Sodan keıin olar ákeme ártúrli naqaqtan jala jaýyp, «qulaq» dep túrmege qamatqan. Densaýlyǵy onsha jaqsy emes edi. Qaıta-qaıta aýyra bergen soń, ornyna úlken balasyn qamapty. Qasiretti qarasańyzshy, túrmedegi kesel birinen birine juǵyp, úlken aǵamyz qaıtys bolypty.
Sol asharshylyqtyń saldarynan ákem qaıtys boldy. Odan keıingi bizdiń jaǵdaıymyz tipti aýyrlap ketti. Shash al dese, bas alatyn sholaq belsendi atqaminerler bizdiń eýropalyq úlgide salynǵan, zamanynda talaıdyń kózqurtyna aınalǵan úıimizdi órtetip jiberdi. Sóıtsek, onyń astarynda altyndy ıemdený turypty. Oılary oryndalyp, úıdiń ishindegi úlken tireýden altyn tabylady, oljalaıdy. Ákemiz marqum sol tireýden bildirmeı qýys jasap, sonda jasyryp qoıǵan eken.
Ákemiz qaıtpas saparǵa attandy. Baspanamyzdy aram nıetter órtep tyndy. Altyn da qoldy boldy. Osynyń kesirinen biz de asharshylyqqa ilige bastadyq.
Anam júzigin, bilezigin satyp, amaldap kún kórip júrdik. Keıde kósheden kóremiz, adamdardyń ashtan baýdaı túsip, qyrylyp jatqanyn. Bir kúni bazardan kele jatsaq, eńgezerdeı úlken adamnyń keýdesi men ishi ashyq jatyr eken. Dıdaryn úreı bılegen anam, birden meniń kózimdi japty. Sóıtsem, ol ólip qalǵan bizdiń jaqyn aǵaıynymyz eken ǵoı.
Keıinnen Túlkibas aýdanyndaǵy Temirbastaý degen jerge jan saýǵalap kettik. Qamqorshymyz bir ǵana sheshem. Men sońynan jaıaý kele jatqanmyn, anam eki jasar qaryndasymdy kóterip alǵan. Barar jerimiz onsha alys jol emes. Biraq ashtyqtan ál-dármenimiz quryp, júre almaı kelemiz, jaǵdaıymyz aýyr.
Ilbı basyp júrgen adamǵa qarys qadam jer kósh jer bolyp ketedi eken. Myna sumdyqty qaramaısyń ba?! Kún eńkeıip, kesh kire bastady. Osy azappen kele jatqanda bizge bir úıir qasqyr jolyqpasy bar ma, qorshap aldy. Sheshem qaıratyna minip, qolyndaǵy taıaǵyn sermep, ses kórsetedi. Onyń álsiz ekenin azýlary aqsıǵan bóriler biletin sekildi. Áıel adam bolǵan soń ba, yǵa qoımaıdy. Qaıta enteleı túsedi.
Qasqyrlar yryldap, topyraq shashyp, jaqyndaı bastady. Men qoryqqanymnan sheshemniń etegine oraldym. Sheshem amalsyzdan qolyndaǵy eki jasar qyzyn «Qulynym!» dep qulyndaǵy daýysy shyǵyp, antalaǵan qasqyrlarǵa qaraı laqtyryp jiberdi. Arany ashylǵan qasqyrlar qaryndasymdy talap jatqanda, sheshem meni ala qashty. Sol bir sumdyq sát kúni búginge deıin kóz aldymnan ketpeıdi. Anamnyń «qulynym» degen úni dál qazir qulaǵymnyń túbinde shyńyldap tur.
Sodan keıin jan ushyryp, bir shaqyrymdaı jer júrip, jezdemizdiń úıine bardyq. Muny estigen úıdegiler atqa minip qyz qalǵan jerge barsa, qasqyrlar qaryndasymnyń shashynan basqa túk te qaldyrmapty.
Iá, osyndaı qasiretti biz ǵana emes, biz sekildi qanshama qazaq bastan keshti eken? Sonda meniń aıaýly anam áýletten bir tuqym qalsa eken, bir urpaq ákesiniń atyn óshirmese eken dep, meni qutqaryp qalypty. Qaryndasymdy meniń jolyma qurbandyqqa shalypty. Men es kirgennen bastap, sol anamnyń úmitin qaıtsem aqtaımyn dep talpyndym. Kúni búginge deıin sol talpynystan tanbaı kelemin. Tek ózim ǵana emes, ultymnyń basyndaǵy qasiretti jańylmaı aıtyp, endi sondaı sumdyq oralmasa eken deımin. Osyny búgingi elimizdiń ár adamy, ásirese, jastar esterinde ustasa qane. Asharshylyq qazaqty qansyratyp, mıllıondardy kómýsiz qaldyrdy. Jasym toqsanǵa bet alsa da, ultymnyń basyndaǵy sol bir qıly kezeńdi eske túsirgende et júregimdi bireý ınemen shabaqtaǵandaı bolyp qınalatynym bar.
Tiri adam tirshiligin jasaıdy eken. Jezdemizdiń úıinde júrip, jumys jasap, el qataryna qosyldyq. Biraq telqozydaı ósip kele jatqan qaryndasymnan aıyrylatyn oqıǵa joǵarydaǵydaı bolǵan. Bul asharshylyq alapatynyń qasireti edi.
Mekemtas MYRZAHMETOV,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Memlekettik syılyqtyń laýreat
