Kúı serisi

Baı­serke, Qojeke, Áıtpenbet, Mádi, odan beridegi esimderi elge belgili dáýleskerlerden Temirbek Ahmetov, Áshiráli Shynǵojaev, Turash Ábýov, Boranqul Qoshmaǵambetov sııaqty qazaq óneriniń asqaraly klassıkteri osy óńirde týǵan. Shý ólkesi – qobyz­shy Yqylastyń da aqqý kúıi shal­qyǵan kıeli meken. 

Osynaý sań­laqtardyń búgingi jalǵasy bolar­lyqtaı el maqtanyna aınalǵan óner ıe­leri barshylyǵyna shúkir deımiz, desek te, solardyń ishindegi darasy,­ aty alashqa shyqqan biregeıi – Ábdimomyn kúıshi ekenin barsha jurt biledi ári moıyndaıdy. Ol dom­byranyń qos isheginen ińkár sarynyn tapqan talant ıesi, Alataýdyń baýyrynan kúı ushyryp, Altaı men Atyraý, Arqa men Qarataý, Ulytaý men Kókshetaý, Betpaq pen Bozdalaǵa aty máshhúr bolǵan ónerpaz. О́ziniń «Erke sylqym» atty uran-kúıin shy­­ǵaryp, tól halqynyń janyn jadyratqan dúr sıpatty sazger. Ár qazaqtyń júregine izgilik pen mahabbat syılaǵan osy bir jaýhar kúıdiń avtory, jantaza aǵamyz – Ábdimomyn Jeldibaev bıyl seksen jasqa tolyp otyr eken, ulttyq ónerimizdiń ustyny, kúı abyzynyń mereıli jasy barshamyzǵa, aǵala ordaly elimizge ulyq toı bolsyn, súıinshili bolsyn degimiz keledi. 

Kúıshi kompozıtor Ábdimomyn Jel­dibaevtyń ózgeden erek fenomeni nede?  

Birinshiden, qazaqta kúıshi kóp. Biraq halyqtyń júreginen oryn alatyn, oıyn-toıyna áýez bop shattyǵyna kýá bolatyndaı   kúı shyǵarý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıtini ras. Osy oraıda qazaqtyń álmısaqtan jadynda qalǵan «Aqsaq qulan», «Qarajorǵa», «Keńes», «Narıdirgen», «Kelinshek» sııaqty máńgilik maqamdardyń qataryna jańa zamananyń jarshysyndaı bop Ábekeńniń erkelegen «Erke sylqymy» qosyldy. Qazaqta bul kúıdi bilmeıtin jan joq dese bolady, qolyna dombyra ustaǵan jandy qaýmalaǵan áleýmet áýeli «Erke sylqymdy» tartshy!» dep qolqalaıdy. Erke kúı Reseıde, Qytaıda, Mońǵolııada, Qyrǵyzstanda, О́zbekstanda tanymal týyndyǵa aınalǵan. «Bolashaq» baǵdarlamasymen Eýropada oqyp jatqan jastar elin saǵynǵanda jınalyp osy kúıdi tartady. Bul eki dombyrashynyń birine qona bermeıtin baq dese jarasady.

Ekinshiden, Ábdimomyn kúıleri – belgili bir kúıshilik dástúrge baı­lanbaǵan, qazaqtyń qaı óńirinde shertilse de óz mánerin taba qoıatyn kileń kelisti aqjeleń-tolǵaýlar. Onyń Táttimbetshe tebirengen shertpeleri, Qurmanǵazysha  shalqyǵan tókpeleri, Nurǵısasha shamyrqanǵan poetıkalyq týyndylary, Tólegenshe muńly qo­ńyrlanǵan ilmeleri, ári-beriden soń Baı­serke babasynsha tóske órlegen epıkalyq-jyraý minezdi sıkldary kompozıtordyń naǵyz kásibı qarymyn tanyta alady. Jetpiske tarta kúı shyǵarǵan sazgerdiń «Tolǵaý», «Boz jigit», «Ydyrys», «Abaı arma­ny», «Jambyl tolǵaýy», «Turan eli»,­ «Aqqý», «Arman qus», «Jesir sazy» atty kúıleri halyq arasyna keń taralǵan, arnaıy oqý baǵdarlamalaryna engen, Jambyl jerinde kompozıtor atyndaǵy dástúrli aımaqtyq kúı konkýrsy ótip otyrady.

Úshinshiden, Ábdimomyn kúıleri – óz kezeńiniń aınasy. Ol qoǵamdaǵy áleý­mettik ortamen bite qaınaǵan birtutas talant. О́z zamandastarynyń kúı-portretin jazǵan boıaýy qanyq sýretshi. Qazaqta arnaý kúıler burynnan bar, al kúı arqyly belgili bir tulǵanyń mýzy­kalyq beınesin jıvopıstik shtrıh­terge para-par beıneleý álemdik mýzykalyq mádenıette ornyqqan tásil, al sol tásildi qoldanýdyń dombyradaǵy izi Ábdimomynnan bastaldy dep tujyrymdap aıtýǵa ábden bolady. Bul rette jazýshy Qaraýylbek Qazıevke («Boz jigit»), kompozıtor Nurǵısa Tilendıevke («Arman qus») arnaǵan kúı-portretterin mysalǵa keltirýge bolady.

Árıne, halqymyzdyń dańqty kúıshi-kompozıtorynyń týyndylarynan budan ózge de kúıdegi jańashyl qasıetterin sanamalaýǵa bolar edi, biraq maqala kúıshi mereıtoıyna arnalǵandyqtan shaǵyn taldaýymyzdy osy jerden irke turamyz. Ábdimomyn Jeldibaev sońyna shákirtter tobyn ertken baqytty ustaz. Taraz óńirinen shyqqan kúıshi sazgerler  Aman Maldybaev, О́mirǵalı Erturǵanovtar, aty belgili áýlıeatalyq dombyrashylar – Talǵat Oryntaev, Erjan Rysmetov, Batyrlan Ábenov, Aıman Shermetovalar óz­de­rin Ábdimomyn Jeldibaevtyń iz­basary sanaıdy. Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde ustazdyq qyzmette júrgen nemeresi  Merýert Jeldibaeva atasynyń tikeleı murageri ekendigin tanytyp, ol da talaı óner alamanynan ozǵan, jas ta bolsa ata jolyn qýǵan dombyrashylyǵymen topqa túsip júr. 

Abyz kúıshiniń áýez uıalaǵan júregi aman bolsa halqyna áli talaı kesek týyndylardy syılaıtynyna senemiz. «Kúı serisi» atanǵan Ábdimomyn aǵanyń mereıtoıy barsha qazaq rýhanııatyna qutty bolsyn!