Qazaqstan • 09 Qarasha, 2017

Zaman suranysy týyndatqan mindet

314 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda «Qoǵamdyq sananyń jańǵyrýynyń negizgi qaǵıdalaryn qalyptastyrýdy ǵana emes, sonymen birge bizdiń zaman synaǵyna laıyqty tótep berýimizge qajetti naqty jobalardy júzege asyrýymyzdy da talap etedi. Birin­shiden, qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshirý jumystaryn bastaýy­myz kerek. Biz bul máselege neǵurlym dáıektilik qajet­tigin tereń túsinip, baıyppen qarap kele­miz jáne oǵan kirisýge táýelsizdik alǵan­nan beri muqııat daıyndaldyq», degen bolatyn. 

Zaman suranysy týyndatqan mindet

Munan keıin Memleket basshysynyń bas­tamasymen latyn árpine kóshý usynylyp, qoǵamda qyzý talqylaýǵa túsken edi. Latyn álipbıiniń qaı nusqasyn alamyz degen suraq el turǵyndaryn beıjaı qaldyrmaǵany anyq. Bul másele jóninde jumys toby qurylyp, kelip túsken usynystar men álipbıdiń túr­li nusqalary qoǵamda jan-jaqty talqy­laýǵa shyǵaryldy. Onda ǵalymdar, qoǵam qaı­ratkerleri, tiltanýshy mamandar óz tarapy­nan pikirler bildirip, ortaq sheshimge keldi. Endi mine, sońǵy nusqasyn bekitý týraly ortaq qorytyndyǵa kelip, Elbasynyń Jarlyǵy da shyqty. Biz jańa álipbıdi endirý týraly óz sheshimimizdi zańdastyryp otyrmyz. Bul el tarıhyndaǵy naqty qadam, rýhanı jańǵyrýymyzdaǵy mańyzdy beles bolǵaly otyr. 

Táýelsizdik alǵannan beri jas memleket retinde álemdik ıntegrasııalyq úrdisterge belsendi atsalysyp kelemiz. Búgingi álemdegi aqparat pen ǵylymı derekterdiń 70 paıyzy latyn árpindegi mátindermen taraıdy. Endeshe álemdegi aldyńǵy qatarly 30 eldiń qataryna ený úshin bizdiń de latyn álipbıine kóshýimiz ýaqyt talaby degim keledi. 

Qazaqstan halqy men eldegi túrli qaýym­dastyqtar men uıymdar, ǵalymdar, shyǵar­mashylyq adamdary, Qa­zaqstan halqy Assam­bleıasy, Qazaqstan demokra­tııa­lyq kúshter koalısııasy Elbasynyń latyn álipbıine kóshý ıdeıasyn qoldaıtyndyǵyn bildirip, ol pikirlerin buqaralyq aqparat quraldarynda ashyq jarııalady. 

Latyn álipbıine kóshýdiń elimiz úshin birneshe artyqshylyǵy bar. Sonyń biri til tazalyǵynda. Latynǵa kóshý arqyly tilimiz­degi qazirgi jat dybystardy tańbalaıtyn árip­terdi qysqartyp, qazaq tiliniń tabıǵı taza qalpyn saqtaýǵa múmkindik alamyz. Sony­men qatar qazaq tilin oqytqan ýaqytta basy artyq tańbalarǵa qatysty emle, ereje­lerdiń qysqaratyny belgili. Ol mektepten bastap barlyq oqý oryndarynda oqytý úrdisin jeńildetedi. Ýaqyt ta, qarjy da únemdeledi, qazaq tiline kompıýterlik jańa tehnologııalar arqyly halyqaralyq aqparat keńistigine kirigýge tıimdi joldar ashylady. 

Sonymen qatar latyn álipbıine kóshý – qazaq tiliniń halyqaralyq dárejege shyǵýyna jol ashady. Búgingi kompıýterlerdiń damyǵan zamanynda ınternet júıesinde ústemdik etetin latyn álipbıi ekendigi barshamyzǵa belgili. Barlyq dári-dármek ataýlary, tehnologııa, matematıka, fızıka, hımııa formýlalary, ǵylymı termınder, mamandyqtarǵa qatysty ǵylymı ádebıetter t.b. latyn álipbıimen baılanysty ekeni aıdan anyq. Iаǵnı, latyn álipbıi bizge jańalyq ne bolmasa tańsyq emes. Ony biz kúndelikti ómirde qoldanyp ta júrmiz. 

Búginde túbi bir túrki elderiniń barlyǵy latyn árpin qoldanýda. Biz ózimizge deıin latyn álipbıine kóshken túrkitektes elderde bolǵan olqylyqtardy jiberip almaı, olar­dyń tájirıbelerin eskerip, baıyp­ty­lyqpen, jan-jaqty tarazylap, ortaq sheshimmen júzege asyrýǵa tyrysyp jatyrmyz. Bul oń­dy qadam. 

Memleket basshysy atap ótkendeı, mektep qabyrǵasynda balalarymyz aǵylshyn tilin oqyp, latyn áripterin onsyz da úı­renip jatyr. Sondyqtan, jas býyn úshin esh­qandaı qıyndyq, kedergiler joq dep oı­laı­myn. Elbasy aıtqandaı bul «bizdiń bala­larymyzdyń bolashaǵy úshin» jasalyp otyrǵan qajetti shara. Olaı bolsa bola­shaq urpaqty oılaıtyn ár azamattyń, ár adam­nyń bul mańyzdy sheshimdi ári qaraı qol­daıtynyna senemin. 

Latyn álipbıine kóshý týraly Elbasynyń Jarlyqqa qol qoıýy táýelsiz Qazaqstan ta­rı­hyndaǵy aıtýly tarıhı oqıǵalardyń biri bolyp otyr. Bul elimizdiń bolashaq baǵ­daryn anyqtaýdaǵy, rýhanı jańǵyrý jo­lyndaǵy jasalyp otyrǵan mańyzdy qadam degim keledi. Muny «Aýyl» partııasy tolyq qoldaıdy.

Álı BEKTAEV,
Parlament Senatynyń depýtaty,
«Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq 
patrıottyq partııasynyń tóraǵasy

Sońǵy jańalyqtar