Shetel ınvestorlary keńesi 1998 jyly Qazaqstanda ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jáne ınvestorlardyń Qazaqstandaǵy ınvestısııalyq qyzmetine qatysty týyndaǵan ózekti máselelerdi tıimdi sheshý úshin Qazaqstan Úkimeti men sheteldik ınvestorlar arasynda tikeleı dıalogty qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan bolatyn. Shetel ınvestorlary keńesi quramyna 35 iri transulttyq sheteldik kompanııa men halyqaralyq uıym basshylary kiredi.
Keńes jumysynyń negizinde elimizdiń ınvestısııalyq saıasatynyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaý, ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý, ınvestısııalar týraly normatıvtik-quqyqtyq bazasyn jetildirý, sondaı-aq, ekonomıkany álemdik ekonomıkalyq prosesterge ıntegrasııalaý, sheteldik ınvestısııalardy tartý máseleleri sheshimin tabýda.
Investısııalyq klımatty jaqsartý boıynsha júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde Qazaqstan Dúnıejúzilik banktiń «Bıznes júrgizý jeńildigi» reıtınginde 35-orynǵa ıe boldy. Sońǵy 12 jylda Qazaqstanǵa tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııa 243 mlrd AQSh dollaryn quraǵan. 2016 jyly 20,6 mlrd AQSh dollary tartylypty, bul 2015 jylmen salystyrǵanda 40 paıyzǵa kóp.
Investorlar keńesiniń otyrysy bıyl otyzynshy márte ótti. Shetel ınvestorlary keńesi qurylǵaly plenarlyq otyrystarda shetel ınvestorlary úshin eldegi quqyqtyq rejimdi jaqsartý, Qazaqstannyń sot júıesin jetildirý, shetel jumys kúshin tartý jáne salyq júıesin ońtaılandyrý, Qazaqstannyń ınvestısııalyq ımıdjin jaqsartý sııaqty taǵy birqatar máseleler talqylandy.
Bıylǵy jıynǵa 300-den astam qazaqstandyq jáne sheteldik qatysýshy, onyń ishinde shetel tarapynan Keńestiń 30 múshesi men 2 baqylaýshysy, ıaǵnı, halyqaralyq uıymdar men transulttyq kompanııa basshylary, sondaı-aq, memlekettik organdardyń, ulttyq kompanııalar men uıymdardyń basshylary qatysty.
Keńes jańa qurammen tolyqty
Otyzynshy otyrys elimizde ótip jatqan «Astana EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesimen dóp kelip otyr. Sondyqtan onyń taqyryby da EKSPO-men úndestirilip «Jańa energetıka» dep ataldy.
Keńes otyrysyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ózi ashyp, júrgizip otyrdy.
«Bıyl keńestiń qurylǵanyna 19 jyl tolyp otyr. Osy ýaqytqa deıin bizdiń kezdesýimiz jaqsy dástúrge aınaldy. Biz biraz jumysty birge atqardyq. Sizder Qazaqstan ekonomıkasynyń qalyptasýyna jáne biz júrgizip jatqan reformalardy júzege asyrýǵa úlken kómek kórsettińizder.
Bizdiń kezdesýlerimiz óte ózekti taqyryptar: ekonomıkany damytýdyń máseleleri talqylanatyn alańǵa aınaldy. Keńeske elimizde jumys isteıtin iri sheteldik kompanııalardyń músheleri kiredi. Jyl ótken saıyn olardyń qatary jańaryp otyr», dedi Elbasy. Memleket basshysy odan ári shetel ınvestorlar keńesiniń jańa múshelerimen tanystyrdy. Elbasynyń aıtýynsha, Qazaqstan tarapynan da keńeske jańa músheler kirgen.
«Negizgi taqyryptardy talqylamas buryn men sizderge keńestiń jańa múshelerin tanystyrǵym keledi. Ol Azııalyq damý bankiniń vıse-prızıdenti Dıvakara Gýpta, «Morebenı korpareıshın» kompanııasynyń Eýropa, Afrıka jáne TMD memleketteri boıynsha aǵa jergilikti atqarýshy ofıser Naoıa Ivashıta. Olar zeınetke shyqqan áriptesterin almastyrdy. Sondaı-aq, kadrlyq ózgeristerge baılanysty Qazaqstan tarapynan da keńeske jańa músheler kirdi», dedi N.Nazarbaev. Sondaı-aq, jıynǵa qatysyp jatqan azamattarǵa alǵys aıtyp, keńes otyrysy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń aýmaǵynda ótip jatqanyn eske salyp ótti. Bul rette kórmeniń Qazaqstan úshin mańyzdylyǵyn taǵy da tilge tıek etti.
«Alǵashqy kirpishin 2014 jyly qalaǵan edim jáne 3,5 jyl ishinde qomaqty qarajat ıgerilip, ózderińiz kórip otyrǵan biregeı keshen salyndy. Onyń ashylýyna 17 prezıdent jáne birneshe úkimet basshysy qatysty. Kórme ýaqytynda basqa da memleket basshylary keletin bolady. EKSPO-2017 kórmesiniń ótkizilýi búgingi otyrystyń «Jańa energetıka» atty taqyrybyn aıqyndap otyr. Bizdiń elimiz úshin energetıkalyq sektordyń mańyzy zor. Orasan zor resýrstardyń bolýyna qaramastan, Qazaqstan Jańartylǵan energetıka kózderin belsendi damytýǵa nıetti. Osyǵan oraı, «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý» tujyrymdamasy iske asyrylýda. Biz halyqaralyq «jasyl» tehnologııalar ortalyǵyn qurý boıynsha bastama jasadyq, ol kórme jumysy aıaqtalǵannan keıin de jumys isteıtin bolady. Biz barlyq múmkindikterimizdi, jańa energetıka rezervterin paıdalanýymyz kerek», dedi N.Nazarbaev.
Investısııaǵa ıkemdi el
Keńes otyrysynda ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý boıynsha Qazaqstan qolǵa alynǵan jumystar jóninde Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek jan-jaqty baıandady.
«EYDU sarapshylarymen birlesip ınvestısııalyq klımatty jaqsartý jumystary júrgizilýde. Sońǵy 5 jylda zańnamamyzdy EYDU standarttaryna sáıkes aıtarlyqtaı ózgertip, kóshi-qon júıesin, sheteldik jumys kúshin tartý tártibin, qurylys júrgizý men jer telimderin resimdeýge ruqsat qaǵazdaryn alýdy jeńildettik, sonymen qatar, 61 memleket úshin vızasyz júıe ashyq», dedi J.Qasymbek.
«Búginde Qazaqstan úshin basty seriktester retinde Qytaı, Reseı, Eýrodaq, AQSh, Túrkııa men Arab elderiniń ınvestory bolyp tabylady. Jáne de osy memleketterdiń árqaısysynda iri maqsatty ınvestorlar anyqtalǵan. Ár memleket boıynsha ınvestormen jumys isteıtin jospar bar», dedi mınıstr. Derekke súıensek, búginde jalpy somasy shamamen 50 mlrd dollar bolatyn júzege asyrylyp jatqan jáne qarastyrylý barysyndaǵy 147 jobanyń tizimi jasaqtalǵan.
«Bul − Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń 25 shet memleketke saparynyń aıasynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtyń nátıjesi. Búginde 39 joba boıynsha qurylys júrgizilip jatsa, 12 joba boıynsha barlaý jumystary, taǵy 17 joba boıynsha qujatnama jasaqtalýda. Al qalǵan jobalar qarastyrylý barysynda», dedi J.Qasymbek.
Investısııalar jáne damý mınıstri elimizde qurylyp jatqan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń jumysyna da toqtaldy. AHQO bırjasyn qurý boıynsha jumys aıaqtalyp jatqanyn, jahandyq bırjalyq kóshbasshylar sanynan strategııalyq áriptester aıqyndalǵanyn atap ótti.
Jıynda sondaı-aq, Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń prezıdenti Ser Sýma Chakrabartı, Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev, «Qazaqstandyq shetel ınvestorlary keńesi» qaýymdastyǵynyń Basqarma tóraǵasy Ýlf Vokýrka, «GE Oil & Gas» kompanııasynyń prezıdenti Lorenso Sımonellı, «ENI S.p.A.» kompanııasynyń Bas atqarýshy dırektory Klaýdıo Deskalsı, Birlesip qarjylandyrý jáne jeke sektor operasııalary jónindegi Azııa damý bankiniń vıse-prezıdenti Dıvakara Gýpta, «ERG S.a.r.l.» kompanııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Aleksandr Mashkevıch jáne basqalar sóz sóıledi.
Jańa energetıkaǵa jol
Otyrysty Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev qorytyndylady. Qatysýshylar aldynda sóılegen sózinde Elbasy álemdik qoǵamdastyq energııanyń jańa kózderin belsendi túrde izdestirip jatqanyn ári tehnologııalyq ilgerileý qarsańynda turǵanyn atap ótti. Shyndyǵynda, bıyl Astanada EKSPO-2017 kórmesin ótkizýdiń ıdeologııasy memleketterdiń taza energııany damytýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigerin toǵystyrýǵa negizdelgen.
Memleket basshysy sondaı-aq, energııa óndirýdiń aralas júıesi elimiz úshin eń qolaıly ekenin aıtty. Bizde aıtarlyqtaı kólemde munaı, kómir, gaz jáne ýran qorlary bar. Onyń kólemi 32 mlrd tonna nemese álemdik qordyń 4 paıyzyn qurap otyr. Sondyqtan da sheteldik ınvestısııanyń alǵashqy legin aldymen osy salaǵa tartý qajet.
Elbasy sonymen qatar Qazaqstan ındýstrııalandyrý, ınnovasııa men qýatty ınfraqurylymdy damytý baǵdarlamasy boıynsha aýqymdy jumys júrgizip jatqanyn atap ótti. «Elimiz TMD elderinde birinshi bolyp, «jasyl» ekonomıkaǵa kóshýdiń ınstıtýsıonaldy jaǵdaıyn jasady. 2017 jyly Ekologııalyq kodeks, 2009 jyly «Jańartylatyn energııa kózderin paıdalanýdy qoldaý týraly» zań, al 2013 jyly «Jasyl ekonomıkaǵa kóshý» tujyrymdamasy qabyldandy. Qazaqstan úshin energııa óndirýdiń aralas júıesi tán. Ol qýatty dástúrli energııa kózderimen qatar múmkindiginshe jańartylǵan energııa kózderin damytýdy kózdeıdi. Bul turǵyda elimizdiń áleýeti zor», dedi Prezıdent. Máselen, Qazaqstandaǵy jel energetıkasy jylyna 920 mıllıard kılovatt/saǵat óndiredi dep baǵalanady. Al elimizdiń sý energııa áleýeti 62 mıllıard kılovatt/saǵatty quraıdy. Kún energııasynyń áleýeti jylyna 2,5 mıllıard kılovatt/saǵatqa deıin jetedi. Al bul baǵyttaǵy maqsattarǵa jetý úshin memleket tarapynan tıisti sharalar qolǵa alynǵan.
«Biz memlekettik qoldaýdyń júıeli sharalaryn jasadyq. Alǵa maqsat qoıdyq. Bekitilgen baǵdarlama boıynsha belsendi túrde alǵa jyljyp kelemiz. 2020 jyldyń aıaǵyna deıin tolyq qýaty 2 myń megavatt bolatyn jańartylǵan energııa kózderiniń 50-den astam nysanyn paıdalanýǵa berý josparlanýda. Al 2050 jyly balamaly energııanyń memlekettiń energııa teńgerimindegi úlesi 50 paıyzǵa deıin kóterilýi qajet», dedi Prezıdent.
Sonymen qatar, «Astana EKSPO-2017» kórmesiniń bazasynda «Bolashaqtyń energııasy» degen ataýmen «Jasyl» tehnologııalar men ınvestısııalardy damytý jónindegi halyqaralyq ortalyq qurylatyny aıtyldy. Al osynyń aldyndaǵy 29-otyrysta «jasyl» qarjylandyrýdy damytý maqsaty qoıylǵan bolatyn.
«Jasyl» qarjy júıesin damytý tujyrymdamasyn ázirleý boıynsha jumys júrgizilýde. Bul jerde iri konsaltıngtik ınstıtýttardyń ókilderi bar. Bizde «jasyl» qarjylandyrýdy engizý tájirıbesi bar. Tujyrymdamanyń ázirlenýine qatysyp, «jasyl» qarjy ónimderin bizde qoldanysqa engizýge shaqyramyn. Ol úshin EKSPO aıasynda qurylyp jatqan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń alańyn qoldaný kerek. Konstıtýsııaǵa engizilgen ózgertýler boıynsha zań qabyldandy. Bul oraıda aǵylshyn quqyǵy men aǵylshyn tili jumys retinde qoldanylady», dedi Elbasy.
Prezıdent aıtyp ótkendeı, álemde sırek kezdesetin metaldardy qoldaný tehnologııalary qarqyndy damýda. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, 2025 jylǵa qaraı lıtıı suranysy jylyna 550 myń tonnany quraýy múmkin. Sondyqtan da lıtıı «aq munaı» dep atalady. Bul rette Memleket basshysy Qazaqstan sırek kezdesetin metaldarǵa ıe ekendigin alǵa tartty. Investorlarǵa atalmysh salany bizdiń Úkimetpen birigip ınvestısııalaý úshin qarastyrýdy usynyp, bul energetıka salasyndaǵy áleýetti baǵyt ekendigine nazar aýdardy.
Memleket basshysy ózindik ǵylymı-tehnıkalyq áleýetti damytý qajettigine de toqtaldy. Bul máselemen salalyq mınıstrlikter, ýnıversıtetter jáne halyqaralyq «jasyl» tehnologııalar ortalyǵy aınalysý kerektigin jetkizdi.
Nursultan Nazarbaev sóz sońynda Keńestiń kóp jylǵy jumysyn joǵary baǵalap, jıynǵa qatysýshylardyń barlyǵyna tabys tiledi.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
