Alakólde júzdiń be?

О́z kólderimiz boıynsha da synaq alar ma eken dep qypylyqtaǵamyn. Suraı qalsa, Kaspııde atústi, Balqash­ta kádimgideı eki márte aptalap tolqy­nyna jaýyryn tosqanymdy maqtan tu­typ, al Býrabaıdyń Shor­tan­dysy men Aınakóline baýyr basyp ketkendigimdi, alaıda Jasybaı men Qapshaǵaıǵa da qumarym baryn tizbe­lep qoıǵanmyn... Ol dym demedi. Qa­baǵynan bir túrli renish sezdim...

Dos kóńilin qaldyrǵymyz kelmeı, osy jazda Alakólge bárin tastap, tart­tyq ta kettik... О́kinbedik! Tánti bop qaıt­tyq!..

Ábden tozǵan, ajary synyq «AN-24» usha­ǵy Astanadan Úrjar aýdanyna eki saǵattan sál asqanda jetkizdi. Ala­kólge deıin 120 shaqyrym eken. Kútip alatyndary joqtarǵa taksıleri tizilip tur. Kólge úsh shaqyrymdaı jetpeı, qolatqa jaıylǵan Qabanbaı aýylyna kire bergenimizde, júrgizýshi onyń syrtqy jonynan osy zamanǵy áýejaı salynatynyn súıinshilep qoıdy. Qashan? Qaýeset bolmasa, jarapty.

Barǵan bette bárin jıyp qoıyp, kólge kúmp-kúmp qoıyp kettik. Sýy jap-jasyl, jep-jeńil, jumsaq, dene­mizden mıneraldy vannadan shyq­qan­daǵydaı kúlimsi ıis shyǵady. Onyń da syry ertesine Alakólden 23 shaqyrym jerdegi burynǵy Barlyq-Arasan emdeý-saýyqtyrý ǵımaratynyń or­nyn­da qalǵan úıshikte ystyq vanna qabyldaǵanda ashyldy. Ǵalym, saıahatshy G.Pýtımsev bylaısha estelik qaldyrypty. Adamdar jer astynan shyǵyp jatqan sýǵa shomylyp júrip, mynany ańǵarǵan. Sýdyń ózi alǵashqy kezde óte ystyq sııaqty seziledi. Al sodan keıin tek janǵa jaıly jylylyq baıqalady. Sýdan kúkirt ıisi ańqyp tur eken. Olar 15 mınótten soń qatty álsirep, sýdan ázer shyqqandyǵyn jáne ábden malshynyp terlegenin aıtypty... Osy kúkirt sýtekti sý-vannasyn qabyl­daýǵa kún saıyn adamdar aǵylyp kelip jatady. Býyn, júrek-qan tamyrlary, t.b. aýrýlarǵa taptyrmaıtyn em eken. Tabıǵattyń tylsymyn qara­ńyzshy, osy kúkirt sýtekti sý jer júlgelep kóz taýyp Alakóldiń asty­men jalǵasyp, álgindeı emdik qasıetterimen kól shıpasyn eseleı tússe kerek. Muny estigen soń taǵat qala ma, sýdan shyqqyń kelmeıdi.

Kólmen japsarlas qamys-qoǵa­ly­laý basqa bir shetindegi qara batpaq qyzyǵyn aıtsam, degbirińiz qalmasy anyq. Adamdar taıaz sý astyndaǵy qara sazǵa aldymen tizerlep, sosyn belimen kirige úıeleıdi. Kádimgi Moıyldynyń bal­shyǵyna malynǵandaı bop túre­geledi de qos alaqanymen kósip alǵan álgi batpaqty kúlli denesine maılap jaǵyp, jaǵaǵa shyǵyp jıyrma mı­nót­teı kúnge qyzdyrynady. Dene terisi tyrysyp, aqjemdenip kebe bas­ta­ǵanda sýǵa kúmp beredi. Al kerek bolsa. Em-domnan nesi kem. Bir qyzy­ǵy alapesinen, qyshymasynan, bórtpesinen, tize isiginen, t.b. syrqa­tynan arylyp qalǵandarmen de tildeskenbiz.

Bıylǵy maýsymda Shyǵys Qazaq­s­­tan oblysynyń ákimi D.Ahmetov Ala­kólge eki ret kelip, týrızmniń qolaıly óńiriniń damýyna qatysty halyqpen aqyldasyp, naqty is-sharalar qabyldapty. Naqty júzege asqany – ortalyq demalys kesheniniń joǵary talapqa saı jańǵyrtylýy edi. Quddy, túrik jaǵajaılarynda júrgendeı sezinesiń. Sondaı-aq Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń ókilderi de kelip, buqaralyq týrızmniń jaı-japsarymen tanysyp, óz tarapynan biraz ıgi isterge muryndyq boldy. Quptarlyq qadam, árıne.

Degenmen demalys bazalary or­nyq­qan jaǵalaýdyń keı tusyn tolqyn shaıa bastaǵany alańdatpaı qoımaıdy. Kádimgideı uńǵyp, opyryp, qurǵaq jerge jyljyp keledi. Tipti 6-7 týrıstik bazany shaıyp ketken. Buryn tirshilik qyzǵan mekenjaılardyń sý astynda qalýy qatty seskendiredi. Bári tolqyn tejegishterdiń salynbaýynan oryn alǵan kúpirlik. Onyń altaýyn quımaq bolypty memleket qarjysyna, qazir bireýi ǵana turǵyzylǵan. Mundaı nem­kettilik jalǵasa berse, sátte daýyl qutyrynyp shyǵa keletin bul aımaqta Alakól tolqynynyń alapat arynyn basý ońaılyqqa soqpaıdy. Iаǵnı kól tolqyn tejegishtiń jetispeýinen óz kemerin mújip, jaǵany mol za­qym­daıdy. Jolyndaǵyny jutyp jiberedi...

Alakólge jetýdegi jol mashaqaty saıabyrlaı túsipti. Astana men Al­ma­tydan munda Úrimshi poıyzymen Jalańashkól beketinen túsip, 60 sha­qyrymdaǵy kólge kele qoıady. Bul jol da jańǵyrtylmaq. Al almatylyqtar úshin qosymsha bir yńǵaılylyq ushaqpen Úsharalǵa jetýge bolady.

Qysta Alakól muzǵa oranyp, ma­ńaıyndaǵy bazalar qaraýsyz qalady. Áli kúnge deıin qaraýyl júıesi ornyq­tyrylmaǵan. Týrızmdi syılaıtyn elde búıtpeıdi. Bılik oılanar...

...Ketetin kúni tań alakeýimde jer silkindi. Uıqyly-oıaýly kúıde tolqyn áldıi me desem... Jarty mınótteı ter­betip turdy. Já, nesine shoshımyz, jaz maýsymy jetse, óz sýymyz – Alakólge asyǵarmyz! Irgemizdegi injý ǵoı. Alysqa arbalanyp qaıtemiz... Dosym-aý, estımisiń!.. Aqylshym, sol!

Qaısar ÁLIM,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri