Ataýly kún qarsańynda uıymdastyrylǵan sharanyń maqsaty – jalpyulttyq tarıhı sanany qalyptastyrý, ulttyq birlikti nyǵaıtý, tarıhı jadyny jańǵyrtyp, óskeleń urpaqqa mıras etý. Sonymen qatar, azamattyq qoǵam men memleket arasyndaǵy yqpaldastyqty arttyrýǵa úles qosý.
Asharshylyq, qýǵyn-súrgin jyldarynda qara jamylmaǵan qazaq joq. Sonyń saldarynan ultymyzdyń teń jartysy qyrǵynǵa ushyrady. Málimetterge súıener bolsaq, asharshylyq pen aýrý-syrqattan Qazaqstan, Belarýs, Reseı jáne Ýkraınada 7 mıllıonnan astam adam kóz jumǵan.
Al, ótken ǵasyrdyń 30-jyldary bir ǵana Qazaqstannyń ózinde 104 myńǵa jýyq adam tutqyndalyp, onyń 25 myńnan astamy atý jazasyna kesildi. Qazaq zııalylarynyń betke ustar ókilderiniń, respýblıka basshylyǵynyń túgelge jýyǵy joıyldy. Elimizdiń ár túkpirindegi 11 lagerdiń qabyrǵasynda adamdar qınaý men azaptaý saldarynan qaza boldy. Sol lagerlerde mıllıonnan astam adam jazasyn ótedi. Saıası qaıratkerlermen qatar olardyń jubaılary men balalary da qýǵyn-súrginge ushyrady.
«Kıiz týyrlyqty qazaq halqynyń tarıhynda mereıi tasyǵan mártebeli dáýirlerimen qatar, «tar jol, taıǵaq keshken» qasiretti kezeńderdiń de az bolmaǵany ashy aqıqat. Ultymyzda «О́tkenin eske alǵan – óskendiktiń belgisi, ótkenin umytqan – óshkendiktiń belgisi» degen dana sóz bar. Tarıh paraqtaryn keri ashar bolsaq, 1925 jyly elimizdi basqarýǵa kelgen Fılıpp Goloshekın Qazaqstanda «Kishi Qazan» tóńkerisin júrgizý saıasatyn ustandy. Sonyń saldarynan ult zııalylary jappaı qýǵyndaýǵa ushyrady. Goloshekın ózine qarsy shyqqandardy Qazaq elinen qýdy, olardyń kózin joıýdy qolǵa aldy. «Asyra silteý bolmasyn, asha tuıaq qalmasyn» degen ujymdastyrý uranymen naýqanǵa kirisken sholaq belsendiler respýblıkadaǵy 40 mıllıonnan astam mal basynyń qyrylýyna ákep soqtyrdy. Halyq jappaı asharshylyqqa ushyrady. Ultymyz asharshylyqqa deıingi sanyna, araǵa jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt salyp ázer jetkeni – bul zobalańnyń qanshalyqty qasyretti bolǵanyn kórsetýde», dedi jıynda sóz alǵandar.
Konferensııa barysynda «Barbang» kúrdiler assosıasııasynyń Jambyl oblystyq fılıalynyń aqsaqaldar keńesi tóraǵasy Abdýkarım Sýleımenov «My kýrdy – kazahstansy. Sýdby stepnye lıkı», M.H. Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń Qazaqstan tarıhy kafedrasynyń aǵa oqytýshysy Gúlbaǵıra Beısembekova «Qazaqstandaǵy 1937-1938 jyldardaǵy saıası qýǵyn-súrgin tarıhy», Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń Júsip Balasaǵun atyndaǵy Túrkistan ólkesiniń tarıhyn zertteý ortalyǵynyń dırektory Ordaly Qońyratbaev «Keńestik repressııa: sebepteri, tarıhı kezeńderi, saldary», Taraz ınnovasııalyq-gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń «Sherhantaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory Aınur Kembaeva «Ult júgin arqalaǵan urpaqtar sabaqtastyǵy (Turar men Sherhan)», Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń Qazaqstan tarıhy kafedrasynyń oqytýshysy Seıilhan Toqbolat «Qýǵyn-súrgin tarıhy qazirgi tarıhnamada» taqyryptary boıynsha baıandama jasap, ataýly kúnniń tarıhı mańyzyna keńirek toqtaldy.
Jıyn barysynda sóz alǵandar jastarǵa bastan ótken kezeńderdi Qazaqstan halqy árdaıym este saqtap, búgingi kúnniń qadirine jete bilýi qajettigin aıtty.
