DNQ korreksııasy arqyly embrıon kemistigi joıyldy
Ǵalymdar genetıkalyq aýrýdy joıý úshin alǵash ret adam embrıonyna hımııalyq operasııa jasady. Zertteý týraly maqala Protein and Cell ǵylymı jýrnalynda jarııalandy.
Sýn Iаtsen ýnıversıtetiniń ǵalymdary úsh mıllıard belgiden turatyn genetıkalyq kodtaǵy qatelikti túzedi. Olar DNQ-synda mýtasııa bar zerthanada ósirilgen embrıonǵa operasııa jasady. Ǵalymdar jańa tehnologııa basqa da genetıkalyq aýrýlardy emdeýge sep bolady dep boljap otyr.
Genetıkalyq kodtaǵy bir ǵana ózgeris adam ómirine asa qaýipti qan aýrýy – beta-talassemııaǵa ákeledi. Qytaı ǵalymdary DNQ-ny skanerlep, qatelikti taýyp, kemistikti túzedi.
«Biz birinshi bolyp embrıonnyń genetıkalyq aýrýyn emdedik. Zertteý beta-talassemııa ǵana emes, basqa da genetıkalyq aýrýlardy emdeý úshin jańa múmkindikter ashýdyń alǵysharty bolady. Bul ádis balalardy tuqym qýalaıtyn aýrýlardan emdeýge de kómektese alady», deıdi ǵalymdar.
Garvard ýnıversıtetiniń professory Devıd Lıý qytaı ǵalymdarynyń eńbegin hımııalyq hırýrgııaǵa jatqyzdy. Onyń aıtýynsha, bul ádistiń janama áseri óte az jáne tehnologııasynyń naqtylyǵy joǵary..
Jasy kelgen adamnyń salmaq qosýǵa beıimdiligine ne áser etedi?
Qartaıǵanda adamnyń tez salmaq qosatynyn baıqaýǵa bolady. Tipti, jas kezinde aryq bolsa da, ýaqyt óte kele ol qalpynan aıyrylýy da múmkin. Sonymen qatar qarttarǵa aryqtaý qıynǵa soǵyp jatady. Onyń sebebin anyqtaýǵa tyrysqan ǵalymdardyń maqalasy Nature ǵylymı jýrnalynda jarııalandy.
Iel ýnıversıteti ǵalymdarynyń aıtýynsha, ýaqyt óte kele adam aǵzasynyń tolyqtyqqa beıim bolý sebebi ımmýnıtettiń tómendeýine baılanysty bolady.
Maqalada ımýn kletkalary adamdardyń barlyǵynda bolatyny, al maıdaǵy makrofag atty kletkalar ınfeksııaǵa jaýap beretini aıtylǵan. Ǵalymdar zertteý arqyly adam qartaıa bastaǵanda artyq maı týraly dabyl qaǵatyn kletkalar ýaqyt óte jumysyn báseńdetetinin anyqtady.
Ǵalymdar aldymen júıke júıesiniń maı kletkalarymen aqparat almasatyny týraly zerttegen. Iаǵnı, maı qabatyndaǵy gormon mıdaǵy gıpotalamýsqa áser etken soń maı kletkalaryna artyq lıpıdterdi joıý týraly komanda beriledi. Al maktrofagtar maı qabaty men neırondar arasyndaǵy baılanysty nasharlatady. Maqalada aıtylǵandaı, ımmýn kletkalary adam qartaıǵanda mıǵa artyq maıdy joıý týraly sıgnal beretin neıromedıatorlardy joıady.
Maqala sońynda avtorlar ımmýnıtet jastyq shaqta maıdy joıa almasa da, ýaqyt óte kele aryqtaýǵa kedergi jasaýy múmkin ekenin aıtady.
Uıyqtap jatyp ta jańa aqparat qabyldaýǵa bolady
Uıyqtap jatqan kezde mı tek eskini este saqtap qana qoımaıdy, sonymen qatar jańa aqparatty da qabyldaı alady. Bul týraly ǵalymdar zertteýi Nature Communications jýrnalynda jarııalandy.
Uıqy kezinde este saqtaý qabileti jaqsaratyny, este saqtaý qabileti qysqa merzimdiden uzaq merzimdi túrge ótetini belgili. Jaqynda neırobıologtar jańa zertteý barysynda uıqy kezinde mı jańa aqparatty qabyldaı alatynyn dáleldedi.
Buǵan deıin Tomas Andrıllon men onyń áriptesteri uıqyptap jatqanda mı mýzykany estıtinin, uıqynyń ár deńgeıinde ártúrli qabyldaıtynyn anyqtaǵan bolatyn. Endi ǵalymdar uıqy kezinde estigen nárse uzaqqa saqtalýy múmkin be, sony anyqtaýǵa tyrysty.
Tájirıbe barysynda uıqydaǵy adamdarǵa belgili bir ýaqyttan soń paıda bolatyn dybystary bar úntaspa qoıyp, uıyqtap jatqan adamdardy elektroensefalografııa arqyly baqylaǵan. Zertteýshiler anyqtaǵandaı, REM-uıqy kezinde estigen nárse adam esinde qalatyn bolyp shyqty. Avtorlardyń aıtýynsha, osy deńgeıde mıda jańa aqparatty qabyldaý kezinde bolatyn tolqyndar baıqalǵan.
Sút bezi ragyn anyqtaýdyń jańa ádisi tabyldy
Manchester ýnıversıtetiniń zertteýshileri sút bezi ragynyń paıda bolý qaýpin durys anyqtaý mastektomııanyń aldyn alýǵa septigin tıgizedi dep esepteıdi. Olardyń aıtýynsha, qan men silekeı taldaýy arqyly sút bezi ragynyń paıda bolýyna áser etetin 18 genetıkalyq varıasııany anyqtaýǵa bolady. Ǵalymdar bul test atalǵan aýrýdyń dıagnostıkasynda úlken jetistik bolady deıdi.
Aldymen Manchesterdegi Sent Merı jáne Ýızenshoý aýrýhanalarynda otbasynda sút bezi ragymen aýyrǵan jaqyndary bar áıelder BRCA1 jáne BRCA2 geniniń mýtasııasyna analız tapsyrady. Atalǵan test boıynsha zertteýdi basqaratyn professor Garet Evanstyń aıtýynsha, BRCA geninde mýtasııa bar áıelderde sút bezi ragynyń qaýpi 30% - 90%-dy quraıdy.
Test nátıjesinde ǵalymdar sút beziniń jaǵdaıyn, neshe jasta balaly bolǵanyn eskere otyryp aldaǵy 10 jylǵa raktyń paıda bolý múmkindigin naqty aıta alady.
Buryn tek gende mýtasııa arqyly ǵana raktyń qaýpi anyqtalyp, áıelder aldyn ala sheshim qabyldap jatatyn. Al jańa ádis endi naqty sheshim qabyldaýǵa kómektespek.
Maqala avtorlary atalǵan test kópshilikke qoljetimdi bolǵanyn qalaıtynyn jazypty. Al zertteý jasaýǵa Kembrıdj ýnıversıtetiniń ǵalymdary, AQSh, Avstralııa men Evropa zertteýshileri qatysyp, 60 myń áıeldiń analızine taldaý jasaǵan. Aldaǵy eki jylda test jetildirilip, sút bezi ragyna áser etetin 300 genetıkalyq varıasııany anyqtaý josparlanýda.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
"Egemen Qazaqstan"
