Memlekettiń qarjysyn shyǵaryp, mekteptiń ári dırektory, ári muǵalimi bolyp otyrǵan besaspap mamandy ustaý da qısynsyz. Sol sebepti mekteptegi jalǵyz mamandy bilim bóliminiń basshylary basqa oqý mekemesine aýystyrýdan basqa amal joq dep sheshken. Al jalǵyz oqýshynyń áke-sheshesi balasynyń bilim alýy úshin kindik qany tamǵan aýyldan kóshýdi qosh kórmegen. Olardyń qaýsaǵan qart ata-analary da ataqonystan kóshýdi qalamaǵan kórinedi. Onyń ústine jan saqtap, kúnkóris kózi bolyp otyrǵan azyn-aýlaq maldy da kózi qımaǵan ǵoı. Aýyldy jaǵalap, bolar-bolmys qarajat usynyp júrgen alypsatarlar joq emes, bar. Biraq olardyń usynyp otyrǵan azyn-aýlaq aqshasyna basqa jerge baryp qonystanǵannan keıin kúnkóriske jetetindeı mal-múlikti satyp alýdyń qısyny kelmeıtinin uǵynǵan aýyldyń baıyrǵy turǵyndary alypsatarlardan aýlaq júrýin ótingen. Al mektep tabaldyryǵyn attaýǵa tıisti ekinshi jáne úshinshi balalarǵa áli úsh-tórt jyl bar. Biri – tórt jasta, ekinshisi – áli ekige de tolmaǵan. Úlken uldy mektebi bar aýyldardyń birine jiberip oqytatyndaı aǵaıyny joq, barlyq aǵa-baýyry osy aýyldyń aınalasynda. Sóıtip mektep jasyndaǵy bir balasyn qalaı oqytsaq eken dep jas ata-ananyń shaqshadaı basy sharadaı bolǵany anyq.
Mundaı jaǵdaı kópke tańsyq emes. Ásirese respýblıkanyń soltústik oblystarynda mektepterdiń jabylyp jatqany bylaı tursyn, aýyldardyń qańyrap qalǵanyn buqaralyq aqparat quraldary jarysa habarlap jatqaly qashan. Bári de sol tirshilik pen kúnkóristiń qamy. Egin egip, tórt túlik ósirip, kúnkóristiń qam-qareketin jasaýǵa bolar edi-aý, biraq balalarynyń bolashaǵyn oılaǵan ata-analar amaldyń joqtyǵynan mektebi bar aýyldarǵa qaraı qonys aýdarýǵa májbúr. Keıbir ata-ana aǵaıyn-týysyn jaǵalap, balalary solardyń úıinde jatyp oqyp júr. Bul da kókeıkesti máseleni túpkilikti sheshýdiń joly emes. Sonda osy ózekti máseleni ońtaıly sheshýdiń joly qandaı? Osy týraly oıymyzdy ortaǵa salaıyq.
Aldymen aıtarymyz, aýyl – qazaqtyń qaımaǵy, baǵa jetpes baılyǵy, tilimiz ben dinimizdiń, salt-sanamyzdyń qaınar kózi. Muny ult zııalylary buryn da aıtqan, qazir de jaǵy talmaı aıtyp júr. Biraq soǵan jetkilikti mán berip jatqanymyz shamaly.
Qazaq aýyldaryn saqtap qalý úshin jastar men jas otbasylardyń sonda baryp qonystanatyndaı patrıottyq sana-sezimderin oıatyp, ynta-jigerleri men qyzyǵýshylyǵyn qaıraý qajet. «Jastar aýylǵa barmaıdy, qalada ómir súrgendi qalaıdy» deıtinder da tabylatynyna talasymyz joq. Biraq bári emes. Aýyldy qalaıtyndar, aýylǵa baryp jumys isteýge kóńil hoshy bar jastar da júr olardyń arasynda. Bıliktegiler jáne jastarmen jumys isteıtin uıymdar osy baǵytta belsendi jumys isteýi tıis. Olar aýyldarǵa barsa, bolashaǵy joq dep sanalǵan qazaqy eldi mekende bala sany men oqýshylardyń qatary artatyny aıdan anyq. Mektepter de jabylmas edi. Bul – aıtýǵa ońaı, árıne. Biraq ultymyzdyń bolashaǵyn oılasaq, osy maqsatta belsendi, tabandy jumys júrgizý qajet.
Ońtústikten soltústikke kóship jatqan qandastarymyzdyń arasyndaǵy jas otbasylardy keleshegi joq dep sanalǵan aýyldarǵa qonystandyrýdy oılastyrǵan jón. Tipti ońtústiktiń tutas aýylyn soltústiktegi aýyldarǵa qonystandyrýdyń kartasy jasalsa da artyq bolmas. Sonda olar jańa eldi mekenge tez beıimdelip, turmys-tirshilikteriniń tez arada túzelip ketýine múmkindik týar edi. Eń bastysy qazaqy aýyldar men mektepter saqtalyp qalady.
Keshegi keńestik kezeńde aýyldarda mal baqqan aǵaıynnyń balalary ortalyqtaǵy mektep-ınternattarda jatyp oqıtyn edi ǵoı. Ata-ana balasy úshin alańdamaıtyn. Osy oń tájirıbeni de jandandyrý qajet-aý. Osyndaı jaǵdaıda áke-sheshe balalarynyń bilim alýy úshin týǵan aýyldarynan amalsyzdan qonys aýdarmas edi.
