Is-sharanyń shymyldyǵyn Parlament Májilisiniń depýtaty Nurlan Dýlatbekov «Urpaqtar umytpaıdy» taqyrybymen ashyp, bul kúnniń qazaq tarıhynda qanshalyqty mańyzdy ekenine toqtaldy.
«El tarıhynda eleýli oryn alǵan asa aıanyshty kezeńdi bir aýyz sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Bul tarıh. Umytylmaıtyn tarıh. Erekshe atap ótetin bir jaıt, biz bul kúndi on bes odaqtas memlekettiń ishinde birinshi bolyp azaly kún retinde qabyldadyq. Bıyl jıyrma jyldyń júzi boldy, osy kúndi ult bolyp uıysyp, jurt bolyp jumylyp, qurban bolǵandarǵa qurmet kórsetip kele jatqanymyzǵa. Sodan bergi jasalǵan sharapatty sharalar, izgilikti ister kóńilge qýanysh, júrekke jubanysh syılaıdy. Osyndaıda «óli razy bolmaı, tiri baıymaıdy» degen tirkes tilge oralady. Qarap otyrsaq, Qazaqstan men onyń baýyryna jıylǵan ártúrli etnostar asharshylyq, qýǵyn-súrgin sııaqty neshe túrli náýbetti bastan ótkerdi. Kózge jas, kóńilge sher uıalatatyn qaıǵyly kezeń qabyrǵamyzdy sógip, qatarymyzdy azaıtyp ketkeni janǵa batatyn jaraqat. Sebebi, elimizdiń sany 1914-1916 jyldardaǵy sanaq boıynsha 6 mln bolyp, túrki elderiniń ishinde ekinshi orynda turǵan bolsa, náýbetten keıingi sanyn tipten salystyrýǵa kelmeıdi. Qazaqstan terrıtorııasynda bolǵan túrli lagerler, «Gýlagtyń» bir úlken júıesi «Karlagtyń», Aqmola aımaǵyndaǵy «ALJIR-diń» bolýy qazaq sanynyń kemýine ákelip soqty.
31 mamyr Saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni memlekettik deńgeıde atalyp ótetindigin jáne de basqalarmen salystyrǵanda aýqymdy jumystardyń atqarylǵanyn aýyz toltyryp aıtýǵa bolady», dedi ol.
Odan keıin sóz alǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshysy Darhan Qydyráli ulttyń jady jaıynda paıymdy pikirin ortaǵa saldy.
«Ulttyq sana tarıhı sana arqyly qalyptasady. Árbir ulttyń ımmýnıteti bolady. Sol ımmýnıtetti saqtaıtyn, ulttyq kodty da, ulttyq jadyny da saqtaıtyn ulttyń zııalylary. Biz repressııa jyldarynda sol zııalylarymyzdan aıyrylǵandyqtan tarıhı jadymyzdy da joǵaltyp ala jazdadyq», dedi ol.
«Sakraldy Qazaqstan» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń basshysy Berik Ábdiǵalıuly búgingi jastardyń boıynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna degen qurmet bolýy kerektigin tilge tıek etip, áli de atqarýǵa tıisti jumystardyń kóp ekenin alǵa tartty.
«Búgingi kún, ıaǵnı 31 mamyr – Saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni dep atalynǵanymen, biz bul kúni keńestik saıasattyń kesirinen qurban bolǵandardyń barlyǵyn eske alamyz. Qurbandarǵa arnap as beriledi, túrli qala, aýyl, aýdandarda eskertkishter boı kóterip, kıno túsirilip, kitaptar shyǵarylýda. Meniń oıymsha, bizge eń birinshi tarıhı sanany qalyptastyrý qajet. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda biz asharshylyqtyń qandaı bolǵanyn sezine almaımyz. Ol úshin árbir qazaq óziniń atalarynyń ishinen ashtyqta qyrylǵandary bolsa, solardyń tizimin jasaý kerek. Sonda naqty sanyn aıqyndaýǵa jeńil bolady. Sebebi, babalardy umytpaý kerek, ulyqtaý kerek. Sol úshin asharshylyqty urpaqqa sezdiretin murajaılar, tolymdy zertteýler qajet. Taǵy bir úlken taqyryp – asharshylyqqa qarsy bolǵan kóterilister. Osyǵan oraı biz Sozaq kóterilisi týraly izdengenimizde, kóteriliske qatysqandardyń kóbi áli kúnge aqtalmaǵan. Baspasóz betterinde asharshylyqqa qarsy kóteriliske shyqqandar dep olar jaıly, olardyń eńbegi jaıly túrli maqalalar jaryq kórýde. Al qujat júzinde olar áli «bandıt» dep tur. Egemendigin alǵan el bolǵan soń endi olardy zań arqyly aqtap, esimin elge qaıtarý kerek», dedi Berik Ábdiǵalıuly.
Sonymen qatar, «Ulaǵat» Mádenıet jáne damý qorynyń atqarýshy dırektory Qamajan Jumaqasova da, «Alash» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Sultanhan Aqqululy da, Qazaqstan Ulttyq arnasynyń analıtık-redaktory Nurbek Bekbaý da taqyryp tóńireginde oramdy oılaryn ortaǵa saldy.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
