Estetıka etalony

Osyndaı kezderde Kentaý­da­ǵy dosyn Asanáli Áshimov iz­dep keledi. Jastaıynan taı-qu­lynd­aı tebisip ósken dosy, te­atr, kınodaǵy syralǵy se­rigi kel­gen soń Raıymbek kó­kemizdiń esi shyǵyp, qazan kó­termek bola­dy. Gaz joq. Jaryq birde bar, birde joq. Pe­shi qur­ǵyr byqsyp ot ala qoı­maı­dy. Do­synyń kúıelesh-kúıe­­lesh kúıin kórgen Asanáli kó­ke­miz Almatyǵa qaıt dep úgit­tegenge uqsaıdy.

Túrkistanǵa óz júrek qalaý­y­men kelgen aǵamyz keıinnen óz oıyn bylaı bildiripti.

«Túrkistannyń búgini men erteńin oılaǵanda kóńilimde bir túıtkil turdy. Túrkistannyń rýhyn kóterý úshin, eń áýeli sol jerdiń rýhanı ıgilikterin jasaýymyz qajet. О́zim uzaq jyldar qyzmet etken óner salasynyń bıiginen qarasam, Túrkistanǵa teatr kerek. Elimiz egemendik aldy, Túrkistan qaıta túleıtin bolady dep, jastaıymnan baýyr basyp qalǵan Almatyny, ataq-abyroıyna ıe bolǵan óner ordasyn tastap, týǵan jer­ge tartyp ketýimniń basty se­bebi de sol bolatyn. Osynda jı­naq­tal­ǵan tájirıbemdi, azd­y-kópti ónerimdi sonda alyp baraıyn dep sheshtim. Túrkistan qaıta túlep, irgesin keńitip jatqanda sonyń bir shegesi bolyp qalǵym keldi». Teatr tarlany osylaı dep belin bekem býǵan eken.

Túrkistanǵa teatr kerektigin aı­typ Elbasyǵa hat jazady. Talaı emen esikterdiń ta­bal­dy­ryǵyn tozdyrady. Ar­ma­ny­na jetti. Túrkistanda sazdy-drama teatry ashyldy.

Túrkistanǵa jumys sapary­men kóp kelemiz. Aǵamyzben tonnyń ishki baýyndaı bolyp ket­tik. Q.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-diń rektory, akademık Murat Jurynovtyń qoldaýymen áýeli «О́ner» bólimin ashyp, keıin óner kafedrasyna ulastyrdy. 1999 jyly alǵashqy bitirgen túlekteri búginde Ońtústik qa­na emes, Qazaqstanǵa belgili má­denıet qaıratkerlerine aı­na­ldy. Máselen, el aýyzyn­da «Týka» atalyp ketken Nur­jan Tólendıev, handar men ba­tyr­lardyń rólin maqtaýly ár­tis­terimizden bir mysqal kem oınamaıtyn, túr, bolmys pi­shini de sol obrazǵa sátti ke­le­tin Marat Orazymbetov, Er­jan Nurymbetov, Aıdar Naý­ryz­ba­ev, Roza Rymbaeva týǵan ini­sindeı kóretin, ánin joǵary ba­ǵalaıtyn Maqsat Aıtjanov, Jul­dyzaı Dúısenbi, Ǵalymjan Qa­lybaı sııaqty talantty shá­ki­rtteriniń basyn qurap, teatr trý­ppasyn jasaqtady.

Ázerbaıjan jazýshysy B.Vahapzadeniń «Kók túrikter» ta­rıhı dramasymen teatr sah­nasynyń shymyldyǵy tú­ril­di. Sol jyly Elbasy Túr­kis­tanǵa saparmen kelgen.

Protokol boıynsha on bes mı­nýtqa aıaldaýy kerek Mem­le­ket basshysy qoı­ylym­dy aıa­ǵyna deıin tamashalady. Sah­nadaǵy talantty jastardyń jar­qyldaǵan jastyq jalyny jibermedi, bilem.

Aǵadan Elbasynyń qoı­y­lymdy qalaı qabyl­daǵanyn su­ra­dyq. Spektakldi maqtapty. «My­na ártisterdi Almatydan sha­qy­rttyńyz ba?» dep surap­ty. Rekeń óz shákirtteri ekenin aıt­qan. Elbasy «onda Túrkistan teatrynyń bolashaǵy zor eken» degen baǵa beripti.

Biz bul qoıylymdy «Kók ti­tiretken kók túrikter» dep «Egem­enge» jazǵan edik. Raı­ym­bek aǵa razy boldy. Jı­naq­qa qosypty. Burynǵy Temir­jolshylar klýby jón­de­lip, 2001 jyly qańtarda ashyl­ǵanda Ábish Kekilbaev, Sher­han Murtaza, Farıza Ońǵar­sy­nova, Asanáli Áshimov, Sá­bıt Orazbaev bastaǵan ult zııa­lylary kelgen. Sonda jas teatrǵa sát-sapar tilegen Sher­han aǵamyz: «Baıaǵyda Iýlıı Se­zar Rımnen ketip jat­qan­da aıtylǵan degen sóz bar. «Sezar pokıdaet Rım, chtoby zavoevat Rım» degen. Sol aıtqandaı, Raıymbek bir kezde Almatydan ketýge májbúr boldy. Alǵashynda Almatynyń eki birdeı teatryn basqarǵan Raıymbektiń Túrkistanǵa ket­keni bárimizge jumbaq boldy. Sóıtsek, Raıymbek tekke ket­pepti, Qazaq teatr álemine ja­ńasha turpatty teatr qurý úshin ketipti» degendi aıtqan edi

Raıymbek Seıtmetov te­atr­y­nyń ereksheligi, óń­keı órim­deı jastardan qural­ǵa­ny­men qatar ózge tilde de spektakl qoıa alatyndyǵynda edi.

2000 jyly «Kók Túrik­ter» spektaklimen Túr­kııa mem­leketiniń arnaıy shaqyr­tý­y­­men Ankara, Sıvas, Kaıserı, Qy­ryqkále, Konııa, Nıdde, Ma­talııa, Erzým, Gersýn, Ant­a­lııa, Sparta sııaqty qala­la­rynda gastroldik saparda bolyp qaıtty.

2007 jyly 3 qarasha kúni Mem­lekettik jáne Jastar syı­lyq­tarynyń laýreaty, Qa­zaq­stan men Qyrǵyzstannyń óne­rine eńbegi sińgen qaıratkeri Qazaqstannyń halyq ártisi, professor, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, Táýelsiz «Platınaly Tarlan» syılyǵynyń laýreaty, Eýropanyń «Teatr óne­ri» nomınasııasy boıynsha bel­gilengen altyn medaliniń, «Túr­ki álemine etken eńbegi úshin, óner ádebıet syılyǵynyń» ıe­geri, Túrkistan qalasynyń saz­dy-drama teatrynyń negi­zin qalaýshy, ári tuńǵysh kór­kem­dik jetekshisi Raıymbek No­ǵaı­baıuly Seıtmetov ómirden ozdy.

Talantty rejısserdiń jú­re­gi toqtaǵanymen uly ón­e­­ri ólgen joq. Búginde «Biz Raı­­ymbek Seıtmetovtiń shá­kirt­terimiz» degendi júregin maq­tanysh kernep aıtatyn jastardyń úlken shoǵyry ósip keledi.

Ádette, úlken qalada otyr­ǵan teatrlar oblys, aýdan or­ta­lyqtarynda jumys istep jatqan teatrlarǵa shekeleı qaramaǵanymen baǵalaı ber­meıdi. О́nerdegi keıbir kári tarlandardyń ókshesin basqan keıingi tolqynnan bolashaq kórmeı túńilip aıtyp, túńilip jazatyndyǵyn san márte kórip júrmiz. Bul ózimnen keıin «bul bolmasa kúl bolsyn» degen mysyqtileý, jastardyń taýanyn qaıtarý, meselin basý ǵoı.

Al, Raıymbek Seıtmetov «ózin ǵana jaqsy kóretin» sol áriptesteriniń pikirin joq­qa shyǵaryp, úlken qala deń­geıi­men qaraǵanda aýyldan kóp­tegen jas talanttardyń toma­ǵa­syn sypyrdy.

Ol «menniń» emes, kóp­tiń aza­maty, aqbereni edi. Raı­ymbek Seıtmetov atyn­da­ǵy Túr­kistan sazdy-drama teatry osy maqsatqa qyzmet eterine halyq senedi.

Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»

Ońtústik qazaqstan oblysy