«Bolashaqtyń energııasy» atty kórme taqyrybynyń ózi búgingi ómirdiń kún tártibindegi tyń da mańyzdy másele ekendigi daýsyz. Onyń qazaqstandyq ǵylym salasyna kreatıvti ıdeıalar men jańa izdenister ákelgeni anyq. Oǵan EKSPO-2017 kórmesindegi elimizdiń ulttyq pavılony – «Nur álemdegi» ǵylymı jobalar naqty dálel bolady. Munda el energetıkasynyń erteńin aıqyndaıtyn júzdegen jobalardyń ishinen júırik shyqqan otyzǵa tarta ozyq tehnologııalyq jańalyqtar kórinis tapqan. Qazaqstandyq ónertapqyshtar men ǵalymdardyń jańǵyrmaly qýat kózderi arqyly elektr energııasyn óndirý maqsatyndaǵy birqatar tyń jobalary qazirdiń ózinde is júzine asyrylyp, tájirıbe júzinde naqty tıimdiligin berýde.
Máselen, qala turǵyndary men qonaqtary kóshelerdegi keıbir aıaldamalardyń tusynda ornatylǵan kún batareıalaryn kórgen bolar. Jekemenshik ınvestorlardyń qarjysyna ornatylǵan bul kún batareıalary kúni boıy kún sáýlesinen energııa jınap, aıaldamanyń ishindegi baılanys qondyrǵylary men shamdaryna elektr qýatyn beredi. Sonymen birge qazaqstandyq ǵalym Albert Bolotovtyń rotorlyq jel týrbınasy – EKSPO kórmesindegi tehnologııalyq jetistikterdiń biri retinde Astana áýejaıynan qalaǵa keletin kúre joldyń boıyna qondyrylǵan. Bolotovtyń rotorlyq jel týrbınasy qoldanystaǵy jobalardyń úlgisi retinde áýejaıdan qalaǵa deıingi kúre joldy jaryqtandyratyn elektr shamdaryna energııalyq qýat beredi. Álemdik sáýlet óneriniń úzdik jaýharlarynyń biri bolyp sanalatyn – Sfera ǵımaratynyń ózi qazaqstandyq ónertapqyshtar tehnologııasy boıynsha jasalǵan qondyrǵylar arqyly jel energııasynan nár alatynyn aıtý paryz.
«Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasynyń mamandarynyń aıtýy boıynsha, alǵashqy onkúndikte kórmege 205 myńnan astam adam kelipti. Bir adam bir kúnniń ishinde 5-6 pavılondy aralaıdy degen esep boıynsha, kórme aýmaǵyndaǵy pavılondarǵa kórermenderdiń kirip-shyǵý kórsetkishi 1 mıllıon 57 myńnan asqan eken. Kórmege kelgenderdiń 10 myńnan astamy alty jasqa deıingi balalar bolsa, 2 myńnan astamy Uly Otan soǵysyna qatysýshylar jáne múmkindigi shekteýli adamdar bolyp otyr. Osy ýaqytqa deıin kórmeni 26 myńnan astam shetel azamattary tamashalaǵan. Shetel pavılondarynyń ishinde qonaqtar kóp keletin Qytaı, Saýd Arabııasy, Úndistan, Malaızııa jáne Reseı pavılondary kórinedi. Máselen, on kún ishinde Reseı pavılonyn 21 myń adam tamashalasa, Qytaı pavılonyna kelýshiler sany 33 myń adamnan asypty.
Iá, Búkilálemdik jetistikter kórmesi óziniń 166 jyldyq tarıhynda órkenıet shejiresine altyn áriptermen jazylǵan sáýlet óneriniń nebir jaýharlaryn qaldyrdy. EKSPO muralary – Londondaǵy Hrýstal saraıy, Parıjdegi Eıfel munarasy, Parıjdegi Aleksandr III kópiri, Lıon vokzaly, Venadaǵy Rotonda – álemdegi eń úlken kúmbez astyndaǵy pavılon, Melbýrndegi patshalyq kórme pavılony naq osyndaı adamzattyń máńgilik óner eskertkishteri bolyp tabylady. Astanadaǵy EKSPO-2017 Halyqaralyq mamandandyrylǵan kórme qalashyǵynda da álem ǵajaıyptarynyń sanatyna qosylatyn EKSPO murasy boı kóterdi. Ol – Ulttyq bas pavılon ǵımaraty – «Nur-Álem». Ulttyq bas pavılon «Nur- Álem» – bul álemdegi eń úlken sferalyq (barlyq núkteleri ortalyqtaǵy núkteden birdeı qashyqtyqta bolatyn tuıyq shar) ǵımarat bolyp tabylady. Onyń dıametri 80 metrdi qurasa, bıiktigi 100 metrdi quraıdy. Sfera segiz qabattan turady. Sferanyń árbir qabaty balama elektr qýatynyń bir túrin pash etetin kórme alańy bolyp tabylady. Atap aıtar bolsaq, birinshi qabatta gıdroenergetıkanyń, ekinshi qabatta kún energetıkasynyń, úshinshi qabatta jel energetıkasynyń, tórtinshi qabatta bıoenergetıkanyń jáne basqa qýat kózderiniń jetistikteri kórsetiledi. Kórmege kelýshi qonaqtar arasynda Qazaqstannyń Ulttyq bas pavılonyna degen qyzyǵýshylyq asa zor. Alǵashqy on kúnniń ishinde oǵan kelýshilerdiń sany 86 myń adamnan asty.
Jaqynda Astana EKSPO-2017 kórmesine arnaıy kelgen Fınlıandııa Respýblıkasynyń prezıdenti Saýlı Nıınıstıo «Qazaqstan – Ortalyq Azııada EKSPO kórmesin ótkizip otyrǵan tuńǵysh memleket. Mundaı jahandyq jaýapkershilikti kez kelgen memleket atqara almaıdy. Kórme qalashyǵynyń qaıtalanbas sáýleti men joǵary dárejedegi uıymdastyrýshylyq jumystarǵa qarap, EKSPO-2017 kórmesiniń tabysty ótetindigine eshbir kúmán joq», dep atap kórsetti. Kózi qaraqty mártebesi meımannyń pikiri kóp nárseni ańǵartsa kerek.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
