Qoınaýy qut Qostanaı

Amfıteatr sahnasyna sán berdi

Qostanaı oblysynyń mádenı kún­deri­niń ashylý saltanaty men óńirdiń úzdik shyǵarmashylyq ujymdarynyń «To­byl-Torǵaıym, júrekten tolǵaıyn» atty gala-konsertine halyq kóp jı­nal­dy. Amfıteatr lyq tolyp, oryn qal­­masa da kórermenderdiń kóbi kesh­ki to­ǵyzdan óte bastalǵan konsertti tikesin­en tik turyp kórdi. Jandy daýys­ta shyr­qalǵan ánder, bıshi qyz-jigit­terdiń kásibıligi, qazaqtyń janymen úndese­tin qońyr kúıler bárimizdi bir­den baý­rap aldy. Qostanaı oblystyq má­de­nıet basqarmasynyń basshysy Erlan Qalmaqov mundaı deńgeıdegi keshti uıym­dastyrý úshin jarty jyl­daı daıyn­dyq júrgizilgenin aıtty. «As­tanaǵa oblystyń eń úzdik shyǵarma­shylyq ujym­dary men eń úzdik jeke orynd­aý­shylardy alyp keldik. Olardyń uzyn sany 200-den asady. Oǵan qosa bizdiń oblystan shyqqan, bul kúnde respýb­­lıkalyq deńgeıde tanymal ánshi-kúıshi­­ler de shaqyryldy. Astanada ótetin má­denıet kúnderine jyldyń basy­nan beri daıyndalǵan bolatynbyz. Bes kún­niń ishinde osyndaǵy túrli mádenı ory­ndarda aýqymdy toǵyz shara ótkizemiz», – dedi ol.

Bul konsertte iri shyǵarmashylyq ujymdar qatarynda qazaq ult aspaptar orkestri men orys ult aspaptar orkestri, «Kostanaıskıe zorı» bı an­sambli, etnofolklorlyq «Zabava» an­sambli men djaz jáne tanymal áýender orkestri kópshilik kóńilinen shyqty. Al, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Arystan Qurmanov «Qostanaı» ánin, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Anar Muzdahanova «Tarhan baba» kúıin, «Gaýhartas» kvarteti «Ádemi», «Meniń qalam» ánderin, «Astana Opera» teatrynyń solısi Roza Nurkeı «Sılva» arııasyn, sondaı-aq Prezıdent orkes­triniń solısteri Nurbolat Arzamasuly, Anar Qumarova «Qostanaı» ánin, basqa da jekelegen oryndaýshylar «Egemen elim – Qazaqstan», «Máńgilik el» ánderin kórermenderge usyndy. Aıta ketý kerek, gala-konsertte negizinen otanshyldyqqa, birlikke, tatýlyqqa shaqyratyn ánder oryndalyp, bı qoıylymdary usynyldy.

Qostanaı oblysynyń mádenı kún­deriniń ashylýyna arnalǵan gala-kon­­sert­ten bólek aýqym­­dy sharalardyń barysynda elo­r­da­lyqtar oblystyń qolóner sheber­leri­niń, sý­retshiler men músinshi­ler­diń týyn­dy­laryn, teatr ártisteri men sport­shy­lar­dyń ónerlerin tamashalady.

Dándi ólkeniń dámi

Oblys ákimi Arhımed Muhambetov myrza aqparat quraldary úshin baspasóz qyzmeti arqyly taratqan resmı aqparǵa qaraǵanda, bıyl ólkeniń jergilikti at­qarýshy organdary memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardy iske asyrýda belsendi jumys júrgizipti. Atap aıtqanda, ónerkásip óndirisi naqty kóleminiń ındeksi – 103,9 paıyzdy, aýyl sharýashylyǵy – 100,3 paıyzdy, negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar – 100,9 paıyzdy, qurylys jumystary – 112,2 paıyzdy, bólshek saýda – 102,2 paıyzdy, júk aınalymy – 102,8 paıyzdy, jolaýshy tasymaly aınalymy 103,9 paıyzdy quraǵan eken. Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha ınvestısııalardyń jalpy somasy 124,7 mlrd teńgege jetip, 84 joba paıdalanýǵa berilgen. Osy arqyly 5 myń turǵyndy jumyspen qamtyp, qazirdiń ózinde 421,4 mlrd teńgeniń ónimi óndirilýde.

Osylaı ekonomıkasy órlep, jeńil ónerkásibi damyǵan qostanaılyqtar astanalyqtarǵa dándi ólkeniń dámin tartý etti. О́tken jeksenbi kúni Esil ózeniniń bir burymy Aqbulaq ózeniniń saǵasynda oryn tepken «Qazaqstan» sport kesheni mańynda azyq-túlik jármeńkesin uıymdastyrdy. Oǵan óńirdiń 14 aýdany men qalasy óz ónimderin ákelipti.

Oblystyq aýylsharýashylyq basqar­masynyń bastyǵy Baıbosyn Mýrzın myrzanyń aıtýynsha, aýylsharýashylyq salasynyń ónim kórsetkishi sońǵy 25 jylda 295 mıllıard teńgege deıin ósken. Astyq óndirýdiń jyldyq ortasha esebi 5 mln tonnadan asady. Tek ótken jyly 965 myń tonna joǵary surypty un oblystan tys jerlerge jóneltilgen, onyń ishinde 860 myń tonnasy nemese 90 paıyzy eksportqa shyǵarylǵan.

Jármeńkege 50-den astam kásiporyn 150 mln teńgeniń taýaryn ákelgen. Munda 100-den asa ónim túri bar. Barlyǵy 650 tonna. Naqtyraq aıtsaq: et ónimderi – 33 tonna, sút ónimderi – 90 tonna, shujyq jáne jartylaı et fabrıkattary – 59 tonna, makaron buıymdary – 52 tonna, nan jáne kondıterlik taýarlar – 57 tonna bolsa, jumyrtqa 200 myń dana jáne joǵary surypty 93 tonna un astanalyqtar úshin saýdaǵa qoıyldy.

Satylymdaǵy taýar quny Astana naryǵyndaǵy ortasha baǵalardan da tómen. Mysaly, sıyr eti – 1250 teńge, jylqy eti – 1500 teńge, qoı eti – 1150 teńge, qus eti – 800 teńge, shujyq túrleri – 850 teńge, sary maıdyń kılosy – 950 teńge, jumyrtqanyń 10 danasy – 170 teńge, makaron ónimderiniń 1 kılosy 140 teńge, ósimdik maıynyń 1 lıtri 380 teńgege satyldy. Kókónister – kartop, qyryqqabat, sábiz jańadan alynǵan bıylǵy jyldyń ónimi eken. Baǵalary da qalta kóteretindeı, 70-120 teńge aralyǵynda...

 Qostanaılyqtardyń arzan ónimin satyp alǵan astanalyqtar zor alǵystaryn bildirse, elordalyqtar atynan qala ákimi Áset Isekeshevtiń ózi kelip, astyqty ólkeniń dámdi dánine dán rıza ekenin jetkizdi.

Tuńǵyshtar mekeni

Qostanaı óńirin tuńǵyshtar mekeni dese jarasady. О́ıtkeni, qazaqtan shyq­qan tuńǵysh aǵartýshy Ybyraı Altyn­sarın, tuńǵysh kásibı jýrnalıst Mu­hametjan Seralın, qazaqtyń tuńǵysh álipbıin jasaǵan Ahmet Baıtursynov, qazaqtan shyqqan tuńǵysh dáriger Muha­medjan Qarabaev, bilimpaz-qaıratker Eldes Omarov, alashshyl tulǵa Mir­jaqyp Dýlatov, Ilııas Omarov, sahna sań­laqtary – Serke Qojamqulov, Elý­baı О́mirzaqov, Qapan Badyrov, Ánýar Boranbaev, sazgerler Baqytjan Baıqa­damov, Ábilahat Espaev, jazýshy Beıim­bet Maılın, qazaqtan shyqqan tuńǵysh antropolog Orazaq Smaǵulov, halyq aqyndary Nurjan Naýshabaıuly, Nur­jan Ahmetbekov dep kete beredi.

Joǵarydaǵy tuńǵyshtar salǵan súr­leýdi taǵy bir jańǵyrtý maqsatynda já­ne ólkeniń órkendeýine úles qosqan tulǵa­lar men Qostanaı topyraǵynan túle­gen zııaly qaýym ókilderiniń basyn qosyp, oblys ákimi máslıhat-dastarqan rásimin ótkizdi.

«Astana tórinde jerlesterimizdi jınap suhbattasyp, pikir almasý kezdesýin ótkizýdegi maqsatymyz – Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqala­synda: «Árbir halyqtyń, árbir órke­nıet­tiń barshaǵa ortaq qasıetti jerleri bolady, ony sol halyqtyń árbir azamaty biledi. Bul – rýhanı dástúrdiń basty negizderiniń biri» dep aıtyp ótkenindeı, ózderińizben ashyq suhbattasýǵa shaqy­ryp otyrmyn», – dedi ákim Arhımed Mu­hambetov myrza.

Qazirgi tańda oblys boıynsha 30 nysannan turatyn tizbe jasalyp, onyń 9-y respýblıkalyq, 21-i óńirlik qasıetti jerler kartasyna usynylypty. Sonymen qatar, Amangeldi aýdanynda Keıki batyrdyń jańa kesenesiniń qurylysy júrgizilýde. Aldaǵy qyrkúıek aıynda batyrdyń bas súıegin jerleý rásimi bo­ıynsha respýblıkalyq deńgeıde kólemdi is-shara ótkizý josparlanǵan. Qostanaı aýdanynda Ybyraı Altynsarınniń kesenesin qaıta jańǵyrtý jumystary aıaqtalyp keledi. Taıaý ýaqytta Qostanaı qalasynda tarıhı tulǵa Shaqshaq Jáni­bekke eskertkish ornatylatyn bolady. Bul iske akademık Kenjeǵalı Saǵadıev bastamashylyq jasap otyr eken.

Júzdesý barysynda zııaly qaýym ókilderi Qoıshyǵara Salǵarauly, Tólen Ábdik, ekonomıst Ǵalym Baınazarov, bel­­gili mesenat Sapar Ysqaqov ystyq yqy­lasyn joldasa, 1998-2004 jyl­dary Qostanaı óńirin basqarǵan О́mir­zaq Shó­keev pen 2004-2012 jyldarda ákim bol­ǵan Sergeı Kýlagınge, qarym­dy qa­lamger Sábıt Dosanovqa oblystyń 80 jyl­dyq mereıtoılyq medali tabys etildi.

Etnoaýyldaǵy erekshe kórme

Jeksenbiniń túsi aýǵanda qosta­naı­lyqtardyń toıy qala shetindegi «Etnoaýylda» jalǵasty. Munda óńirge aty tanymal 20 qolóner sheberi ózderi jasaǵan buıymdaryn kórme sóresine ornalastyrypty. Atap aıtar bolsaq, qyryq jyldan astam qazaq oıý-órnegin zerttep júrgen tanymal etnograf Shóptibaı Baıdildın ózimen birge 90 túrli oıý-órnek túrin kórermen kózaıymyna usynýǵa ákelipti. Aǵamyzdyń qorynda qa­zaq­tyń 1500-den astam oıý túri bar kóri­nedi. Buǵan deıin eki kitaby jaryq kórgen.

Budan basqa Arlan Ańqaýovtyń jum­saq júndi paıdalanyp jasaǵan kórkem týyndylary da bar. Iаǵnı, ulpa arqyly applıkasııalanǵan tabıǵı júnnen sándik boıaýly kartınalar salý buǵan deıin bolmaǵan deıdi mamandar. Bir sózben aıtqanda, bul – kórkemsýret ónerine qazaq balasynyń engizgen jańalyǵy. Rasynda, avtordyń qolynda aıryqsha patenti de bar kórinedi.

Kesteniń sheberi Janar Oryn­baeva­­nyń qolynan shyqqan toqymaly kádesyılar men teri bederine akrıldi boıaýmen sýret sa­lýdyń sheberi Gúldana Jor­qabaevalardyń eńbegin elemeý múm­kin emes.

Sonymen qatar, zerger Asylmardan Qabyrbaevtyń qolynan shyqqan kúmis saqına, bilezik, moıynalqa túrleri ásemdigimen ár berse, aǵash sheberi Tańat­qan Bojaqovtyń buıymdary shyn she­berdiń shynaıy úlgisindeı áser qaldy­rary anyq. Músinshiler Egor Kıs­lısın men Vladıslav Galbenderdiń monýmentaldy jáne stanokty músinderi, qara tasqa bádizdegen grafıkasy, kera­mı­kalyq týyndylary kásibı deńgeıdiń mejesin áıgilep turǵandaı.

Ekinshi bir mańyzdy dúnıe – Qos­tanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi qorynan ákelingen jádigerler. Osy­lar­dyń arasynda Arqalyq qalasyndaǵy «Dala ólkesi tarıhy» oblystyq mýzeıi qory­nan alynǵan Keıki batyrdyń kebejesi men 1916 jylǵy ult-azat­tyq kóterilis basshysy Amangeldi Ima­nov­tyń dombyrasyn qyzyqtap qaıttyq.

Patsha zamanynda Qostanaı óńiri Qarabalyq elinde 40 jyl bolys bolǵan Bermuhamed Aldııarovtyń altynmen zerlep, oıýmen oqalaǵan muraǵy (bas kıimi) men onyń báıbishesi paıdalanǵan kúmis zerli qamzol, aldyńǵy qasyna aqyq tas ornatylǵan áıeldiń eri qatarly qundy dúnıeler bar. Bul buıymdardy 1928 jyly Qostanaı gýbkomy qalalyq mýzeıge tapsyrǵan. Oǵan sebep, 1927 jyly Bermuhamed atamyz kámpeskege ushyraǵanda tartyp alynǵan bul zattar qalanyń mýzeı qoryna ótkizilgen. Bulardan basqa atamyzdyń bylǵarydan jasatyp, kúmispen kórkemdegen qyn-qylshaly kise belbeýin kórdik.

Atshabarda ótken jarys

Oblys kúnderiniń jospary boıynsha ótkizilýi tıis taǵy bir mańyzdy shara – ulttyq sport túrlerinen ótetin jarystar qala shetindegi «Qazanat» atshabarynda uıymdastyryldy. Jı­nalǵan jurtshylyqqa ulttyq oıyn túri qyz qýýdy kórsetken qostanaılyq sha­ban­dozdardyń sheberligine el súısindi. Odan keıin teńge ilý saıysyna qatysqan bes jigittiń arasynan ońtústikqazaqstandyq saıypqyran Saparbek Maǵjan top jaryp, báske tigilgen qarjylaı syılyqty bir demde qaǵyp tastady.

Balýandar úshin bas júldeni sarap­taýǵa tigilgen 700 myń teńgeni qazaqsha kúrestiń maıtalmany, qostanaılyq balýan Erlan Omarov jeńip aldy. Kelesi oryndarǵa shyǵysqazaqstandyq Muhıt Tursynov (400 myń teńge) pen astanalyq saqa balýan Ǵanı Seıdildaev (250 myń teńge) ıe boldy.

Naǵyz kórermenniń qanyn qyz­dyr­ǵan oqıǵa top jáne alaman báıge jarys­tarynda kórinis tapty. 15 sha­qy­rym­dyq báıge jolyna shyqqan 23 sáıgú­liktiń arasynan 11 shaqyrymǵa deıin 9-y áreń jetti. Kúnniń ystyǵy ma, álde qaǵyr jerge shaýyp jattyqqan jylqy­lar báıge jolyna tóselgen qalyń qumǵa shashasyna deıin maltyǵyp shaba almaı burdyqty ma, anyǵyn bile almadyq.

Sońǵy aınalymǵa ilikken jeti júı­riktiń ishinen jambyldyq atbegi Bek­berdi Boqaev baptaǵan tórt jasar aǵylshyn jylqysy «Baqtory» birin­shi kelip, bapkeri bas júldege tigilgen «Ravon Nexia» jeńil kóliktiń kiltin aldy. Ekinshi bolyp shylbyr ustatqan aqmo­lalyq Nurdáýlet Ákimjanovtyń taza­qandy torysy «Barıton» 1 mln teńgeniń syılyǵyna ıe bolsa, úshinshi orynǵa turaqtaǵan qostanaılyq Orazǵalı Jú­sipovtiń «Istok» atty torysyna 700 myń teńge báıge buıyrdy. Kelesi oryn ıeleri – jambyldyq Aıdar Nurmaǵambetovtiń «Juldyzy» men Almaty qa­lasynyń turǵyny Merhat Bulǵynovtyń «Táýekel» atty úsh jasar jylqysy ár­qaısysyna tıesili 300 jáne 150 myń teńge júldelerin qanjyǵalady.

Kórermen kópten kútken alamanǵa 24 sáıgúlik jiberilip, bastapqyda attardyń aldyna shyqqan 17-shi nómirli júırik sońǵy bes aınalymǵa deıin jarystyń aldyn bermedi. Jarys jolynyń aıaq­ta­lýyna úsh aınalym qalǵanda buǵan deıin irkes-tirkes býnaqtala shabys salǵan júırikter toptasty da, sońǵy ekinshi aınalymǵa 12 at ótti. Basqasy jarys jolynan shyǵyp qaldy. Aqyrǵy aınalymǵa 8 júırik áreń ótip, bulardyń arasynan qaraǵandylyq О́mirzaq Nurıslamnyń «Taımasy» top jaryp, bas báıgege tigilgen «JAG S3» kóligine qol jetkizse, ekinshi júlde 2 mln teńge qostanaılyq júırik «Savash Merın» (ıesi – Orazǵalı Júsipov) atty aıǵyrǵa buıyrdy. Úshinshi bolyp kelgen Almaty oblysynyń jylqysy «Fleıta» 1 mln teńge syılyq alsa, tórtinshi oryn ıesi mańǵystaýlyq Tańatar Ábdiǵalıdyń taza qandy jıreni «Djekpot» 500 myń teńgeniń júldesin jeńip aldy. Besinshi orynǵa ıelik eter júırik bolmady. Joǵarydaǵy tórt attan basqasy máre syzyǵyn kesip óterlik qaýqary bolmaı boldyryp jolda qaldy.

P.S. Qostanaı oblysynyń mádenı kúnderi osy aptanyń dúısenbi jáne seısenbi kúnderi de jalǵasady. Keshe Astana qalasynyń ortalyq alańynda «Slavıanskaıa pesnıa» atty orys ult aspaptar orkestri men «Mýzyka – dýsha naroda» aty vokaldyq-poetıkalyq ansambl konserttik baǵdarlamasyn astanalyqtaǵa usyndy. Búgin «Kostanaıskıe zorı» bı ansambli «Sıqyrly bı álemi» atty horeografııalyq shoý ónerin kórsetedi. Erteń, ıaǵnı 9 tamyzda oblys kúnderiniń saltanatty jabylýy «Nıý-boıs» tobynyń djazdyq áýeni aıasynda Astana qalasynyń ortalyq alańynda ótedi.

Beken QAIRATULY,
Aıgúl SEIIL,

«Egemen Qazaqstan»

Sýretterdi túsirgen

Orynbaı Balmurat,
«Egemen Qazaqstan»