Jádiger • Búgin, 09:05

«Ǵalııa» kitaphanasynyń móri

10 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Professor Tursynbek Kákishuly «Sandaltqan «Sadaq» ki­tabynda kókten izdegeni jerden tabylǵandaı, osy tarıhı qol­jazba jýrnaldyń birneshe sanyn professor Qaıyrjan Bekhojınnen alǵanyn shabyt­tana jazady. «Qaptaǵan kóp kitaptyń arasynan qalyń­dyǵy tórt eli, muqabasy jyr­­tyl­ǵan mataly túptiń joǵa­ry jáne tómengi jaǵyna áshekeılep qara boıaýmen órnek salyp, orta tusyna «Sadak kır­gızov» dep tasqa basylǵan sózi bar, 575-betine «Ǵalııa» kitap-oqýhanasy degen tanys shtamp basylǵan salmaqty da kó­lemdi kitapty qolyma us­tat­ty. Júregim jarylyp ke­ter­deı týlap qoıa berdi», deı­di ol. Biz de osy mórdi kórýge asyqtyq.

«Ǵalııa» kitaphanasynyń móri

Ádebıetshiniń artynda qalǵan murasyn muqııat jıyp otyrǵan Kúlásh jeńgeıge habarlasyp, qoljazba jýrnaldardy bir kórýdi ótine surap edik, alaıda jolymyz bolmady. Sosyn Alma­tydaǵy Ulttyq kitaphanadaǵy sı­rek qorda saqtalǵan «Sadaq» jýrna­ly­nyń 1916 jylǵy №20, №21, №22 san­daryn da sholyp shyqtyq. Úsheýinde de «Ǵalııa» medresesi kitap­hana­synyń móri joq eken. Keıin Ýfa qa­lasyna baryp, sondaǵy Ahmet Zákı Ýálıdı atyndaǵy Bashqurtstan Ulttyq kitaphanasynyń sırek kitap­tar men qoljazbalar qoryna kirdik. Sırek qordyń meńgerýshisi Flıýr Sıbagatovtan «Ǵalııa» medresesi kitap­hanasynda saqtalǵan basylymdar men kitaptardy suradyq. Ol az ýaqytta al­dymyzǵa kóp kitapty úıip qoıdy. Sol kitaptardyń kópshiliginiń betinen biz iz­degen mór tabyla ketti. Bir ǵana mór ar-qy­ly birneshe málimetke qanyq boldyq.

«Ǵalııa» medresesiniń óz kitaphanasy jumys istegen. Shákirtter oqýdan qoly qalt etkende osy kitaphanaǵa baryp, kitap, gazet-jýrnal oqyp turǵan. Kitaphanada orys, tatar ádebıetterimen qatar, arab, túrik tilderindegi kitaptar da bolǵan.

Tatar tarıhshysy Lılııa Týzbe­kovanyń jazýynsha, «Ǵalııa» kitap­­ha­­nasy­nyń meń­gerýshisi qyz­me­tin medrese shákirt­teri atqarǵan. Olar jyl saıyn óz arasynan kitaphana meń­ge­rýshisin saılap otyr­ǵan. Kitaphana meńgerýshisi aıyna 25 som kóleminde jalaqy alǵan. Derek­terde 1914–1916 jyldary Magdan Magdeev, 1916–1917 jyldary Saıfı Qudash kitaphana meńgerýshisi qyzmetin atqarǵany aıtylady. Soǵan qaraǵanda kitaphana
1914 jyly ashylyp, medrese jabylǵan 1917 jylǵa deıin qyzmet etken sekildi.

Kitaphana tańǵy 9-dan túngi saǵat 11-ge deıin jumys istegen. Shákirtter gazet-jýrnaldardy oqyǵany úshin meńgerýshige 20 tıyn kóleminde aqy tóledi. Sondaı-aq «Ǵalııanyń» shákirtteri ótkizgen ádebı, mýzykalyq saýyq keshterinen túsken qarajattyń da belgili bir bóligi kitaphana qajetine jumsaldy.

Sonymen qatar oqý zalyna «Ǵa­lııa­nyń» shákirtteri shyǵarǵan «Par­laq», «Sadaq», «Nárýa» sekildi qol­jaz­ba jýrnaldar da qoıylyp, bir betine kitaphananyń móri basyldy. «Ǵalııadaǵy» qazaq shákirtteri shyǵarǵan «Sadaq» qoljazba jýrnalynyń árbir jańa nómiri osy kitaphananyń oqý zalynan tabyldy. Shákirtter jýrnaldy sol jerge baryp oqyp, aqparat aldy. Sol sebepti «Sadaq» bizge qanshalyqty qymbat bolsa, osy qoljazba jýrnaldy oqyrmanǵa usynyp turǵan kitaphananyń da orny alabóten.

Búginde Ýfa qalasynda «Ǵalııa» medresesiniń ǵımaraty ál kúnge syny buzylmaı tur. Alaıda medrese kitaphanasy saqtalmaǵan. Kezinde kitaphananyń tórinde turǵan keıbir kitaptar ǵana Bashqurtstan Ulttyq kitaphanasynyń sırek kitaptar qoryna ótkizilgen. Kópshiliginiń betinde «Ǵalııa» kitaphanasynyń móri bar. Olardyń «Ǵalııanyń» bir jádigeri ekenin rastap turǵan da sol móri ǵana.