«Balabaqshaǵa barasyń, balam!»

Sábılerin mektepke deıingi mekeme­lerge ornalastyrý – ata-analardyń basty armany. Bul – ońaı sheshiletin má­sele emes. О́ıtkeni, Qazaqstannyń bas­qa qalalary sekildi Astanada da ba­la­baqsha jetkiliksiz. 2017 jyldyń qań­tarynda elordada 3 pen 6 jas aralyǵyndaǵy 33240 jetkinshek ba­labaqsha kezegine tirkelgen. Taǵy kerek deseńiz, memlekettik balabaqshaǵa bes-alty jyldan beri kezegin sarǵaıa kú­tip otyrǵan ata-analar bar. Tipti, keı­biriniń kezegi jetpeı, balasy mektep tabaldyryǵyn attap ta úlgergen. Je­kemenshik balabaqshaǵa balasyn berýge olardyń kóbiniń qaltasy kótermeıdi. Sondyqtan, amal joq, memlekettik balabaqsha kezegin kútýge májbúr.
Balabaqshaǵa kezekti azaıtýdyń birden-bir joly – memleket -jekemenshik áriptestigi. Elbasy N.Á.Nazarbaev bılik tarmaqtarynyń osyndaı ekijaqty áriptestikke basa nazar aýdarýy ke­rek­tigin basa aıtyp keledi. Nátıje de joq emes. Qazir Astanada da, basqa qalalarda da jekemenshik balabaqsha ashýǵa qul­shy­nys bildirip otyrǵan kásipkerler kóp. О́ıt­keni, munyń eki jaqqa da paıdas­y bar. Kásipker memlekettik tapsyrys alyp, jumysy alǵa basady, memleket balabaqsha tapshylyǵy máselesin sheshedi. Tek jekemenshik balabaqsha barlyq talaptarǵa saı bolýy tıis. Bul bir shetinen, báseke. Tipti, qazir mem­lekettik balabaqshaǵa emes, balasyn jekemenshik mekemege bergendi qa­laıtyn ata-analar da bar. Sebebi, on­daǵy tálim-tárbıege kóńilderi tolady.

Balabaqshaǵa kezekke turý men jol­dama alý úshin ata-analardyń aıtys-tartysqa toly kúnderdi bastan ótkergenin kóz kórdi. Tań bozaryp atpaı, shala uıqyly-oıaý, qundaqtaýly balasyn qolyna alyp, aıazdy-borandy kúnderi qysyla-syǵyla kezekke jazylatyn edi ǵoı. Kezegi typ-tynysh ótse jaqsy. Aıqaı-shý, talas-tartys... Tipti, jaǵa jyrtysýǵa deıin barǵan joq pa? Bul – balabaqsha kezegine turý men tıisti qujattardy ótkizý kezindegi jantalas. Odan keıin joldamany jyldar boıy zaryǵa kútetiniń taǵy bar. Kezek tabandap turyp alady, jyljymaıdy... «Keıbireýler tamyr-tanystary men qoldaýshylary arqyly joldamany kezeksiz alyp ketipti» degendi estigende qany qyz-qyz qaınaıdy. Qoldan keler qaıran joq. Kóptegen ata-ana osyndaı kúıdi bastan ótkergeni anyq.

Endi osynyń bári artta qaldy. Mem­le­kettik balabaqshalarǵa joldama berý elek­trondy júıege kóshti. Bul – Astana qa­lasynda. Respýblıka boıynsha ázirge tórt qalada osyndaı júıemen jumys bastaldy degen aqparat bar, sonyń biri – elorda. Endi ata-analardyń ótinish bergennen keıin óz kezeginiń qanshalyqty alǵa jyljyǵanyn eki resýrs arqyly qadaǵalaýǵa múmkindigi bar. Biri – «Elek­tron­dy úkimet» portaly, ekinshisi – ha­lyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary. О́ti­nish­ti de úıde otyryp elektrondy túrde be­rýge bolady.
Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, mundaı júıeniń artyqshylyǵy – joldamany jeń ushynan jalǵasyp, tamyr-tanys arqyly alyp ketý múmkin emes. Bul elektrondy júıege bilim basqarmasy men basqa da bılik tarmaqtarynyń eshqandaı yqpaly júrmeıdi. О́ıtkeni, bári avtomatty túrde júrgiziledi. 

Balabaqshaǵa joldama alý kezegi jet­ken ata-anaǵa aqparat telefon nemese elek­trondy poshta arqyly beriledi. Osy­dan soń 15 kún ishinde olardyń ba­la­baq­shany tańdaýǵa múmkindigi bar. «Jar­ty aı jetkilikti» dep esepteıdi maman­dar. Al buǵan deıin ata-analardyń tańdaýyna bir kún ǵana berilgenin eskersek, bul – jaqsy múmkindik. Sol ýaqytta úl­gerý qajet. Eger úlgere almasa, joldama kezektegi kelesi ata-anaǵa beriledi.

Taǵy bir basa aıtatyn másele, mem­le­kettik balabaqshaǵa kezegi jetpegen ata-analardyń alańdaýyna negiz joq. Ba­la­syn jekemenshik mekemege de berýine bo­lady. Mundaı qadamǵa barǵan ata-ana mem­lekettik balabaqsha kezeginen shyǵyp qal­maıdy, kezegi saqtalady. Onyń ústine, qa­zir memlekettik jáne jekemenshik balabaqshanyń tólemaqysynda sonsha­lyq­ty kóp aıyrmashylyq joq, teńesip qaldy.

ásipkerler mektepke deıingi mekemelerge memlekettik qoldaý bar ekenin sezingendikten ári memlekettik tap­syrystyń bolatynyna kózderi tolyq jet­kendikten balabaqsha ashýǵa erekshe yntaly bolyp otyr. Oǵan dálel – As­tanada 2015 jylǵa deıin bar-joǵy 53 jekemenshik balabaqsha bolsa, 2016 jyly 44 jekemenshik ba­la­baq­sha ashylǵan. Bir jyldyń ishinde osynsha ba­lalar mekemesiniń ashylýy bul salada memleket-jekemenshik áriptestigine keń jol ashylǵanyn kórsetse kerek. Qa­zir As­tanada jekemenshik balabaqsha me­m­lekettik balabaqshadan kóp. Ma­man­dar­dyń paıymdaýynsha, aldaǵy ýaqytta osy úrdis saqtalsa, balalardy mektep ja­syna deıingi mekemelerge ornalas­ty­rý máselesi eshqandaı qıyndyqsyz jú­zege asatyn bolady.

Ǵalym Omarhan,
«Egemen Qazaqstan»