«Úsh júzdiń balasy báriń de qazaqsyń. Alǵan báıgeń qazaqtiki bolady. Aldyrsań da qazaqty aldyrasyń», dese Mirjaqyp Dýlatov, «Úmit – mol bir halyqpyz», deıdi Ahmet Baıtursynuly. «Ulttyq erkindik pen azattyqqa talpyný tabıǵattyń bolmaı qoımaıtyn zańy tárizdi», depti Mustafa Shoqaı. Sol arystar aıtqan Alashtyń uly men qyzy eldigine qol jetkizip, tórtkúl dúnıege tanyldy. Sóıtip, úmiti mol ult degenine jetti. Elbasynyń kemel isimen ilgeri basqaly qazaqtyń qadiri kimge de bolsa, bul kúnde artyp tur. Kıeli táýelsizdigimizdi alǵannan keıingi jerde mádenıet máıeginiń mán-maǵynasyn túsindik pe, túısindik pe, tereń uǵyna aldyq pa degen oı mazalaı beredi. Keıbir orasholaq isimizge, qııýyn ketirip alǵan jumysymyzǵa uıalǵanda – «kósh júre túzeledi» dep ózimizdi-ózimiz jubata qoıamyz. Osyǵan ne sebep deısiz ǵoı? Ulttyq namystyń oıdaǵydaı bolmaýynan ba degen kúdik kókeıden ketpeıdi. Sondyqtan da bolar, Elbasynyń ultty rýhanı jańǵyrtý jónindegi uly oıdy ortaǵa tastap, jumyldyryp otyrǵany.
Qyzmet kórsetý oryndaryna, emhanalarǵa, qoǵamdyq kólikke minseń, kóshede kele jatsań nebir adam aıtsa sengisiz sózdi estısiń. Yńǵaısyz qımyl-qozǵalysqa kýá bolasyń. Keıde daraqy minez, jat qylyq tóbe shashyńdy tik turǵyzady. Úlkendi syılaý, kishige iltıpat jetpeı jatady. Álgi qoǵamdyq kóliktiń oryndyqtarynda órimdeı jastar telefondaryn qyzyqtap otyrady da, qaltyraǵan qarttar tizesi dirildep tik turady. Bul qalaı deseń, olardyń arasynan dúrse qoıa beretinder, keshegi dáýir ketip, jańa dáýir ornaǵanyn sanańa sińiretinder tabyla ketedi. Árıne, jaqsy ádet te bar. Biz jaqsymyzdy qalyptastyra otyryp, Ahmet Baıtursynuly aıtqandaı, joǵymyzdy izdep tapqan soń, halyqtyq qalyppen ony ilgeri aparýǵa tıispiz.
Mádenıetti, tereń bilimdi adam esh ýaqytta da keýdelemeıdi. Ulyq bolsa da, kishik júredi. Osy kúnderi eldiń arasynda quqyq qorǵaýshylardyń mádenıeti týraly alýan áńgimeler aıtylyp qalyp jatady. Ásirese, ol MAI qyzmetkerleriniń óktemdiginen, keýdesin órge aıdap shyǵa keletininen, saýatynyń kemshindiginen baıqalady. Olar «búıtip jiberýge bolady» dep úlken-kishini yqtyryp, ózin bıik ustaýǵa beıim turatyny ańǵarylady. Sondaı kelisimsiz is ózgelerden góri, óz ultymyzdyń ókilderinen az kezdespeıdi. Qazaqtyń has batyry Qasym Qaısenov aıtty degen bir ańyz sóz oıǵa túsip otyr. Ol aqıqat ta bolýy múmkin. Keńes zamanynda aqshań bolǵanmen mashına alý qıynnyń qıyny bolatyn. Joǵarydaǵylardyń shapaǵatymen batyr aǵamyz «Volgaǵa» qol jetkizipti. Onyń nómirin alaıyn dep tıisti mekemege kele jatqan jolda bir MAI qyzmetkeri toqtatqanda, «Áı, sen, anaý jaqtan shyqqan buıryqty estimegen ekensiń ǵoı. Otan soǵysyna qatysqan ardagerlerdiń mashınasynda nómir bolmaıdy», depti batyr qyzmetkerdiń saýattylyǵyn bilmek bolyp. Ańyryp qalǵan jigit «A-a!», dep keshirim surapty. Sonda Qaısenov basyn shaıqap, «Mynanyń saýaty kem, shıkibas bireý boldy-aý, á?! Men qutyldym, al basqalar tutylady», degen áttegen-aıyn aıtqan kórinedi.
Táýelsiz memleketimizge qazir sheteldikter kelip-ketip jatyr. Solarǵa qyzmet kórsetý kezinde aradan tabys túsirýdi oılaǵandar uıatqa qalyp jatqanyn da qulaq shalady. Sonda ózge jurt ókilderi bularda qyzmet kórsetý mádenıeti áli jetilmegen eken demeıtinine kim kepil bola alady? О́zgeni qoıyp ózimizdi ózimiz aldaýǵa beıim bolyp bara jatqanymyz da ras. Sol ishtegi saırap turǵan «shyndyqty» syrtqa shyǵarǵanda, jasandylyq kórinbeı qalmaıdy. Mundaı yńǵaısyzdyqty atam qazaq birer sózge syıǵyzyp, «Kóziń kúlimdep tur ǵoı» demeıtin be edi. Jemqorlyqtyń jegi qurty men sybaılastyqtyń órshýi de mádenıettiń kemdiginen ekeni sózsiz. Endeshe, qyzmet kórsetý máıegin bekitý úshin birinshiden, aqsha emes ardy oılasaq, ekinshiden, ult namysy óz namysymyz dep alǵa ozdyrsaq, úshinshiden, eldigimizdi baǵalap, onyń kıeli ekenin, ıesi «men» degen uǵymdy ár qazaq tóbege tý etip kóterip júrse, tórtinshiden, ózgeniń álem-jálemine kóz tige bermesek – bir sózben aıtqanda, «Bir adamnyń baqyty – bir ultty baqytty qylýǵa jetpeıdi. Ultyn, Otanyn kórkeıtý, qandas, dindes, tildes baýyrlarynyń qamyn jeý – bul jaqsy jumys. Adamnyń óz basynyń kórkeıýimen ult kórkeımeıdi, ulty kórkeıse – ózi kórkeıedi», degen Júsipbek Aımaýytulynyń sózin kókeıimizge túısek, mádenıettiń máıegi ózinen ózi búr jaryp, bútin ulttyń urpaǵy qalyptasar edi.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
