Atalmysh jıynǵa kelgen mártebeli meımandarmen bedeli artyq baıypty basqosý boldy. Keleli keńeste kóptegen tolǵaqty máseleler oryndy ortaǵa salynyp, ózegin tappaı júrgen ótkir suraqtarǵa birshama jaýap tabyldy. Aıtalyq, óskeleń urpaqty ǵulama oıshyl sekildi ádemi jáne saýatty sóıleý, áńgimelesýshi adamyn ılandyrýǵa úıretý usynysy da osy jıynda sóz boldy. Shara joǵaryda atap ótkenimizdeı, E.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-de ótip, ataqty bıdiń 350 jyldyǵyna arnalǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy Qaraǵandyda ótken is-sharalar sıklin aıaqtady.
Konferensııaǵa qazaqstandyq JOO, sondaı-aq F.Dostoevskıı atyndaǵy Omby memlekettik ýnıversıteti jáne О́zbekstan Respýblıkasy Ǵylym Akademııasy tarıh ınstıtýtynyń ǵalymdary qatysty. Sóz sóılegender qatarynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Qýatjan Ýálıev boldy. Ol atalmysh sharanyń mańyzdylyǵyn atap ótip, Qaraǵandy aımaǵynyń basshysyna qazaq dalasynyń ǵulama shesheni jáne fılosofy, saıasatkeri, dıplomatynyń mereıtoıyn osyndaı keń aýqymda atap ótkizgeni úshin alǵysyn bildirdi.
Konferensııany Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanov ashty.
– Uıymdastyrýshylar atynan men osy sharaǵa qatysqan qonaqtar, baıandama jasaıtyn ǵalymdarǵa rahmet aıtamyn. Sheteldik qatysýshylarǵa erekshe alǵys bildiremiz, – dep bastady ol óziniń sózin. – Búgingi pikir almasýlar aldaǵy ýaqytta ǵylymı-zertteý jumystaryna septigin tıgizedi dep senemin. Osy jyl barlyq qazaqstandyqtar úshin erekshe boldy, biz qoǵamdyq sanany jańǵyrtýdaǵy oń jolǵa tústik. Jáne de bul joldy tarıhı túp tamyrymyzdy saralaý arqyly ótip kelemiz. Men sizderge Elbasynyń sózderin aıtqym keledi – jańa tıptegi jańǵyrtýdyń birinshi sharty – óz mádenıetimizdi, ulttyq kodymyzdy saqtap qalý bolyp tabylady.
– Qazybek bı «Adam úshin ne qymbat?» dep jazǵan edi. Bıdiń ózi úshin ol otbasy, jaqyndary, Otany bolatyn. Menińshe, bul qundylyqtar árqaısymyzǵa jaqyn ári túsinikti jáne de olardy zamannyń ózgergenine qaramastan dáripteý kerek, – dedi fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor, UǴA akademıgi Ǵarıfolla Esim.
Mundaı ustanymmen konferensııanyń basqa da qatysýshylary kelisti. Olardyń keıbiri Qazybek bıdiń sheshendik ónerin qazirgi zamanǵy bilim júıesinde qaıta jandandyrýdy usyndy.
– Qazir jastardyń kóbi tilge shorqaq, keıde tipti bir-birimen sóılespeıdi deýge bolady, – dedi jazýshy jáne pýblısıst Aldan Smaıyl. – Men Qazybek bıdiń sheshendik ónerin birneshe bólimderge bólip jastarǵa oqytýdy usynamyn. Olar ǵulama sheshenniń týyndylaryn oqyp, onyń shyǵarmashylyǵymen tanysýlary qajet. Menińshe ol jastardyń til baılyǵyn damytýǵa úlken septigin tıgizedi. Qazir bizdiń jas urpaqta betpe-bet sóılesý, áńgimelesý degen óte sırek kezedesedi.
Taǵy bir spıker bilim júıesinde Qazybek bı tájirıbesin qoldanýdy usyndy. Al L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń túrkitaný kafedrasynyń meńgerýshisi, professor Myrzataı Joldasbekov bolsa, bıler mektebin qurý ıdeıasyn burynnan beri oılastyryp kelgenin aıtty.
– Qazir jastardyń barlyǵy gadjettermen uzaq ýaqyt ótkizedi, kóz janaryn qurtady, aralasý, qarym-qatynas qurý mashyqtaryn joǵaltýda, – dedi ol. – Men burynnan beri Astana qalasynda bıler mektebin qurýdy usynǵym kelgen. Ol qazaqtyń úsh uly bılerine – Áıteke bı, Tóle bı jáne Qazybek bıge arnalatyn bolady. Ol mektepterde jastar sheshenderdiń qyzmetimen tanysyp, dıplomatııa, tarıh, sheshendik ónerden aqparat alyp, dástúrli qundylyqtarmen tanysar edi.
Sonymen qatar professor týra sondaı, biraq Abaı Qunanbaıulyna arnalǵan mektepter ashýdy usyndy. Onda balalar qazaq ádebıetin, tarıhyn tereńdetip oqyp, ǵulama jazýshynyń shyǵarmalaryn jan-jaqty oqıdy.
Barlyq spıkerler osyndaı konferensııanyń mańyzdylyǵy týraly toqtaldy. Osy sekildi sharalardyń arqasynda ǵylym, mádenıet jáne bilim salasynda jańa ıdeıalar paıda bolady, jastarda klassıkalyq ádebıetke, ataqty qaıratkerlerdiń ómirine degen qyzyǵýshylyq tanytady.
Sonymen qatar aımaq basshysy óz sózinde ǵalymdardy óz týǵan aýyldaryn, týyp-ósken jerlerin umytpaýdy jáne de shamalary kelgenshe «Týǵan jer» baǵdarlamasy aıasynda kómekterin kórsetýge shaqyrdy.
Jıyndy qorytyndylaǵan QarMÝ rektory Erkin Kóbeev te Qaz daýysty Qazybek bıdeı bátýaly baba jolynyń zań salasyndaǵy sara soqpaǵynyń máni men mańyzyna toqtaldy.
– Bıdiń talassyz bedeli men saıası mańyzdylyǵy qazaq qoǵamynyń quqyqtyq ıdeologııasynyń irgeli qaǵıdasyn qamtydy. Bılerge tıesili sot bıligi kóshpendiler úshin negizgi mánge ıe. Ol basqarý júıesinde keńinen taralǵan, qurmetke laıyq, halyqqa jaqyn jáne túsinikti bıliktiń jetekshi nysany boldy. Han bıligimen salystyrǵanda bılerge tıesili sot bıligi edáýir damyǵan jáne jetildirilgen, sonymen qatar halyq tarıhynyń tereńinde jatqan túpkilikti bılik bolyp sanaldy. Dala halqynyń túsiniginde ol memlekettiliktiń nyshany retinde tanyldy, memlekettik bılikti júzege asyrýdyń yńǵaıly, tıimdi, shapshań, tipti ámbebap quraly bolyp tabyldy, – dedi rektor.
Konferensııanyń negizgi ıdeıasy jas urpaqqa ata-babalardyń danalyǵyn, olardyń daryny men tájirıbelerin kórsetip, qazirgi zamanda sol qundylyqtarǵa súıenýge bolatyny týraly aıtyldy.
Konferensııadan soń S.Seıfýllın atyndaǵy qazaq drama teatrynda «Qaz daýysty Qazybek bı» atty spektakl ótti.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy
