Ádildik izdep, talaı mekemeniń tabaldyryǵyn tozdyryp júrgen adamdar qoǵamda barshylyq. Aryz-armany sózbuıdalyqqa salynǵan sol qarapaıym jandardyń laýazymdy tulǵalarǵa, quzyrly organ qyzmetkerleriniń qabyldaýyna kirýi de ońaı emes. Jurtshylyq kezegin biraz ýaqyt kútýine týra keledi nemese tek aryz-shaǵymyn qaldyrýmen shekteledi. Álgi jaýapty tulǵaǵa kirgenniń ózinde máselesi sheshilip ketýi ekitalaı. Mine, osyndaı sharshap-shaldyǵyp, qaıda bararyn, kimge ótinish aıtaryn bilmeı, adasyp júrgen azamattarǵa, anaý-mynaý emes, Bas prokýratýranyń tájirıbeli, qaı isti de saýatty qaraı alatyn ámbebap prokýrorlary kómekke keletin boldy. Bas prokýratýranyń janynan ashylǵan quqyq qorǵaý qyzmetteri ortalyǵy halyqtyń muń-muqtajyn tyńdap, olarǵa biryńǵaı keshendi qyzmet kórsetý úshin quryldy.
Bıylǵy shilde aıynda ashylǵan ortalyqtyń jumysymen biz de tanysyp qaıttyq. Mundaǵy qyzmettiń bári ashyq túrde kórsetiledi eken. Tipti ǵımaratqa kirerde de eshkim jeke kýálik surap, tergep-tekserip jatpaıdy. Birden ortalyqqa qaraı ótesiz.
Ortalyqtyń ishi ulttyq naqyshta áspettelipti. Qabyrǵa baǵandary qazaqtyń oıý-órnegimen kómkerilgen. Al ortalyqtyń dál tórinde shańyraq tur. Qazaqylyqtyń ıisi ańqyp turǵan ortalyqta bir jylylyq bar. Munda kelýshilerge barlyq qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn baıqadyq. Qonaqúıdeı jasanǵan kútý zaly, ujymmen kelýshilerge arnalǵan konferens-zal bar. Ortalyqqa aryz-shaǵymmen kelgen adamdar aldymen «Reception» aımaǵyndaǵy qyzmetkerlerge kelip, aqyl-keńes alady. Odan keıin talon alyp, elektrondy kezekke turady. Kezegi kelgenshe jumsaq dıvandarǵa jaıǵasyp, gazet-jýrnal oqyp, kofe iship otyra turady. Tabloda nómiri janǵan ýaqytta operatorlarǵa barady. Olar aryz-shaǵymdy qarap, túrine qaraı jiktep, aqparattyq bazaǵa engizedi. Budan keıin kelýshiler prokýrorlardyń qabyldaýyna jiberiledi.
Quqyq qorǵaý qyzmetteri ortalyǵynyń basty qazyǵy da – prokýrorlar. Munda tájirıbesi mol, qandaı isti de tereń zerdeleı alatyn tórt prokýror jumys isteıdi. Olar arnaıy formasymen emes, azamattyq kıimmen otyrady. Munyń astarynda da adamdarmen qatar otyrý, teń sóılesý maǵynasy jatsa kerek. Prokýrorlar ózderiniń quzyretindegi kez kelgen máseleni zańdyq turǵydan sheship, daýdy bitirýge kómektesedi. Qajet bolǵan jaǵdaıda tıisti organdarǵa nemese buǵan deıin isti qadaǵalaǵan oblystyq, basqa da prokýrorlarǵa habarlasyp, isti aldyrtyp, zańdylyǵyn tekseredi. Eger is prokýratýranyń qaraýyna jatpasa, onda ýákiletti organdarǵa jáne sotqa ótinish jazýǵa kómektesedi. Munda ornalasqan «Elektrondy úkimet» arqyly laýazymdy tulǵalarǵa aryz jazyp, beınejoldama jiberýge de bolady.
Bir aı ishinde ortalyqtaǵy prokýrorlar 670 adamdy qabyldap, olarǵa zańdyq turǵydan kómek kórsetipti.
– Bizdiń ortalyqqa ábden sharshaǵan, qaıda barsa da «mańdaıy tasqa tıip», ádildikten úmitin úzgen jandar keledi. «Ashynǵan adamnyń daýysy ashy keledi» demekshi, olardyń kóbi sózge de toqtaǵysy kelmeıdi, zańǵa da baǵynǵysy joq. Arasynda «ózimdi órteımin, ólemin» dep qorqytyp, ses kórsetetinder de jeterlik. Biz olardy sabyrǵa shaqyryp, barynsha til tabysýǵa tyrysamyz. Ortalyqqa elmen til tabysa alatyn, olarmen teń otyryp sóılese alatyn, eń bastysy, bo-ıynda adamı qasıetteri mol mamandardy iriktedik, – deıdi bizdi ertip júrgen quqyq qorǵaý qyzmetteri ortalyǵynyń basshysy Saǵatbek Súleımen.
Onyń aıtýynsha, mundaı ortalyq qurý elimizdiń Bas prokýrory Jaqyp Asanovtyń ıdeıasy eken. Bas prokýror Grýzııaǵa barǵan saparynda osyndaı ortalyqty kórgen. Mundaı shaǵyn ortalyqty keńeıtip, halyqqa keshendi qyzmet kórsetetin jeke ortalyq retinde nege ashpasqa dep oı túıgen Bas prokýror elge kelisimen birden oıyn júzege asyrýǵa kirisipti. Endi mine, ortalyq halyqtyń ıgiligi úshin qyzmet etip, az ýaqyttyń ishinde eldiń alǵysyna bólenip otyr. Talaı azamat osynda kúıinip kelip, súıinip shyǵyp jatyr. Aıtalyq, jaqynda ortalyqqa bir áıel shaǵymdanypty. Onyń toǵyz aılyq balasynyń júregine ota jasalǵan eken. Dáriger sábıdiń dimkás densaýlyǵyn kóre tura, múgedektikti belgileıtin medısınalyq-áleýmettik saraptamalyq komıssııaǵa jibermegen. Sonyń saldarynan memleket tarapynan beriletin tıisti tólemder tólenbeı qalǵan. Prokýrorlardyń aralasýymen másele oń sheshilip, sotqa talap aryz joldanypty.
Ortalyqqa júgingen taǵy bir azamat jol-kólik oqıǵasyna baılanysty shaǵymdanyp, istiń úsh jyl ishinde jeti ret qysqartylǵanyn jetkizgen. Prokýrorlar bárin zerdelep, isti buzdyrtyp, sotqa talap aryz jiberipti. Taǵy bir jábirlenýshi osy ortalyqtaǵy organ qyzmetkerleriniń arqasynda uzaq jylǵa sozylǵan úı daýyn bitimmen aıaqtap, alǵysyn aıtyp, batasyn berip ketipti.
Mine, aıta bersek, mundaı mysaldar jeterlik. Quqyq qorǵaý qyzmetteri ortalyǵy qyzmetkerleriniń ustanǵan qaǵıdaty – halyqqa barynsha qyzmet qylyp, senim údesinen shyǵý. «Al halyq senimi degenimiz – qur ýáde emes, naqty is-qımyl» deıdi olar.
Munda tek prokýrorlar ǵana emes, advokat, notarıýs, medıator jáne probasııa qyzmeti de bar. О́z-ózderin qalaı qorǵaýdy bilmeı júrgen azamattar advokattyń qyzmetine júginip, aqyl-keńes alsa, jazasyn ótep shyǵyp, jumys tappaı qınalǵan azamattar probasııa kabınetinde máselesin sheshe alady. Al jany qınalyp, depressııaǵa túsken azamattarǵa psıholog kómekke keledi. Ortalyqtyń medıatorlary da uzaq jylǵa sozylǵan daýdy bitirisýge kómektesip, eki tarapty tatýlastyrýǵa qolushyn beredi. Kelgen adamdarǵa notarıýs qyzmetin kórsetetin kabınet te bar. Eń bastysy sol, bulardyń báriniń qyzmetteri tegin. Saǵatbek Bolatbekulynyń aıtýynsha, keleshekte ortalyqta sot oryndaýshylardyń qyzmetin ashý da josparda bar. О́ıtkeni kóp adam alıment máselesimen ortalyqqa jıi shaǵymdanady eken.
Aryz-shaǵymyn arqalaǵan kez kelgen azamatqa kómek qolyn sozýǵa ázir mundaı ortalyq Astanadan basqa, Aqtóbe men Qyzylorda qalasynda ashylypty. Jyldyń sońyna deıin Bas prokýratýra quqyq qorǵaý qyzmetteri ortalyǵyn barlyq óńirde ashýdy josparlap otyr.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
