Aımaqtaǵy zııaly qaýym ókilderi men memlekettik qyzmetkerler bas qosqan jıynda oblys ákimi Nurlan Noǵaev Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy aıasynda qolǵa alynyp jatqan jumystardy baıandady. «Latyn álipbıine kóshý – qazaq tiliniń halyqaralyq deńgeıde tanylýyna jol ashady. Memleket basshysy aıtqandaı, bizdiń rýhanı negizimiz bolyp otyrǵan qazaq tiliniń halyqaralyq mártebesin kóterý – álemdik órkenıetke jetýimizdiń aıqyn joly», dedi aımaq basshysy.
Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamdyq birlestiginiń Atyraý oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Ábilhan Tóleýishov «Qazaq tiliniń jańa álipbıge kóshýi – táýelsiz memleket pen qazaq qoǵamynyń jeke dara isi men tańdaýy. Buǵan qazaq qoǵamy ishteı daıyn otyr. Jańa álipbıge kóshý – úlken ulttyq nartáýekel. Ýaqytty sozbaı parlamenttik tyńdaýda usynylǵan jańa álipbıdi jan-jaqty talqylap, árbir áripti, ár tańba men belgini tereń taldaýymyz qajet. Sebebi, til jáne jańa álipbı máselesinde eshqandaı qatelik bolmaýy tıis. Álipbıdi ózgertý – óz ereksheligimizdi saqtap qalý, álemdik ıntegrasııa, aqparat alý múmkindikterin damytýǵa jaǵdaı jasaıdy», dedi. Al fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Jumazııa Abdrahmanova «Tipti óz memlekettik álipbıi bar elder de shet tilderin úırengende, ǵylym men tehnıka, medısına salalaryn ıgergende latyn árpin úırenýdi jáne qoldanýdy qajet etedi, – degen oıymen bólisti.
– Osy jaǵynan alǵanda ony halyqaralyq álipbı dese de bolady. Álemdegi halqy eń kóp Qytaı men qaryshtap damyǵan Japonııa óz oqýshylaryna beıimdelgen latyn árpin úıretedi eken. Ǵalamtor men halyqaralyq jedelhat árpi de latynsha. Bizdiń elimiz de latyn qarpin qoldanýdyń azdaǵan jyldar bolsa da tarıhı tájirıbesinen ótkeni tarıhtan málim. Latynǵa kóshýdiń taǵy bir utymdy jeri búkil tórtkúl dúnıege tarydaı shashylǵan qazaqtardyń bir jazýdy qoldaný múmkindigi. Ortaq jazý arqyly sheteldik qazaqtar óz ultynyń tilinde, óz Otanynan kúndelikti aqparatty jáne latyn qarpimen jazylǵan ádebı jáne basqa da týyndylarmen tanysýǵa múmkindik alar edi. Osynyń arqasynda álemdegi qazaqtar ana tilindegi ortaq keńistikke ıe bolady. Bul qazaq tilin biletin jáne ony bilgisi keletin qazaq ultynyń ókili úshin álemniń qaı buryshynda júrse de, qazirgi aqparattyq tehnologııalardyń arqasynda ońaı ári tıimdi iske asatyn múmkindik bolady».
«Thonıl» etnomádenı birlestiginiń tóraıymy Lıýdmıla Lı «Qazaq tili álipbıin latynǵa kóshirý – grafıkany ǵana emes, tutas qoǵamdyq sanany, mádenıetti qaıta jańǵyrtý. Bul – zaman talabynan týǵan bastama. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, bir adamnyń ana bir qıyndyqsyz 3-5 tildi meńgerýge múmkindigi jetedi. Ol úshin nıet kerek. Demek, latyn grafıkasynyń naqty úlgisin jasar kezde, tildiń tazalyǵy, áripterdiń durys dybystalýyna nazar aýdarý mańyzdy dep oılaımyn», dedi.
«Meniń baıqaǵanym – jastardyń latyn álipbıine degen kózqarasy múldem bólek. Osydan bes-alty jyl buryn balalardyń latyn árpimen jazatynyn kórip, alǵashynda tańǵalǵanmyn. Keıin jastardyń legine ilesip, olarǵa latynsha jaýap berýge mashyqtana bastadym. Bir qyzyǵy, sabaqty nashar oqıtyn oqýshynyń ózi qurbylaryna jazǵan habarlamalaryn latyn alfavıtimen jazyp otyrady. Bul balalardyń jańalyqty tez qabyldaıtynyn bildiredi», deıdi Atyraý óńirlik «Rýhanı jańǵyrý» jobalyq keńsesiniń bas menedjeri Oryntaı Bımanova.
Baqytgúl BABASh,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ
