Fılmdi «Qaztelefılm» prodıýserlik ortalyǵy túsirgen. Avtory buǵan deıin de bir qansha derekti fılm túsirgen rejısser ári prodıýser Ilııas Basharuly. «Dúnıe shirkin» qoıý da, qońyr erekshe daýys ıesi Meırambek Basbaevtyń oryndaýynda halyqqa keńinen taraǵan Myrzataı Joldasbekovtyń óz áni ekenin jalpy jurt bilse kerek. Fılm sol ánniń atymen atalǵan. Fılim kórsetiler aldynda betashar sózin sóılegen rejııesser: «Myrzataı aǵamyz týraly derekti fılm jasaý ońaı bolǵan joq, sebebi aǵamyz jaıynda buǵan deıin de birneshe fılm túsirilgen. Olardy aınalyp ótý de qıyn, qaıtalaýdyń qajeti taǵy joq. Degenmen biz ózgeshe qyryn tapqandaımyz», - dedi.
Shynymen de, fılm shyńyraýdaı tereń, muzarttaı bıik qaıratker ǵalymnyń adamdyq bolmys, kisilik kelbet týraly oı-tolǵamdaryna kóbirek kóńil bólipti. Qasıetti Qarataýdyń baýyryna tyǵylyp úıirilip jatqan shákene ǵana aýylda bala Myrzataı neni sezindi, neni túısindi, neni jek kórdi, nege umtyldy? Osynyń bárine seksenniń seńgirine shyqqan abyzdyń kózimen qaıta bir qarap, óziniń sózimen qaıta bir órnektelipti. 9 jasynda ákesinen qalyp, jetimdiktiń qamytyn kıgen balanyń endigi ómiri surapyl soǵys jyldaryna tap keledi. Shalbarynyń jyrtyǵyn salbyratyp moınyna asqan sýmkasymen jasyryp, jalań aıaq, jalań bas ár bireýdiń esiginde júrip oqýyn jalǵastyrǵan balanyń basynda ne qııaldar, ne armandar bolmady deısiz? О́z aýylynan júz shaqyrymdaı alystaǵy aýylda oqý oqyp júrgen Myrzataıdy bir kúni aǵasy izdep keledi. Sonsha jerden atpen izdep keledi. Sondaǵy qýanyshy, sondaǵy eńirep jylap, óksigin basa almaǵan erekshe sáti aǵamyzdyń boıynda dál sol kúıinde saqtalyp qalǵandaı. Aǵaly-inili balalardyń baýyrmaldyǵyn eske alyp, estelik aıtyp otyryp janarynyń jıegi jibek jip júgirtkendeı jylt-jylt ete qalady.
Kúńirengen kóńilmen soǵys jyldaryn eske alady. «Soǵys jyldaryndaǵy aýyldyń sol bir súrkeıli beınesi kóz aldymnan ketpeıdi. Qara qaǵaz kelgen úıdiń áıeli shashyn jaıyp jiberip zarlanyp jylaıtyn edi. Shashyn jaıý degen jaman yrym ǵoı, aıdyń kúnniń amanynda shashyn jaıyp salǵan osy kúngi áıelder ony bilmeıdi. Aıtsań qulaǵyna kirmeıdi...» deıdi qashanda ulttyń ózeginen órilgen óz bolmysyn qyzǵyshtaı qoryp júretin qaıratker tulǵa.
Shynynda qazaqtyń asyl bolmysyn kózimen kórip, janymen sezinip, boıyna sińirip ósken adamǵa qundylyqtardyń almasýy ońaıǵa soqpaıtyny anyq. Ol jaı ǵana kóptiń biri emes, ulttyń joǵyn joqtaǵan, tipti, sonaý túrki dúnıesinen bergi qazynany qoparǵan, ultynyń ádebıet, mádenıet salasynyń tarıhyn ǵasyrdan ǵasyrǵa terńedetip indete zerttegen, án-kúıiniń álemine shomylyp ósken, ózi de án týdyryp, kúı shyǵarǵan, qysqasy, turqy tutas quıylǵan som tulǵa bolsa she? Onda onyń kesher kúıi tipti ózge.
Rejısserdiń aıtqanyndaı, bul týyndyny «Fılm monolog» dese de bolǵandaı. Fılm Myrzataı aǵamyzdyń óz aýzynan aıtylǵan áńgimemen bastalyp, ony biraz ýaqyttan beri «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanyp kele jatqan «Kúnderimniń kýási» atty kúndelikterinde jazylǵan esteliktermen jalǵap otyrady. Bul shynynda seksenniń seńgirine shyqqan batagóı abyzdyń eline, jurtyna, jastarǵa aıtqan keleli keńesindeı qabyldandy. Mysaly, «Shirkin, qandaı asyl adamdar edi...» dep bastalatyn áńgimesinde óziniń anasy, Ińkáshaı jeńgesi týraly aıtyp otyryp, joqshylyq pen tarshylyqta kún keshken solardyń kisilik kesek bolmysyna tańdaı qaǵyp tamsanady. Ishkeni aldynda, ishpegeni artynda yrǵyn turmys, barshylyq zamanda júrip azǵyndyqqa ushyraǵan, tiri jetim, tastandy bala kóbeıgen búgingi kúıimizge kúıinedi.
Fılmde, árıne, Myrzataıdaı tulǵanyń jurt kózine jotalanyp kóringen tusy, esimin halyq sanasynda qalyptastyrǵan isi – onyń ǵylym jolyndaǵy eren eńbegi ekendigi baıandalady. Elbasymen etene júrip jurt sharýasyna jegilgen qaıretkerligi sóz bolady. Alaıda, bul fılm arpalysy men qaltarysy kóp kúrdeli joldardy basyp, ǵalymdyq pen qaıratkerliktiń aýyrlyǵy men abyroıyn qatar arqalap kele jatqan týmysy bólek tulǵanyń adamı bolmysyn aıshyqtaýǵa tyrysypty.
Alǵashqy kórsetilimge Astanadaǵy aqyn-jazýshy, ǵalymdar men BAQ basshylary, zııaly qaýym ókilderi, jýrnalıster kóp jınaldy. Kórermen ishinde Myrzataı aǵamyzdyń ózi de otyrdy. Fılm aıaqtaǵannan keıin Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri Sultan Orazalın sóz alyp, fılmniń jastarǵa berer taǵylymy týraly aıtyp, rızashylyǵyn bildirdi.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
