Saq mádenıeti degende bizdiń esimizge qazirgi qazaq jeriniń Altaıy men Jetisýy túsedi. Á.Aqyshevtiń aıtýynsha, bul – týystas saq mádenıetiniń keń jaıylǵan, taıpaaralyq baılanystar berik ornaǵan «taýlar beldeýi». Jalpy, saq mádenıeti, murasy, tipti «Altyn adamnyń» ashylý tarıhy da tolyq zerttelip bitti dep aıta almaımyz. Kerisinshe, jyl ótken saıyn olar jańa ǵylymı derektermen tolyǵa túsýde. Altaıdan Qara teńizge, Jetisýdan Arqaǵa deıingi aralyqty meken etken saq-skıfter búgingi urpaqqa asa baı mura qaldyrdy. Solardyń biri Altaı taýyndaǵy Pazyryq qorymynyń besinshi qorǵanynan shyqqan kilem 1949 jyly ǵalym-arheolog S.Rýdenkonyń jetekshiligimen júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary kezinde tabyldy. О́lshemi 4,5h6,5 metr bolatyn kilem qalyńdyǵy 3 mm quraıtyn, ortasha deńgeıde basylǵan aq kıizden jasalǵan. Ol turǵyn úıdiń qabyrǵasyna ilingen sándik buıym bolǵan kórinedi. Kósem qaıtys bolǵan soń kilemdi jerleý saltanatyna paıdalanyp, arba men tórt birdeı jylqynyń ústine japqan. Al, zertteýshi M.Grıaznovtyń paıymynsha, kilem kósemdi jerlegenshe jatqyzǵan ǵuryptyq shatyrdyń bir bóligi bolýy yqtımal.
«Esik» qoryq-mýzeıiniń arheologtary da sońǵy jyldary Jetisý jerinde birshama jańa arheologııalyq zertteýler júrgizip, jańa oljalarǵa kez boldy. Solardyń bir parasy – «О́rnek qorymdary» oljalary kórme qonaqtarynyń nazaryna usynylady.
Kórmege kelýshiler tarıh tereńine boılap qana qoımaı, ótkenniń murasynan búgingi ózderiniń de turmys-tirshiligin kóre alady.
