Jat aǵymnyń kóksegeni – iritki salý

Biz bir úzim nan úshin bosqynǵa aınalǵan halyqtardyń ómirinen sabaq alsaq, el tynyshtyǵy men táýelsizdigimizden artyq baı­l­yq joq ekenine kózimiz jete túse­di. Bú­gin­de álem ekonomıkalyq qana emes, rýhanı daǵdarysqa da ushy­raý­­da. Dinı dúrdarazdyqtar men ult­­ara­­lyq janjaldar dóńgelengen dú­nıe­ni jaǵadan alyp tur. Son­dyq­tan eli­mizde tózimdilik pen ózara se­nim­di odan ári nyǵaıtyp, qoǵamda izgi­­lik­ti keńinen nasıhattaý asa mańyzdy.
Elimizde qandaı da bir resmı nemese mindetti dinniń joqty­ǵyn Qazaq­standaǵy memleket­tik-kon­fes­sııalyq qarym-qa­ty­nastyń bas­ty sıpattamasy retinde anyq­taýǵa bolady. Bul elimizdiń ar-ojdan jáne dinı senim bostandyǵyn mo­ıyndaı­tyndyǵyn jáne onyń qor­ǵalýyn qamtamasyz etetindigin, aza­mat­tardyń óz erkimen jáne qan­daı da bir májbúrleýsiz dinge qaty­nasyn anyqtaı alatynyn nemese ózin qandaı da bir dinmen baılanystyrmaı jáne belgili bir dinı ıns­tıtýttarǵa júginbeı-aq ómir súre alatyndyǵyn bildiredi.
Memleket pen din arasyn­daǵy qarym-qatynasty uıym­das­tyrýdyń osyndaı tásili eli­­mizde máde­nı jáne dúnıe­tanym­­dyq sanalýan­dy­lyq pen plıýralızmniń ornyǵýy­na jaǵdaı jasap otyrǵan kóp etnos­ty jáne kóp konfessııaly Qazaq­stan­nyń úılesimdi damý maqsatyna tolyq­qandy sáıkes keledi.
Din isteri jáne azamattyq qo­ǵam mınıstri N.Ermekbaevtyń ha­lyq­qa esep berý jıynynda kel­­tir­­­gen málimetterine sú­ıensek, qazir­­gi kúnde elimizde 18 kon­fessııa tir­­kelgen. Qazaq­stan­dyqtardyń 15 pa­ıyzy dindar adamdar bolsa, 75 paıy­zy Qudaıǵa senedi, degen­­men olar dinı joralǵylardy turaq­ty oryndamaı­dy jáne dinı bir­les­tikter qyzmetine tartyl­maǵan. Al ózderin ateıst nemese agnostık sanaý­shylar sany shamamen 10 paıyzdy quraıdy.
Búginde qoǵamdy alańdatyp, má­sele týyndatyp otyrǵan jat aǵym­da­r­dyń áreketi kez kel­gen aza­mat­ty oı­landyrmaı qoı­maıdy. Osy ba­ǵyt­taǵy keı­bir keleńsiz ister qoǵam­dyq másele­lerdi órshitip otyr. Máse­len, qazirgi kezde halyq ishin­­de úreı týdyryp, sanany tum­­shalaýǵa kúsh salyp jatqan sala­fızm ıdeologııasynyń keri yqpa­ly baı­qalýda. Bul top ózderin al­ǵash­qy­lardyń jolyn jalǵaýshy «salafı­ler» dep ataǵanymen, shyn máninde olardyń ýahabılik kóz­qarasty ustanýshylar ekenin anyq ańǵarýǵa bolady. Osyndaı paryq­syz kórinisterdiń saldarynan eli­miz­degi meshitterde salafızmmen sana­sy ýlanǵandar­dyń tarapynan keıbir kelispeý­shilikter de oryn alýda. Qazirgi tańda bul aǵym el ishin jappaı jaýlap, ózindik teris áserin tıgizýde. Son­dyq­tan, olardyń sońynan ergen jas­tarymyzben keshendi túrde úzdik­siz jumys júrgizý kerek. Jat aǵym­dar­dyń jeteginde ketken keı­bir jas­tarymyzdyń deni aqı­qattan shettegender. 
Osy oraıda din salasyndaǵy memlekettik saıasatty júzege asyrý­daǵy ýákiletti organ – Din isteri jáne azamattyq qoǵam mı­nıstr­ligi dinı ekstremızm men terrorızmniń aldyn alý jumys­taryn jalpy profılaktıka jáne maqsatty reabılıtasııa baǵyt­tarynda júrgizýde.
Jalpy, profılaktıkalyq sharalar qoǵamda dinı-ekstremıs­tik ıdeo­logııaǵa qarsy túsinik qalyp­tastyrýdy, dinge qyzy­ǵý­shylyq tanytatyn turǵyn­dardyń saýatyn kóterýdi kóz­deıdi. Al maqsatty reabılıtasııa jumystary ekstremıstik aǵymdar ıdeologııasynyń yqpa­ly­na túsken adamdardy teolo­gııa­lyq turǵydan dástúrli senim­ge qaı­tarý maqsatynda jeke jumys­tar júrgizýge arnalyp otyr. Mun­­daı sharalardyń aza­mat­tarǵa psıholo­gııa­lyq jáne quqyqtyq qoldaý kórsetýde mańyzy zor.
Halyq ishinde keıbir dinı máse­le­­ler­­diń qaısysy durys, qaısysy bu­rys ekendigin ajyratý barysynda shıelenisip bara jatqan jaıt­tar bar. Máselen, keıbir jas­tary­myzdyń «Áke-shesheńe Quran baǵyshtama, olar namaz oqy­masa – kápir bolǵany», degen maz­mun­daǵy pikiri dástúrli dini­mizdi ustaný­shy jamaǵatty alańdatýda. 
Ashy da bolsa shyndyǵy sol, keıbir jastardyń ıslam sharı­ǵatynda joq nárselerdi sanalaryna tez sińirip alýda. Muhammed Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Sen­derge birge bolý – mindet», dep dúnıeden óterinde úmmetin bólinýden barynsha saqtandyrǵan eken. Sondyqtan búgingi tańda radıkaldardyń shyr­ǵa­lańyna túsken qarakózderimiz rýha­nı ári psıhologııalyq kómekke muq­taj bolǵandyqtan, aldymen olardyń dinı saýattylyǵyn, zaıyrly kásibı bilimin jetildirip, patrıottyq ári ulttyq sanasyn jandandyrýǵa kóńil bólgen jón.
El ishinde jat aǵym bolyp tabylatyn salafızm ıdeıasy boıyn meńdegen adamnyń psıho­lo­gııa­synyń óte kúrdeli ekenin bilýi­miz qajet. Olardyń sanasy ýlanǵan­dyǵy sonshalyqty, aqty – aq, qara­ny qara dep óz erkimen ajyrata almaıtyn jaǵdaıǵa jetken, tipti aınalasyndaǵy adamdardy musylman dep qabyldaı tura, ata-anasyn, týystaryn adas­qan, tozaqy dep tanıdy. Tula boıyndaǵy tum­sha­lanǵan kóz­qaras ony adamı bolmysynan aıyryp, meıirim men janashyr­lyqtan jurdaı etkendeı. 
Qazirgi tańda qoǵamymyzdy jaman, jat is-áreketterden arashalaý úshin memleket tarapynan barynsha kúsh jumsalyp jatqandyǵyn kórip otyrmyz. Munyń barlyǵy jastarymyzdyń jat aǵymdardyń tuzaǵyna túspe­sin, jigerleri muqal­masyn, týra­lyqta bolsyn degen nıetpen jasalyp jatyr. 
Negizinde, jat aǵymdaǵy­lar­dyń ańdyǵany – tatý eldiń birligine, tir­ligine iritki salyp, búlik týdyrý. Sebebi, olar eldiń birligi men tir­­li­gin tozdy­ryp baryp, kók­segen maq­sat­tary­na jetý úshin áreket etý­de. Eldi arandatýǵa, aýyz­bir­­lik pen tynyshtyqty buzýǵa nıet­ten­gen­derdiń qadamyna tusaý salatyn qu­zyrly organdar bar. Desek te, bizdiki maqsatymyz júk­ti jumyla kótergen áldeqaı­da jeńil bolatynyn eske salý. «Ár qazaq – meniń jalǵyzym» degen sózdiń mánine tereń boılaı otyryp, azamattary­myzdy jat aǵymdardyń shyrmaýynan qorǵap, olardy dástúrli ortaǵa qaıtarý – barshamyzdyń ortaq mindetimiz. 

Turar ÁBÝOV,
Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi «Din máselelerin ǵylymı-zertteý jáne taldaý ortalyǵy» RMM-nyń bólim basshysy