Sapasyz bilim san soqtyrady

Zady, úlken sportta júrgen atlet­terdiń sińbirýge ýaqyty bolmaıdy. Ja­rys pen jarystyń arasyn jalǵap ja­tatyn jattyǵýlar ózge tirlikke mo­ıyn­ burýǵa da mursha bermeıtini ras. Kezinde qamqor jandardyń aqyly men kómeginiń arqasynda oqýǵa iligip, odan keıin dıplom alyp, sanatqa qosylyp ketkenderi kóp, árıne. Al ne alǵan dıp­lomy, ıa bolmasa úırengen kásip-ma­­mandyǵy joq burynǵy sportshy qaı­da barmaq? Bári birdeı emes-aý, biraq birazynyń qylmystyq álem ser­keleriniń qoltyǵyna enetini ámbege aıan.

Jasyratyny joq, qylmystyq álem­­niń ákkileri sportshy qaýymnyń qyr sońynda júredi. Sol sebepti de sporttyq ǵumyryn aıaqtap, eki qolǵa bir kúrek taba almaǵan saıypqyrandardyń amal­dyń joqtyǵynan osy ortany ja­ǵalaıtynyny búgingi kúnniń ashy shyn­dyǵy. Bul, árıne ókinishti, bizdiń qo­ǵam úshin kún tártibinde ótkir turǵan má­se­le.

Qaraǵandyda Qaztutynýodaǵynyń eko­nomıkalyq ýnıversıteti bar. Keńes oda­ǵy kezinde ataq-dańqy dúrildep tur­ǵan burynǵy kooperatıvtik ınstı­týt. Mine, sońǵy jyldary osy oqý or­ny jasy bar, jasamysy bar stýdent sportshylardyń ordasyna aı­nal­ǵan­daı. Jaqynda ǵana atalǵan ýnı­versıtettiń tabaldyryǵyn elimizge esim­deri máshhúr boksshylardyń stýdent retinde attaǵany týraly aqparat respýblıkalyq BAQ-ty sharlap ketti. Árıne, «Talapty erge nur jaýar» degen, bilimniń sońyna túsip, ǵumyr boıy taýsylmaıtyn rýhanı azyq jıǵysy kelgen ataqty sportshylarymyzdyń bul qadamyna súısinispen qaradyq. 

Bilim qýǵandardyń biri «Memleket­tik jáne jergilikti basqarý» mamandy­ǵyn tańdasa, ekinshisi «Keden isi» kásibi boıynsha magıstratýraǵa túsipti. Bári de durys-aq. Bir ǵana gáp, osy atalǵan sportshylar bilimdi tegin alady eken. Sirá, memlekettiń atynan berilgen bilim grantyna ıe bolsa kerek. 
Ras, bul sportshylar kezinde eli­mizdiń jaqsy atyn jalpaq dúnıege jaıdy. Kók baıraqty kótertip, ánura­ny­myzdy álemniń ár buryshynda shyr­qat­ty. Álbette, munyń bárin joqqa shyǵa­ra almaısyz. Biraq memlekettiń de elim degen erlerinen aıanyp qalǵan jeri joq qoı. Tıisti syıaqysyn bir tıynyn da qaldyrmaı tapsyrdy, jarqyratyp temir tulparyn mingizdi, bas-basyna úı berip, baspanamen qamtamasyz etti. Endi kelip, bul azdaı-aq olardy tegin oqytýy – adamdy kádimgideı oılandyryp tastaıtyndaı-aq úderis. 

Nege deısiz ǵoı? Máselen, qazir sport­tyń jolyna endi túsken daryndy­ jastyń talaıy joǵary oqý oryndarynda aqyly túrde oqyp júr. Nesıe alyp, ildebaılap júrgeni qanshama? Mine, joǵaryda attary atalǵan ataq­ty sportshylardyń osylardyń eń qury­ǵanda birdi-ekisine demeýshilik jasaýǵa búgingi kúnde shamalary ábden jetedi. Biraq bularyńyz bireýge kómek qolyn soz­ǵansha, memlekettiń moınynda júre turǵandy áldeqaıda qolaı kóretin sııaq­ty. Elim meni kókke kóterdi, endi men de sol elime qoldan kelgenshe tıtteı de bolsa paıdamdy tıgizeıinshi dep nıet qylsa, qanekı?

Másele mynada ǵoı: Tumanda Al­bıon­da turyp oqyǵan chempıon Qara­ǵandyda qona jatyp kitap kemiredi degen­ge óz basym senińkiremeıdi. Olaı bol­sa, kúni erteń «Memlekettik já­ne jergilikti basqarý» mamandyǵy boıynsha dıplomdy shappaı alǵan sport sheberi bolashaqta eldi qalaı bas­qarmaq? Kedenshiniń dıplomyn lek­sııaǵa barmaı-aq alatyn bolashaq mamannan ne kútýge bolady? Qarap tursańyz, maqtaýly jigitterimizge ju­mys pen qyzmet dap-daıyn tur eken, tek qana jetispeıtini álgi bir japyraq kók qaǵaz... 

Burynǵy sportshylarymyzdyń bi­lim­di bolǵany qoǵamǵa kerek-aq. Olarǵa tegin bilim usynyp jatqan joǵary oqý ornyna da alǵystan basqa aıtarymyz joq. Tek, esimi elge máshhúr sport­shylardy jıyp alǵannan, olarǵa syrt­taı sydyrtyp oqýdyń dıplomyn úles­tirip, ataq shyǵarǵannan Alma-materdiń abyroı-bedeli kóterile qoıar ma eken? Sapasyz bilim kúni erteń san soqtyrýy múmkin-aý dep oılanǵan adam bar ma, ózi?

Úlken sportta árbir sańlaq óziniń asqaraly maqsatyna jyldar boıy shelektep tókken mańdaı terdiń arqasynda jetedi. Endeshe, Máńgilik Eldiń erte­ńine qyzmet etetin myǵym bilim de óz aldyna asqar shyń ǵoı. Ol muratqa jetý úshin de eren eńbek, mol izdenis jáne zor jaýapkershilik kerek emes pe?!