Sol Bolat Álıev bıylǵy qońyr kúzde aksııa ótkizdi. Mánisi fırmanyń baý-baqshasynan baklajan, tátti burysh sekildi ónimderdi óziń baryp jınap alyp, qabyn 500 teńgeden satyp alasyń.
«О́zim degende ógiz qara kúshim bar» deıdi ǵoı halyq danalyǵy. Bazarǵa barsań 500 teńgege bes túıir baklajan alasyń. Al, munda qaby 500 teńge. Qys bolsa esik qaǵyp tur. Qaınatpanyń, tosaptyń ýaqyty.
Mankent aýylynyń irgesindegi baý-baqshaǵa topyrlap bardy jurt. Qalyń júıek jemisten beli qaıysyp tur. Barǵandardyń qaǵanaǵy qarq, saǵanaǵy sarq, qaptaryn arqalap júıek qýyp ketken. Jınaǵan ónimderin mashınaǵa artqan jurt qoımadaǵy saqtaýly kartop, pııazdan da qaptap satyp aldy.
Osy Bolat sııaqty jastaıynan eńbekpen ósken Nurlan Quralov degen kásipker jigit bar. Ol – «Amangeldi» seriktestiginiń quryltaıshysy. Elevatory bar. Kókónis ósirýde oblysta alda. О́nimderi Reseıge eksporttalady. Alyp kókónis saqtaý qoımalary bar.
Osy Nurlan «baý-baqsha ónimderi bizde óte arzan. Deldaldar kelip kóterme baǵamen satyp alyp, eki-úsh ese baǵasymen satady. О́zimiz bazarǵa shyǵaraıyq desek, bazar basshylary da, ondaǵy satýshylar da, deldaldar da qulyqty emes. Eger durys sheshim qabyldansa, biz ónimderimizdi halyqqa arzan baǵada berer edik», degen.
Bul búgin aıtylyp kele jatqan áńgime emes. Jaǵdaıdy oblys basshylyǵy da biledi. Sondyqtan da senbi, jeksenbi kúnderi azyq-túlik jármeńkesin uıymdastyrǵan. Obaly káni, alǵashqyda azyq-túlik, baý-baqsha ónimderi arzan baǵaǵa satylyp jurt bir jyrǵap qalǵan. Adamnan qýlyq artylǵan ba, óz nandarynan aıyrylyp bara jatqan bazardaǵy saýdagerler jármeńkedegini jappaı jaýlap ala bastady. «Barmaq basty, kóz qystyǵa» jol bergen, táýir oryndardy aqshaǵa aınaldyrǵan bir sheneýnikter isti bolyp ketti. Qalaı bolǵanda da bazardaǵylar aýyl sharýalaryn jármeńkeden yǵystyryp shyǵardy. Baǵany retteıtinder tabyldy. Endi ne istemek kerek?
Janseıit Túımebaev osy máseleniń oıabyn tapqan sekildi.
Oblys ákimi apparattyq jıynda azyq-túlik taýarlary baǵalaryn turaqtandyrý jáne taýar óndirýshiler men dıqandarǵa óz ónimderin saýdalaýǵa múmkindik beretin áleýmettik bazar ashýdy aýdan, qala ákimderine tapsyrdy.
– Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵalarynyń ósýine jol bermeý maqsatynda óńirde bir aı kóleminde áleýmettik bazarlar ashýymyz qajet. Ol úshin Shymkentten 1-1,5 gektar jer qaralyp, talapqa saı jasaqtalýyn, al iri aýdandar 70 sottyq, kishi aýdandar 50 sottyq jer bólip, az ýaqyttyń ishinde taýar óndirýshilerge óz ónimderin satýǵa múmkindik jasalý kerek, – dedi ol.
Búgingi tańda turaqtandyrý qorynda 1 myń tonna qant, 2 myń tonna kartop, 1 myń tonna pııaz, 1 200 tonna sábiz, 70 tonna kúrish, 30 tonna makaron ónimderi bar. Munan bólek qoımada ótken jyly alynǵan taýarlardan qalǵan 2500 tonna un, 1 244 tonna qant jáne 69,1 tonna kúrish saqtalýda.
Búginde kim-kimge ońaı tımeı jatqan ýaqyt. Azyq-túlik baǵalarynyń úzdiksiz ósip jatqanyn jýrnalıstik zertteý maqsatynda bazar men jármeńkeni salystyrǵanda kóz jetkizdik. Jármeńkede baǵa azdap tómendeý bolǵanymen kúrmeýli máselelerdi sheshe alar emes. Onyń ústine ózara kelispeýshilikten qymbatshylyqtar oryn alýda. Oblysta bıdaıdy unǵa aınaldyratyn elevatorlar kóp. Astyǵy kóp deıtin elde olardy da qıynshylyq aınalyp ótpedi.
Vagon az ári qymbat bolǵandyqtan elevatorlardyń qojaıyndary nan baǵasynyń ósetindigin aıtyp jurtty alańdatyp otyr. «Qazaqstan temir joly» AQ kelisimge kelgenimen bıdaı baǵasynyń mazasy joq. Soltústik, Ortalyq Qazaqstannyń joǵary surypty bıdaıy bolmasa Ońtústiktiń óz bıdaıy nan pisirýge jaraı bermeıdi. Pisken nannyń ortasy yljyrap, jelimdenip turady. Elevator ıeleriniń Ortalyq Qazaqstannyń bıdaıyna dilgir bolatyndyǵy osydan.
Ońtústikte kartop baǵasy da aıtarlyqtaı ósti. Saıram aýdany Qarabulaq aýylynyń dıqandary eki myń gektarǵa kartop egip turatyn. Bıyl shilde aıynda sý az bolǵandyqtan Qarabulaqta kúzgi kartop egilmeı qaldy.
Adam resýrsyna baı Ońtústik turǵyndarynyń asa qajet taǵam túrlerinde osyndaı qıyndyqtar bar. Mundaıda deldaldar qutyryp ketedi. Oblys basshysynyń osy qıyn túıindi sheshý maqsatynda áleýmettik bazarlar ashýǵa talaptanǵanyn jurt quptap otyr.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy
