Qolǵa alar degen oıdamyz
Qaraǵandy oblysy, Ulytaý aýdanyndaǵy Baıqońyr aýyly – mal sharýashylyǵymen aınalysatyn, 80-nen asa otbasy turatyn eldi meken. Buryn aýdandaǵy eń ozat sharýashylyq bolatyn, halqy da qazirgiden eki ese kóp, ózindik tarıhy da baı edi. Bir kezdegi artel, kolhoz, sovhoz tarıhynyń bári qazirgi óskeleń urpaqqa belgisiz. «Tarıhyn umytqan eldiń keleshegi joq, babalaryn umytqan erdiń bolashaǵy joq» degen ósıet bar.
Osy kemshiliktiń ornyn toltyrý úshin mektep bitirgenine 45 jyl bolǵan bir top baıqońyrlyqtar ótken jyly aýyl ákimine – Baıqońyr kómir qazbasynyń 110 jyldyǵyn, Baıqońyr sovhozynyń 60 jyldyǵyn atap ótýdi, aýyl ortalyǵynan Tarıhı-óndiristik jáne aýyl sharýashylyǵy murajaıynyń ashylýyn jáne eski Baıqońyr kómir qazbasy aýyly ornalasqan aımaqty týrıstik baǵytqa qosatyn «Ashyq aspan asty murajaıyn» uıymdastyrýdy amanat etip tapsyrǵan bolatynbyz. Tapsyryp qoıyp qarap otyrmaı, keleshekte ózimiz de osy iske atsalysyp, maqsatqa qol jetkizý úshin «Atameken-Baıqońyr» qoǵamdyq birlestigin quryp, tarıhı materıaldar jınaýdamyz.
Aıtarymyz, basshy qyzmettegi jáne zııaly azamattar pikirlerin bildirse, ákimdiktegi el basqaryp otyrǵan myrzalar da ynta bildirer, qolǵa alar degen oıdamyz.
Aqbergen QARATAI
Qaraǵandy oblysy
Til úıretýdiń tıimdi tásili
«7 telearnada» túriktiń «Ǵalamat ǵasyr: Kósem dáýiri» telehıkaıasynyń kórsetilimi jaqynda aıaqtaldy. Bul telehıkaıa aýqymdy, kórermenniń kózaıymyna aınalǵan týyndylardyń biri boldy. 1603 jyly Grek aralynan urlanyp kelgen venesııalyq kópestiń qyzy Anastasııanyń Osman memleketiniń 14-shi sultany Ahmettiń súıiktisine aınalyp, ýaqyt óte laýazymy artyp «Kósem sultan» degen ataqqa ıe bolýy jolyndaǵy ómiri, taq úshin kúres, mahabbat pen óshpendilik, adaldyq sezimderinen qurylǵan tarıhı telehıkaıanyń sıýjeti men akterleriniń sheberligi kórermenderdi erekshe sezimge bóledi. Fılmniń eń basty tartymdylyǵy – qazaq tilinde tárjimalanýynda dep oılaımyn. Osy oraıda, telehıkaıany qazaq tiline aýdaryp, dybystaǵan barlyq ujymǵa úlken alǵys aıtqym keledi.
Qazaqtyń ǵajaıyp baı sózdik qorymen tili óte tartymdy, túsinikti tárjimalanǵan bul fılmdi orystildi qazaqtarmen qosa tatarlar, ózbekter, ázerbaıjandar, orystar, nemister, evreılerdiń de qyzyǵyp kórgenin erekshe atap ótkim keledi. Meniń oıymsha, qazaq tilin úırenem deýshilerge osyndaı fılmder men baǵdarlamalardyń kóptep kórsetilýi úlken kómek bolar edi.
Dınara VAGAKOVA
Shymkent
«Armysyz» degen jaqsy emes pe?
«Ǵıbrat» aıdarymen berilgen Serihan Eshtaevtyń «Sálemiń qalaı, baýyrym» atty maqalasyn oqı otyryp, sálemdesýdi qalaı bir júıege keltirýge bolady degen oı keldi. Máselen, basqa ulttyń musylmandarymen arabsha «Assalaýmaǵaleıkým» dep amandas, óıtkeni bárimizge ortaq til. Al qazaq qazaqpen osynyń aýdarmasy «Allanyń nury jaýsyn» desek ne bolady? Bir-birimizben kezdes-kende «Armysyz» desek qalaı bolar eken? Bala kezimizde úıge kirip kelgen kisi «Mal-jan aman ba?» deıtin. Mal da, jan da áli de óziniń ózektiligin joıǵan joq sııaqty. «Sálemetsiz be?», «Aman-esensiz be?», «Qaıyrly tań», t.b. amandyq bilýdiń joldary bar ǵoı. Dindarlardan surasań – quranda arabsha jazylǵan, sondyqtan arabsha amandasýymyz kerek deıdi. Men buǵan kelispeımin. Árıne, bulaı amandasý qanymyzǵa tereń sińip ketken, ózgertý qıyn. Biraq ana tilimizge bir qadam bolsa da jyljyǵanymyz durys bolar edi. Mysaly, sheteldik kitaptardy qazaqshaǵa aýdaryp oqyp jatyrmyz. Nege arabshany qazaqshaǵa aýdarýǵa bolmaıdy deımiz. Halqymyzdyń baı tilin keń kólemde paıdalansaq, odan utarymyz kóp bolady dep esepteımin. Baýyrjan Momyshulynyń mynadaı sózi bar: «Sózdiń basy sálemnen bastalýy kerek» degen. Ultymyzdyń mártebesin kóterýdiń bir joly – bir- birimizben ana tilimizde amandasý. «Basqa tildiń bárin bil, óz tilińdi qurmette» degen qaǵıdany berik ustaıyq.
Erkin DÁÝEShULY,
ardager-ustaz
Astana
Shıpagerge rızashylyǵym sheksiz
Meniń jasym otyz tórtte. Ár balanyń óz nesibesi bar degendeı, taıaýda onynshy sábıim dúnıe esiginen attady. Bul tizgin ustarymyzdyń esimin Sáýlet dep qoıdyq. О́mirde ár túrli kóldeneń jaǵdaılar bola beredi emes pe?! Árıne, balaǵa birinshi ret tolǵatyp turǵanym joq. Sonda da osy joly densaýlyǵyma baılanysty sábıimdi dúnıege ákelerde dárigerler meni ózderiniń baqylaýyna aldy.
Aı-kúnim jaqyndaǵan saıyn ózim de alańdaı bastadym. Oblystyq kópsalalaly aýrýhananyń ana men bala bólimshesine bardym. Meni akýsher-gınekolog Nazgúl Ońǵarbaeva qabyldap, óz qamqorlyǵyna aldy. Bir aıdan asa ýaqyt osy dárigerge qaralyp júrdim. Bosanatyn kúnim de Nazgúldiń kezekshiligine tap boldy. Qýanyp kettim. Ol meni aman-esen bosandyryp aldy. Qarapaıym, aqjarqyn qyzdyń qamqorlyǵyna rıza boldym. Oǵan degen alǵysym sheksiz.
Aısáýle SATYBALDIEVA,
«Altyn alqa» ıegeri
Aqtóbe
Bes mıllıondy qaıdan tabamyn?!.
Keńes zamanyndaǵy «Baspanasy joq almatylyqtardy úsh jylda pátermen qamtamasyz etemiz» degen bastamanyń jalań uranǵa aınalyp qalǵanyn kórgen urpaqtyń ókilimin. Páterdiń zardabyn uzaq jyl tarttym. Kózimniń jetkeni – meniń aldymda keńes zamanynda kezekte turǵan 200 adamnyń barlyǵy da osy kúnge deıin baspanaly bolyp úlgerdi. Biz jolyn tappadyq pa, kózin tappadyq pa, áıteýir, ylǵı da kezektiń sońynda qala berdik.
Kóp jyl buryn kóz jasymyzdyń óteýi bolar, Almatynyń «Orbıta-4» shaǵyn aýdanynan ýaqytsha bolsa da turatyn páterge qol jetkizip, bala-shaǵamyzben qýanyp ta qalǵanbyz. Taıaýda, jergilikti bılik bizge osy kúnge deıin turyp kelgen páterimiz úshin 5 mıllıon teńge tóleý kerektigi týraly eskertti. Shıetteı bala-shaǵa baǵyp ári jumyssyz otyrǵan mende ondaı aqsha joq. Sonda ne istemekpin? Muńymdy «Egemen Qazaqstan» gazetine jazyp bildirýden basqa amalym qalmady.
Qurmash MALA,
«Orbıta-4» shaǵyn aýdanyndaǵy 38-úı, 43-páterdiń turǵyny
Almaty
