Qazaqstannyń týmasy AQSh tarıhynda alǵash ret genetıkalyq modıfıkasııalanǵan adam uryǵyn jasady

^{(Sýret Forbes.kz saıtynan alyndy)}

Ǵylymı nátıjelermen tanys adamdardyń aıtýynsha, zertteý aıasynda úlken kólemdegi bir jasýshaly embrıondardyń DNQ-sy CRISPR dep atalatyn gendi redaksııalaý quraly arqyly ózgertilgen.

Amerıka ǵalymdary bundaı zertteýlerge úreımen qaraǵan bolatyn. Sebebi ózge elderdiń tájirıbeleri sátsizdikke toly boldy. Mysaly, Qytaıdyń zertteý nátıjeleri boıynsha, kútilgen ózgerister embrıonnyń tek birneshe jasýshasynda ǵana júzege asqan. Bul «Mozaısızm» dep atalatyn ádistiń qaýipti ekendigin kórsetti. Biraq Mıtalıpov pen onyń áriptesteri gendi modıfıkasııalaý kezindegi qatelikterge jol bermeýdiń tásilin oılap tapty. CRISPR ádisiniń qaýipsizdigi men tıimdiligi modıfıkasııalanǵan genderdi uryqpen birge engizý kezinde dáleldendi.

Bul syrt kózge molekýlalyq qaıshy arqyly DNQ-ny kesip alyp, ornyna basqasyn ornalastyrýǵa uqsaıdy. Artyqshylyǵy – gendi terapııaǵa qaraǵanda bul ádis naqtyraq. Sebebi gendi terapııa qoldanǵan kezde ózgerister qalaǵan jerde jáne qalaǵan kúıde júzege aspaýy múmkin. Al CRISPR ádisi arqyly gender ózgeristen keıin turaqtanyp, kelesi urpaqqa beriledi.

Bul ádis sábılerde kóptegen tuqym qýalaıtyn aýrýlardyń aldyn alýǵa úlken septigin tıgizedi. Alaıda, «dızaıner sábı»-lerdiń paıda bolýy qaýip týǵyzady. Iаǵnı másele ata-analardyń aýrýdy emdeýge emes, sábıge qalaǵan qasıetterdi bergisi kelýinde.

Ústimizdegi jyldyń basynda AQSh-taǵy Ulttyq ǵylym akademııasy men ulttyq medısına akademııasy baıandamasynda genderdiń modıfıkasııalanýy tek kúrdeli aýrýlardyń aldyn alý maqsatynda ǵana qoldanylýy tıis degen bolatyn. Ázirge AQSh-ta embrıondardy birneshe kúnnen kóp ósirýge jáne jatyrǵa engizýge ruqsat berilmegen.

Aıta keteıik, Shýhrat Mıtalıpov, Oregon shtatyndaǵy Densaýlyq jáne ǵylym ýnıversıtetiniń professory, Qazaqstannyń týmasy. Ol 2013 jyly naýqastarǵa aıryqsha baǵanaly jasýsha jasaý úshin klondaý arqyly adam embrıondaryn jasap shyǵardy. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, professor Mıtalıpov, adam embrıondary men analyq uryqtaryna tájirıbeler ótkizýge ruqsat alǵan tuńǵysh ǵalym.

Aıgúl ShERNIIаZ

«Egemen Qazaqstan»