50 myńnan asa halyq turatyn Zashaǵan kentinen nebári 3 shaqyrym jerde turǵyndardyń densaýlyǵyna qaýip tóndirip, ekologııaǵa zııan keltiretin joba týraly eń alǵash dabyl qaqqan – Batys Qazaqstan oblysy boıynsha ekologııa departamenti.
Bıylǵy 13 qazanda departament janynan qurylǵan memlekettik-ekologııalyq saraptamanyń sarapshylyq keńesi (MESSK) jıynynda «BatysEkoOrtalyǵy» JShS usynǵan qos joba talqyǵa túsken. Onyń birinshisi – 2018-2027 jyldar aralyǵynda qaldyqty qaıta óńdeý kesheninde qaldyqtardy ornalastyrý, ekinshisi – osy ýaqyt aralyǵynda atalǵan keshennen atmosferaǵa taralatyn lastaǵysh zattardyń ruqsat etilgen shekti normatıv jobasy. «BatysEkoOrtalyǵy» JShS ókilderiniń sózine qaraǵanda, bul nysan buryn qaldyqtardy óńdeý kesheni bolǵan. Keshen Oral qalasy ákimdigine qarasty Zashaǵan kentinen 2,7 shaqyrym qashyqtyqta, ıaǵnı Oral-Saratov tas jolynyń 18-inshi shaqyrymynda ornalasqan.
Joba boıynsha «BatysEkoOrtalyǵy» JShS bul jerde qaldyqtyń 17 túrin óńdeýdi josparlap otyr. Onyń ishinde túrli munaı qaldyqtary da bar. Bul qaldyqtar termııalyq túrde, ıaǵnı órteý arqyly joıylady eken. 10 jylǵa josparlanǵan joba boıynsha jylyna 40 myń tonna shamasynda qaldyq órtelmek. Sonda osy ýaqyt ishinde 400 myń tonna munaı qaldyǵy órtelip, tútini aýaǵa taramaq pa?
Bir qyzyǵy, BQO boıynsha ekologııa departamentiniń basshysy, MESSK tóraǵasy Erbol Qýanovtyń aıtýynsha, Oral óńirindegi munaı kenishterinen jylyna 40 myń tonna qaldyq shyqpaıdy. Eń úlken kenish – Qarashyǵanaq óz qaldyǵyn ózi óńdeıdi. Sonda munaı qaldyǵy qaıdan ákelinbek? Jumbaq.
Jobany usynǵanmen, joǵaryda atalǵan MESSK jıynyna «BatysEkoOrtalyǵy» JShS basshylary qatyspaǵan. Onyń ornyna seriktestik basshysynyń qoǵamdyq negizdegi keńesshisi Bekbolat Jumataev kelipti. Biraq ol komıssııa músheleriniń suraqtaryna jaýap bere almaǵan.
Al eldi alańdatqan saýal az emes. Mysaly, jańa polıgonda joba boıynsha 17 túrli qaldyq óńdelmek. Qalaı óńdeledi? Ekologııaǵa zardaby qandaı? Qaldyq óńdeýge qandaı qondyrǵylar qoldanylady? «BatysEkoOrtalyǵy» JShS-niń bazasynda ondaı qondyrǵylar bar ma?
Ekologtardyń alańdaýyna negiz bolatyn taǵy bir másele bar. «BatysEkoOrtalyǵy» JShS-niń quryltaıshysy Dáýrenbek Saqym buǵan deıin «Qarashyǵanaq kenishinen alǵan munaı qaldyqtaryn Aqsaı qalasynyń mańyna, arnaıy jasaqtalmaǵan orynǵa zańsyz tógip ketti» dep birneshe ret baspasóz betinde aıyptalǵan «Grın Aqsaı» kompanııasynyń da ıesi eken.
«2016 jyly 12 naýryzda jergilikti baspasóz betterine shyqqan maqalada «Grın Aqsaı» men «Izoveıshn» kompanııalary Qarashyǵanaq kenishinen alǵan munaı qaldyqtaryn Aqsaı qalasynyń mańyna, arnaıy jasaqtalmaǵan orynǵa zańsyz tógip ketkeni jazylǵan. Sońynan quqyq qorǵaý qurylymdary is qozǵady. Kóp keshikpeı «Grın Aqsaı», «BatysEkoOrtalyǵy», «Eko plıýs» kompanııalary burǵylaý qaldyqtaryn taǵy da tókken. Odan soń da osyndaı maqalalar jaryq kórdi. Bizdiń anyqtaǵanymyzdaı, «BatysEkoOrtalyǵy» «qajet qondyrǵylarymyz bar» dep jalǵan aqparat berip, qaldyqty óńdeýge baılanysty tıisti ruqsat alyp, ol jerge tek qaldyqty tógip ketýmen aınalysqan. Byltyrǵy jáne bıylǵy quqyq qorǵaý organdary tarapynan júrgizgen tergeý-tekserý nátıjesinde Dáýrenbek Saqym óndiristik qaldyqtardy zańsyz ornalastyrǵany úshin aıypty dep tanylyp, ústinen qylmystyq is qozǵaldy. Endi ol osyndaı isterin Oral qalasynyń mańynda jalǵastyrmaq pa?» – deıdi oblys boıynsha ekologııa departamentiniń basshysy, MESSK tóraǵasy Erbol Qýanov.
Saýaly kóp, keleshegi kúmándi jobany talqylaı kele MESSK músheleri bul máseleni polıgon ornalaspaq eldi mekender turǵyndarynyń talqysyna salyp, qoǵamdyq tyńdaý ótkizýge sheshim qabyldaǵan edi. 26 qazan kúni Oral qalasy Krýgloozernyı kentinde turǵyndardyń qatysýymen osyndaı jınalys ótti. Jıynǵa Oral qalasy ákiminiń orynbasary Altynbek Qaısaǵalıev, oblystyq máslıhattyń depýtattary Erlan Toqsanov pen Nurlan Serǵalıev, Oral qalalyq máslıhatynyń depýtaty Nurjan Sertekov pen Serik Muhambetalıev te arnaıy kelgen eken.
Men depýtat retinde de, osy eldi mekenniń turǵyny retinde de tabıǵatqa ólsheýsiz zııan ákeletin mundaı zaýyt salynýyna qarsylyq bildiremin, deıdi Nurlan Serǵalıev. Bul pikirdi aýyl turǵyndary biraýyzdan qoldap, «BatysEkoOrtalyǵy» JShS usynyp otyrǵan polıgon jobasyn toqtatý jóninde sheshim qabyldady.
– Biz jınalys hattamasyn túzip, tirkep, tıisti rásimderin jasaǵan soń Batys Qazaqstan oblysy boıynsha ekologııa departamenti janynan qurylǵan memlekettik-ekologııalyq saraptamanyń sarapshylyq keńesine joldaımyz, – deıdi bizge Krýgloozernyı kenttik okrýginiń ákimi Kenesary Nurshyńov.
Oblys ortalyǵynyń turmystyq qaldyqtar tógiletin polıgony 1975 jyly ashylǵan eken. Kezinde qaladan alys bolǵanymen, sońǵy jyldary qatty ósip kele jatqan shahardyń etek-jeńi polıgonnyń irgesine jetip qalǵan. Qysy-jazy, kúndiz-túni órtenip, byqsyp, sasyq ıis taratyp jatatyn bul jer onsyz da jaqyn mańda turatyn turǵyndardyń bas aýrýy edi. «Jyǵylǵanǵa judyryq» degendeı, munaı qaldyǵy tógilip, órteledi degendi estigeli halyq tipti alańdap otyr.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy
