOV,
bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor
