PARLAMENT

BUL – JAS MEMLEKETKE DEGEN ÚLKEN SENIM Qazaqstan Prezıdenti el táýel­sizdigin alǵan kezden beri qaraı memleketimizdi álemge tanytýda bar kúsh-qaıratyn jumsap keledi. Sonyń bir nátıjesi dep Qazaqstan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýin aıtqanymyz abzal. 2007 jyly 30 qarashada Madrıdte ótken Syrtqy ister mınıstrleri keńesinde Qazaq­stannyń bıyl EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi týraly tarıhı sheshim shyǵa­ryldy. Sol kúnnen bastap elimiz osy mártebeli mindetti  abyroıly atqarýǵa basa nazar aýdardy. 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan “Eýropaǵa jol” memlekettik baǵdarlamasy qabyldanyp, ol 2008 jyldyń 29 tamyzyndaǵy Elbasynyń Jarly­ǵymen bekitildi. Sóıtip, elimiz EQYU-ǵa tóraǵa­lyq etý mıssııasyna kiristi. Elbasy óz úndeýinde Uıymda qalyptasqan dástúrge sáı­kes tóraǵalyq etetin eldiń mazmundy birizdilenýin bildiretin Is basyndaǵy tóraǵalyq uranyn jarııa etti. “Qazaqstandyq tóraǵalyqtyń urany tórt “T” – “trast” (senim), “tradıshn” (dás­túr), “trans­paren­sı” (ashyqtyq) jáne “tolerans” (tózim­dilik) bolady”, dedi Memleket basshysy N. Nazarbaev. Iаǵnı, osy mıssııa barysynda Qazaqstan beıbitshilik ornatýdyń izgi joldary, elder men halyqtar arasyndaǵy senimdi qalyptastyrý, sondaı-aq dinder arasyndaǵy tózimdilik, syılastyq jónindegi ǵalamdyq máselelerdi keń aýqymda talqylaýǵa, syndarly sheshimder qabyldaýǵa jetekshilik jasaıtyn bolady. Mundaı máselelerdi EQYU-nyń kún tártibine usynyp, 56 eldiń ókilderi bas qosqan mártebeli Uıymda talqylaý úshin tóraǵalyq etý mindeti Qazaqstanǵa eldegi yntymaq pen birlikti saqtaǵany úshin, 140-tan astam etnos ókilderin bir shańy­­­raqtyń astyna jınaı bilgen­digi úshin, ózge din ókilderine tó-zimdilikpen qaraǵany úshin berilip otyr. Bul – jas memleketke degen úlken senim. Elbasynyń beıneúndeýin tyń­daǵan atalǵan Uıymǵa múshe el­derdiń ókilderi, sheteldik saıasat­kerler men sarapshylar Qazaqstan­nyń kózqarasy men alǵa ustanǵan baǵyty jaıly oń pikirlerin bildirdi. Qazir Qazaqstan týraly túsirilgen telefılmder, jańadan shyqqan kitaptar kóptep taraty­lýda. Jýyrda Venada el Prezı­dentiniń “Qazaqstandyq jol” kitabynyń tanystyrylymy ótkeni jóninde baspasózde jazyldy. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tór­aǵalyq etýge kirisýine oraı Vena­daǵy áıgili Hofbýrg saraıynda eli­mizdiń óner sheberleriniń qatysýy­men bolǵan konserttiń joǵary deńgeıde ótkeni jaıly telearna­larda kórsetilip, merzimdi baspa­sózde jazyldy. Álibek Dinishev, Maıra Muhamed­qyzy jáne basqa tanymal ánshi­leri­miz ben kúıshi­leri­miz qazaq halqynyń mádenıetin pash etti. “Eýropaǵa jol” memlekettik baǵdarlamasy aıasynda rýhanı, mádenı salalarymyzdy shetelge tanystyrýda áli de atqarylatyn ister óte kóp. Osy oraıda halqy­myzdyń rýhanı mol baılyǵyn tanytýǵa dańǵyl jol ashylyp otyrǵanyn da aıta ketken abzal. Osy múmkindikti jan-jaqty tıimdi paıdalaný – memleketimizge mindet, eldigimizge syn. Qazaq eliniń jyl basyndaǵy jetistigi jaıly qazir álemniń kóptegen buqaralyq aqparat qu-raldary arnaıy materıaldar ja­rııalap, telearnalary óz kórer­menderine derekti fılmder men tanymdyq materıaldar kórsetip jatyr. Bul – ata-babalarymyzdyń ǵasyrlar boıy ańsaǵan armany. Elimizdiń mereıin kóteretin irgeli ister árdaıym júzege asa bersin. SAIаSAT TA, О́NER DE TEK HALYQ IGILIGI ÚShIN JASALÝY TIIS Jastarǵa Maǵjan­sha sene bilý – jarqyn bolashaqtyń kepili. Bul oraıda búgingi qoǵam qaıratkerleri de keshegi asyldardyń izin jalǵastyryp, jas órenderge oryndy úlgi-ónege kórsetip keledi. Olar saıası ómirimizdegi betburystardy jastarmen talqyǵa salyp, elimizdiń erteńine solardyń kózimen qaraýǵa beıil. О́ıtkeni, zııalylarymyz jastardyń pikirimen sanasý da zaman talaby ekenin jaqsy biledi. Osy rette joǵary bilimniń qarashańyraǵy Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ótken Parlament Senatynyń depýtaty Tólegen Muhamedjanovtyń belsendi stýdenttermen júzdesýi jastarǵa degen mol senimniń aıǵaǵyna aınaldy. Bul kezdesý Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń “Qazaqstan daǵdarystan keıingi dúnıede, bolashaqqa ıntellektýaldy sekiris” atty tikeleı jelidegi júzdesýine baılanysty uıymdastyryldy. Qazaq ulttyq ýnıversıteti armandaǵan joǵary oqý orny bolǵanymen, túse almaǵanyn jetkizgen senator qarashańyraqtyń talaı tulǵalardy qanattandyrǵanyn tereńnen qozǵap, búgingi stýdentterden de elıta qalyptasatynyna senim bildirdi. “Qurmetti stýdentter, saıası jaǵdaıdy sizder menen kem bilmeısizder. Sondyqtan bul kezdesý maǵan da, sizderge de qyzyqty bolady ǵoı dep oılaımyn. Kókeılerińizde júrgen, jaýabyn taba almaǵan ómirlik suraqtaryńyzǵa birge jaýap izdeıik”, dep senator jınalǵandardy ortaq áńgimege shaqyrdy. Kelesi kezekte óziniń ómirlik tájirıbe­simen bólisti. Ol ózin bala kúninen “Men kimmin? О́mirge ne úshin keldim? Dúnıege kelgenimdi qalaı aqtaımyn?” degen suraqtar jıi mazalaǵanyn da jasyrmady. Kórgeni men túıgeni mol depýtat resmı kezdesýdiń ózin shyǵarmashylyqpen ushtasty­ryp otyrdy. Sóıtip, jınalǵan qaýymǵa kóterińki kóńil-kúı tartý etti. Túsingen adamǵa resmı basqosýdyń ózin uıyqtaǵan sezimderdi oıatyp, sergitip ótkizýge bolatyndyǵyn pash etti. Bul basqosýdan baıqaǵanymyz – qazaǵymnyń “ulyq bolsań, kishik bol” degen támsili Tólegen Muhamedjanovtyń ustanymy ekendigi. Qarapaıym, biraq baǵyndyrǵan belesi kóp. Sheneýnik, biraq ónerdiń de maıtalmany. Ár áýen barysynda kórermenniń ol kisige degen ystyq iltıpaty men úlken qoshemeti ańǵaryldy. Eger ár depýtat osylaısha óner janashyry bolsa, halyq pikirine qulaq túrse, nur ústine nur ǵoı. Jastardyń senatorǵa baǵyttalǵan ár qyrly suraqtary da jaýapsyz qalmady. Ol da óz kezeginde stýdentterge óner salasynan suraqtar qoıyp, jeńimpazdarǵa óz avtorlyǵyndaǵy kúıtabaqtardy syıǵa tartty. Jınalǵandar halyq qalaýlysynyń jumysy tek zań shyǵarý emes, halyqtyń mádenıeti men tarıhyna janashyr bola bilýi ekendigine de anyq kóz jetkizdi. Osy arqyly stýdent jastar óz ultynyń patrıoty bolý, úzdik oqý basty armanǵa aınalý kerektigin uqty. Armany aldamas úshin adal eńbektený qajettigin de túıdi. Depýtat jastardy ana tilin súıýge, qazaq kınosyn kórýge, qazaq áýen­derin súıýge shaqyrdy. Eline degen erekshe mahab­bat­tyń júrek tusynda máńgi turýyn, ana men qaryn­­dasty qurmetteýdiń asyl qasıet ekendigin túısindirdi. Adal eńbek qana súısinýge turatyn­dyǵyn aıtty. Qaıtalanbas tulǵa bolyp qalyptasý ter tóge jumys isteý men izdenistiń nátıjesi bol­maq eken­digin sezdirdi. Tutastaı alǵanda, bul kez­desý jas­tarǵa adamgershilikti tý ete júrip, bıik beles­terge shyǵýǵa bolatynyn úıretkendeı áser berdi. Resmı tilde joldanǵan saýaldarǵa oryssha jaýap qaıtarǵandyǵy ǵana bolmasa, depýtat ári kompozıtor bul basqosýdy basynan sońyna deıin tek qazaq tilinde júrgizip, ana tilinde tolǵandy, ana tilinde oılandy. Mine, kórermenniń ystyq yqyla­sy men úlken qoshemeti depýtat Muhamedjanovqa osy jaǵynan alyp qaraǵanda da oryndy ekendigi anyq sezildi. Kezdesý sońyndaǵy qurmet pen qoshemettiń uzaq ta zor bolýy kórermenniń depýtatqa degen rızashylyǵy men alǵaýsyz aq peıilin jaıyp saldy. Al senatordyń sóz túıini saıasat pen óner tek halyq ıgiligi úshin bolýy kerek degenge saıdy. Saıagúl ÁLIMBEKOVA, Almaty. SAÝDA QYZMETIN DAMYTÝ MAQSATYN KО́ZDEIDI Qazaqstannyń ishki jáne syrtqy saýda qyzmetin damytý qajet.   Májiliste osy maqsatta daıyndalǵan elimizdiń keıbir zańdaryna saýda qyzmetin retteý máseleleri boıynsha tolyqtyrýlar engizýdi kózdeıtin zań jobasynyń tanystyrylymy bolyp ótti. Májilistiń Ekonomıkalyq re­forma jáne óńirlik damý komıte­tiniń hatshysy Murat Ábenov kirispe sóz sóılep, zań jobasy boıynsha ázirleýshilerdiń kelip otyrǵanyn aıtty jáne áriptesterin suraq qoıýǵa jáne talqylaýǵa, usynystar berýge shaqyrdy. Zań jobasy jóninde Indýstrııa jáne saýda mınıstriniń oryn­ba­sary Tımýr Jaqsylyqov baıandama jasap, qandaı túzetýler engiziletini týraly  túsinik berdi. Úkimettiń zań jobasyna bergen túsindirmesinde bul qujattyń daıyndalý maqsaty aıqyn kórse­tilgen. Alǵa qoıylǵan ekonomıka­lyq mindetterge qol jetkizý maq­satynda memleket syrtqy jáne ishki rynok­tardaǵy ótkir báseke­lestikke daıyn bolýy tıis. Álemniń kez kelgen eli sııaqty Qazaq­stan­nyń da ózgermeli ishki jáne syrtqy jaǵdaılarǵa sáıkes keletin jáne jahandanýdyń keleńsiz faktorlary men qaterlerin azaıta otyryp, odan  túsetin paıda­ny barynsha arttyrýǵa múmkindik beretin saýda qyzmetin retteýdiń naqty pysyq­tal­ǵan óz júıesi bolýǵa tıis. Osy­ǵan baılanysty jańa zań jobasy ázirlenip otyr. Zań jobasyn ázirleý qajettiligi saýda qyzmeti salasyndaǵy qolda­nystaǵy ulttyq zańnama saýda operasııalaryn damytýdyń ynta­landyrý nemese qoldaý sıpatynan góri, retteý sıpatyna ıe ekendi­ginen týyndaǵan. Zań jobasy boıynsha birneshe zańǵa túzetý engiziledi. Atap aıtqanda, “Taýarlardyń ımporty jaǵdaıynda ishki rynokty qorǵaý sharalary týra­ly” Zańǵa redaksııa­lyq sıpat­taǵy túzetýler, “Lısen­zııalaý týraly” Zańǵa olarǵa qatys­ty tarıf­tik kvotalar, sandyq shekteýler, baqy­laý jáne áketý men ákelýge arnal­ǵan aıryqsha quqyq qoldany­latyn taýar­lardyń ımpor­tyna lısenzııalaýdy belgileý bóli­ginde ózgerister men tolyq­tyrý­lar engizýdi kózdeıdi. Budan basqa, “Saýda qyzmetin retteý týraly” Zańǵa da ózgeris­ter men tolyqty­rýlar engiziledi. Zań jobasy “Saýda qyzmetin damytýǵa járdemdesý” degen jańa taraýmen  de tolyqtyrylǵan. Eks­port­ty damytý jáne jyljytý jó­nindegi ulttyq uıymnyń quqyqtyq mártebesi, maqsattary men mindet­teri de aıqyndaldy. Ulttyq uıym­nyń negizgi mıssııasy mem­leket pen jeke sektor arasyndaǵy uıym­dastyrýshylyq, úılestirý jáne baılanystyrýshy rólin oryndaı otyryp, ınstıtýttyq qoldaý júıesin qurý bolyp tabylady. Sondaı-aq zań jobasy qolda­nysqa engizilgen jaǵdaıda, jeke kásipkerlik sýbektileri onyń normalaryn oryndaý boıynsha shyǵystar shyǵarmaıdy. Osy zań jobasy boıynsha quryl­ǵan jumys tobyna Máji­listiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi Egor Kappel jetekshilik etedi. Zań jobasyna baılanysty depýtattar Ashat Bekenov, Nıkolaı Týreskıı, Saýyrbaı Esjanov, Maral Iteǵulov suraq qoıyp, usynystaryn aıtty. “Egemen-aqparat”. ULTTYQ BAǴDARLAMA QABYLDAÝ QAJET nemese araq atańnan qalǵan as emes Toqtarbaı QADAMBAEV, Májilis depýtaty. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetine sáıkes 8 lıtrden astam ishimdik paıdalaný ulttyq tektik qordyń quryp ketýine ákelip soqtyrady eken. Al búginde Qazaqstanda ishimdikti paıdalaný mólsheri jan basyna shaqqanda 12 lıtrge jetip otyr. Sondaı-aq, halyqtyń syra ishimdigine áýestigi  de alańdatar­lyq. Statıstıka agenttiginiń 2008 jylǵy málimetteri boıynsha, sońǵy on jyl ishinde Qazaq­standa syrany qoldaný mólsheri jan basyna shaqqanda 31 lıtrdi  quraıdy. Syra ishimdigin paıda­laný jóninen  Qazaqstan Germa­nııa, Chehııa, Slovakııa, Vengrııa sııaqty memleketterden keıingi 8-orynǵa shyqty. Osy zaman dertiniń saldary­nan Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Respýblıkalyq ǵylymı-tájirı­belik psıhıatrııa, psıhoterapııa jáne narkologııa ortalyǵynyń málimetteri boıynsha, qazirgi ýaqytta 304 108 ishimdikke qumar adam dıspanserlik esepte tirkeý­de tur eken. Ishki ister organdarynyń má­limeti boıynsha, ishimdikke qumar 126 myńǵa jýyq adam esepke alyn­ǵan. Tek aldyńǵy úsh jyl­dyń ishinde  ishimdiktiń kesirinen 55 962 órt jaǵdaıy bolyp, onda 1 138 adam qaza tapqan. Respýblıka  aýmaǵynda alty jylda 4 833 jol-kólik apatynan  977 adam qaza bolyp, 7 027 adam jaraqat alǵan. Sondaı-aq, ishimdiktiń res­pýb­lıkadaǵy demografııalyq ahýal men qoǵamnyń damýyna tı­gizetin zııany mol, munyń urpaq tárbıesinde de kesiri  zor. Sıfrlar úreı týǵyzarlyq! Osy máseleni sheshý maqsatynda elimizde turaqty túrde araqqu­mar­lyqtyń aldyn alý sharalary júzege asyrylyp otyr: salamat­ty ómir saltynyń qalyptasýyna baǵyttalǵan baǵdarlamalar qar­jylandyrylyp, osy dertke shaldyqqan otbasylarǵa, sony­­men qatar, salamatty ómir sal­tyn nasıhattaýda belsendi shara­lar atqaryp jatqan úkimettik emes uıymdarǵa qoldaý kórsetilýde. Biraq, araqqumarlyqpen kúres júıeli túrde jáne uzaq merzimdi negizde ǵana tıimdi bola alady. Bul oraıda, bir jaǵynan, shekteıtin, ekinshi jaǵynan, túsindirmelik, salamatty ómir saltyn nasıhattaıtyn keshendi sharalar kerek.  Eń mańyzdysy, adamdarda salamatty qalypty ómir súrýge nıet bolýy qajet. Elbasynyń araqqumarlyqpen kúresý týraly bastamasyn qoldaı otyryp jáne ishimdik paıdalanýdyń ult densaýlyǵyna qanshalyqty zııan tıgizetinin eskere kelip, uzaq merzimdi Salamatty ómir saltyn qalyp­tastyrýdyń ulttyq baǵdarla­masyn qabyldaý qajet dep esepteımin. MAŃYZDY ZAŃ JOBASY QARALDY Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń keńeıtilgen otyrysy ótti, dep habarlady Májilistiń baspasóz qyzmeti. “Jer qoınaýyn durys paıda­laný halyqtyń turmysyn, elimizdiń ekonomıkasyn jaqsartady, ınves­tısııalyq ahýalǵa áser etedi, sondyqtan búgin óte mańyzdy zań jobasyn qaramaqshymyz”, – dep bastady otyrysty komıtet tóraǵa­sy Erlan Nyǵmatýlın. Atalǵan zań jobasy boıynsha depýtat Valerıı Kotovıchtiń jetekshiligimen  jumys tobynyń 41 otyrysy ótti. Oǵan 1700 usynys túsip, onyń 667-si túzetý retinde engizildi. Basqosýda  “Jer qoınaýy men jer qoınaýyn paıdalaný týraly” Úkimet ázirlegen zań jobasy boıynsha negizgi baıandamany Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstri Saýat Myńbaev jasady. Qoldanystaǵy zań 1996 jyly qabyldanǵan. Sodan beri on tórt jyldaı ótip, jaǵdaı ózgerdi. Zańǵa birsypyra ózgerister engizilgeni­men, jumys isteý barysynda jańa zań qajettiligi alda turdy. Soǵan oraı atalǵan zań jobasy jasaldy. Sol jobadaǵy negizgi pozısııalar jaıynda mınıstr depýtattarǵa aıtyp berdi. Zań jobasynda Úkimettiń, quziretti organnyń, sondaı-aq jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy ózge de memlekettik organdardyń fýnksııalary naqtylanǵan. Sonymen birge, Memlekettiń basym quqyqtaryn júzege asyrý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń paıdaly qazbalar qorlary sarapta­malyq komıssııasynyń jer qoı­naýyn paıdalaný quqyǵyn berýmen baılanysty onyń qyzmet­t­eri tolyq reglamentteledi. Bul komıs­sııa­lar is júzinde bar. Alaıda qol­da­nystaǵy zańda olar joq, bul qu­qyqtyq qaıshylyqqa alyp keledi. Zań jobasy konkýrstyq usy­nys­ty eki topqa bólýdi boljaıdy. Birinshisi – eń az qajetti talaptar­dyń tizbesi. Ekinshisi – jeńimpazdy anyqtaý krıterııleri. Bastapqyda zań jobasy barlaý men óndirýge arnalǵan bólek kelisim-sharttardy kózdedi. Osy máselede depýtattar alańdaýshylyq bildirip, bolýy múm­kin birlesken barlaý men ón­dirý týraly norma, operasııa túri retinde qalpyna keltirildi. Sony­men birge, byltyrǵy jyldyń sońyn­d­a Salyq kodeksine engizil­gen ózgeristerdiń nátıjesinde bar­laý satysynan óndirý satysyna kóshý kezinde qol qoıylatyn bonýsty (65-bap) tóleýden bosatý bóliginde, barlaýǵa kelisim-shart negizinde ken orynyn taýyp alǵan jáne baǵalaǵan tulǵamen óndirýge kelisim-shart jasasqan kezde qaralyp otyrǵan zańnamada tıisti normany túzeý qajet boldy. Tartysty ótken komıtet otyrysynda mınıstrge depýtattar K.Saǵadıev, A.Samaqova, D.Kleba­nova, M.Iteǵulov, S.Qonaqbaev, B.Qonarbaı, V.Kııanskıı, E.Ápsa­lamov, T.Berdiońǵarov, A.Jaras­paev suraq qoıdy. FILARMONIIаǴA KADR ShAQ KELMEI OTYR Shavhat О́TEMISOV, Májilis depýtaty. Astanalyq fılarmonııanyń sımfonııalyq orkestrine As­tana qalasynyń ákimdiginiń kómek kórsetýi men demeý­shili­giniń arqasynda qazirgi ýaqytta joǵary bilikti mýzykanttar ujymy qalyptasty. Orkestr ár túrli konsert­terde   bizdiń elor­­damyz ben elimizdiń atynan laıyqty ókildik etedi, óte jo­ǵar­ǵy kásibı deńgeıdegi is-sharalardy júrgizýge baıla­nys­ty jaýapkershilikterdi  at­qarady. Álemge tanymal jul­dyzdardyń, mysaly, Pla­sıdo Domıngonyń, taǵy basqalardyń konsertterin súıemeldeýge jıi qatysady. Alaıda, sońǵy kezderi or­kes­trde mýzykant­tardyń eńbek­aqylarynyń tómen bolýyna baılanysty mańyzdy qıynshy­lyqtar týyndap otyr. Búgingi kúni, shtattyq kestege sáıkes, 14 jylǵa deıin stajy bar joǵa­ry deńgeıdegi bilik­tilikke (G-10 sanaty) jatatyn astana­lyq fılarmonııa ártisi eńbekaqysy­nyń mólsheri 27 225 teńge. So­ny­men qatar, sol deńgeıdegi ónerge ıe onyń almatylyq fı­larmonııadaǵy áriptesiniń eń­bekaqysy 46 827 teńge. Mundaı aıyrmashylyq sońǵysyna 1,72-ni quraıtyn  joǵarylatý koef­fısıentiniń mólsherin paıda­laný sebebinen týyndap  otyr. Aldaǵy ýaqytta eńbekaqy­nyń 25%-ǵa ósýi alshaqtyqtyń ulǵaıýyna ákeledi. Eńbekaqyǵa qoldanylatyn joǵarylatý koeffısıentin opera teatrlary, basqa da orkes­trler men Memlekettik sımfonııalyq orkestr ujym­dary paıdalanady. Osynyń saldary­nan astanalyq fı­larmonııa ja­laqynyń tómen­digine baıla­nys­ty respýblıka mýzykantta­ry­nyń arasynda eń bedeli tó­men jumys orny bolyp sana­lady. Atalǵan jaǵdaıda kadr­lardyń tu­raq­syzdyǵy baıqala­dy. О́tken jyldyń qyrkúıek aıynyń ózinde orkestrden 5 mýzykant qyzmet­ten ketti. Bul óz kezeginde ujym­nyń shy­ǵarmashylyq damýyna teris yqpalyn tıgizip, joǵary bilikti mýzykanttardy jumysqa  tartýǵa múmkindik bermeıdi. Joǵaryda aıtylǵandardyń negizinde Úkimet Astana qalasy­nyń memlekettik fılarmonııa­syn óziniń №41 qaýlysynyń negizinde 1,72 joǵary koeffı­sıen­tin qoldanýymen qarjy­landyrylatyn kásip­oryndar­dyń tizimine qosý máselesin qarastyrsa, utymdy bolar edi. QARJY QARASTYRYLSA, QARQYN TО́MENDEMEIDI Ábilǵazy QUSAIYNOV, Májilis depýtaty. Qazaqstanda ultymyzdyń rýhanı baılyǵy bolyp taby­latyn kóne eskertkishter óte kóp. Solardyń biri – qoǵamdyq mańyzy joǵary, ultymyz úshin kıeli oryn bolyp esepteletin Mańǵystaý oblysyndaǵy Oǵy­landy taýynda ornalasqan Beket ata jer asty meshiti. Bul meshit ornalasqan jer búginde jyl on eki aı halqymyz táý etetin kıeli, sheteldik týrıster úzbeı keletin buqaralyq orynǵa aınaldy. Kelýshilerdiń óte kóptigine baılanysty, bul jermen qa­lypty avtomobıl qarym-qatynasyn jaqsartý maqsatynda Mańǵystaý oblysynyń ákimdigi avtomobıl joldaryn salý jáne kúrdeli jóndeý jumystaryn júr­gizýde. Bul maqsatqa respýb­lı­ka­lyq bıýdjetten bólingen transferttik qarajat ıgerilý ústinde. Atap aıtqanda, jalpy quny 2,7 mlrd. teńge quraıtyn, iske asyrý merzimi 5 jylǵa jospar­lanǵan “Qyzyl saı-Shopan ata-Oǵylandy” avtojolyn salý ju­mystary qarqyndy júrgizilýde. 2009 jylǵa josparlanǵan 690 mln. teńge qarajat tolyǵymen ıgerilip, 2010 jylǵa qarasty­rylǵan 266,1 mln. teńgege artyq qurylys jumystary merdiger kásiporyn qarajaty esebinen júrgizildi. Qurylys salý merzi­min 3 jylda aıaqtaý jospar­lanyp otyr. Joǵaryda aıtylǵandar ne­gizinde Úkimet “Kaspıı energe­tıkalyq habynyń” syrtqy ınfraqurylymdyq qurylysy aıasynda avtokólik joldary qurylysyna jobalyq-smetalyq qujattama jasaqtaý úshin bó­lingen qarjydan únemdelgen 35,0 mln. teńge qarjyny qosa eseptegende, taǵy da 300,0 mln. teńge qarajat bólýge nemese basqa da kózderden qarjylandyrýǵa yqpal jasasa, atalǵan baǵyttaǵy avtojol qurylysyn belgilengen merziminde aıaqtaýǵa múmkindik ashylar edi. Qysqasy, atalǵan másele tikeleı qarjymen qamtamasyz etýge tirelip tur.