Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Ásirese, qoǵamda keńinen talqylanyp jatqan máseleniń biri – ana tilimizdiń mártebesi. «Konstıtýsııalyq qurylys negizderi» bóliminiń birinshi tarmaǵynda: «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik tili – qazaq tili» dep tasqa qashalǵandaı etip jazylǵan. Bul – otanshyl, memleketshil azamattardyń eliniń, jeriniń birtutastyǵyn oılaǵan jurttyń ortaq toqtamy, ortaq baılamy.
Burynǵy Konstıtýsııada da «Memlekettik til – qazaq tili» dep taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. Biraq qazaq tiline osyndaı asa úlken, ári zańdy mártebe berý ońaı bolǵan joq-ty. Násili basqa bolsa da Gerold Belger, Ivan Shegolıhın sekildi qazaq tiliniń patrıottary qazaq ultymen bilek biriktirip, júzi basqa bolsa da júrek biriktirip, birge kúresip júrip ana tilimizge osyndaı mártebe alǵan edik. О́zimiz de ún qosqanbyz. Ún qosý – úles qosý! Qazaq ulty Qazaqstanda 40 paıyz ǵana bolyp turyp, ana tiline memlekettik mártebe alyp bergen ol tartysty kúnderdi umytýǵa bolmaıdy.
Búgingi jobadaǵy tasqashaý jazba birtutas «Halyq keńesi» aıasynda, birtutas Qazaqstan halqy yntymaǵynyń arqasynda – tabıǵı zańdylyq esebinde Konstıtýsııaǵa engeli otyr. Bul – memleket qurýshy óz aldyna, memleket quraýshy etnostardyń dúnıetanymynyń túbegeıli ózgerýiniń jemisi. Qazaqstan el-jurtynyń birtutastyǵyn endigi jerde «Qazaqstan Halyq keńesi» atalatyn jańa uıym qamtamasyz etýge tıis.
Memlekettik til retinde qazaq tiliniń ósip-órkendeýine, respýblıkanyń órkenıettik jaǵdaıda damýynyń kepili retinde ósip-sharyqtaýyna etnosaralyq resmı til retinde qyzmet etip kelgen orys tili de, tipti etnos tilderi de endigi jerde qyzmet etetini sózsiz. Til saıasaty máselesinde qoǵamdaǵy turaqtylyq pen birlikti saqtaý – basty qaǵıda. «Halyq keńesi» aıasynda yntymaqtasatyn birtutas el-jurt ásire ultshyldardyń arandatýyna jol bermeıdi.
Endigi bir másele – ultshyl, otanshyl patrıottardyń keıbiriniń Konstıtýsııada orys tiliniń qosalqy bolsa da oryn alýyna qarsylyǵy jóninde. Bul – árisi 250 jyldyq patshalyq Reseıdiń otary, beride 70 jyl «sovettik bolshevızmniń» bodany bolǵan eldiń sanasynda qalǵan zardapty psıhologııasy, tipti saqtyq notalary deýge bolady. Olardy kústanalaýdyń keregi joq. Derbes pikir retinde aıtyla beredi, tek arandatýdan saq bolǵanymyz jón. Argýmentsiz, negizsiz aıtyla berse, popýlızmge aınalyp ketýi de ǵajap emes.
Qulbek ERGО́BEK,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, ádebıettanýshy
