Jıynǵa О́zbekstan, Qytaı, Reseı, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Aýǵanstan elderinen sarapshylar qatysty. Konferensııa jumysy qaýipsizdiktiń jańa arhıtektýrasy: Kóne paradıgmalardyń sońy jáne jańa aktorlar», «Ortalyq Azııa: obektıvtilik pen sýbektıvtilik arasynda», sondaı-aq, «Ortalyq Azııa: qabyldaýdyń áleýmettik-mádenı aspektileri» atty úsh bólimnen turdy.
Konferensııa barysynda Ortalyq Azııadaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyqtyń búgingi jaǵdaıy men bolashaǵyna qatysty máseleler talqylandy. Naqtyraq toqtalar bolsaq, aımaqtyq kúsh tepe-teńdigindegi Ortalyq Azııa elderiniń, Reseıdiń, Qytaıdyń, AQSh pen EO jáne jetekshi azııalyq memleketterdiń róli, UQShU, ShYU, EAEO, NATO, sondaı-aq ózge de xalyqaralyq uıymdardyń jumysy men ózara árekettestigi jáne osy salalardaǵy aımaqtyq yntymaqtastyq máseleleri qozǵaldy.
– Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesindegi turaqty emes músheliginiń barysynda Ortalyq Azııa qaýipsizdigin negizgi baǵyttardyń biri retinde alǵany belgili. Osyǵan baılanysty BUU-da elimiz aımaqtyń jaǵdaıy, bolashaǵy, qaýipter, osy jóninde qandaı kómekter kórsetý kerektigi jaıly máselelerdi kóterip jatyr. Sondaı-aq, Ortalyq Azııada jańa birlestik qurý ıdeıasy qaıtadan jandanýy kerek. Osyǵan deıin de bul bastama talqylanyp, tipti Ortalyq Azııa bankin de qurdyq. Biraq azyq-túlik, sý-energetıkalyq, kólik-kommýnıkasııalyq baǵytta qarastyrylǵan úsh konsorsıýmnyń jumystary júzege aspaı qaldy, – dedi Parlament Májilisiniń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev.
Jıynǵa qatysqan Qytaıdyń qazirgi zamanǵy halyqaralyq qatynastar akademııasynyń arnaıy keńesshisi Dý Iаnzıýn bir maqsattaǵy jańa birlestik qurý úshin aldymen birqatar máselelerdi sheship alý kerektigin alǵa tartty.
– Aldymen, iri derjavalardyń qoldaýyna júginý qajet. Sebebi, alpaýyt elder arqyly aımaqtyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge bolatynyn moıyndaǵanymyz jón. Bul rette AQSh, Reseı, Qytaı, Qazaqstan, Japonııa sekildi memleketter úlken ról atqara alady. Sonymen qatar, shaǵyn memleketterdiń qaýipsizdigine jete kóńil bólinýi kerek. Mundaı elderge qoldaý bildirmeı, olardyń qaýipsizdigine nemquraıly qaraý tynyshtyqqa keri áserin tıgizedi, – dedi Dý Iаnzıýn.
Ortalyq Azııanyń qaýipsizdigi máselesi Eýropanyń, Azııanyń sarapshylary kózqarasy turǵysynan da talqylandy.
Shara barysynda Qazaq-nemis ýnıversıteti janyndaǵy xalyqaralyq jáne aımaqtyq yntymaqtastyq ınstıtýtynyń dırektory Bolat Sultanov Ortalyq Azııanyń aımaqtyq kooperasııasyn qurý kerektigin sóz etti.
Osy aımaqqa kiretin elder halyqaralyq jáne aımaqtyq alańdarda ortaq ustanymdaryn, baǵyt-baǵdaryn bildirý úshin birigýi qajet. Ár el óz aldyna jeke pikir bildirse, ol bir ǵana memlekettiń úni bolmaq, al eger Ortalyq Azııanyń elderi bas qossa, onyń jóni bólek. Osy turǵyda biz Shyǵys Eýropa elderiniń tájirıbesin basshylyqqa alǵanymyz jón. 2004 jyly Vengrııa, Polsha, Chehııa, Slovakııa Eýropalyq odaqqa múshe bolardan buryn birlestik quryp, ortaq problemalaryn birge sheshýge ýaǵdalasqan bolatyn. Odaqqa kirgennen keıin de tórttikterin saqtap qaldy, – dedi Bolat Sultanov.
Aıan ÁBDÝÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
