Respýblıkalyq bıýdjetke qatysty zań jobasy elimizdiń 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan makroekonomıkalyq kórsetkishter boljamynyń ózgerýine jáne jyl basynan bastap salyqtyq túsimder qarqynyn naqtylaýǵa baılanysty ázirlengen bolatyn. Sondyqtan da qujat Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýynyń mindetterin iske asyrýdy jalǵastyrýǵa, memleket qabyldaǵan mindettemelerdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov pen Ulttyq ekonomıka mınıstriniń mindetin atqarýshy Rýslan Dálenov jáne Ulttyq bank tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Oleg Smolıakov tanystyrǵan zań jobasynda el ekonomıkasynyń 9 aıdaǵy damý qorytyndylary men álemdik ekonomıkanyń aǵymdaǵy ahýaly esepke alynyp, 2017 jylǵa arnalǵan makroekonomıkalyq kórsetkishter boljamy naqtylanǵan. Úkimet músheleriniń málimdeýinshe, jyl basynan beri ekonomıkalyq belsendiliktiń jaqsarýyna baılanysty IJО́ naqty ósimi 2,5 paıyzdan 3,4 paıyzǵa deıin ulǵaıý jaǵyna qaraı qaıta qaralǵan.
Al Ulttyq banktiń boljamy boıynsha ınflıasııa bekitilgen 6,0-8,0 paıyzdyq kórsetkish aralyǵynda boljanyp otyr. Sonymen qatar 2017 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń naqtylanǵan boljamy (transfertter túsimderinsiz) 4 952,8 mlrd teńge somasynda aıqyndaldy nemese 60,8 mlrd teńgege ulǵaıyp, transfertterdiń túsimi 4,9 mlrd teńgege ósken. Sondaı-aq 2017 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary naqtylanǵan bıýdjetpen salystyrǵanda 1,0 mlrd teńgege ulǵaıa otyryp, 11 177,4 mlrd teńge somasynda josparlanýda.
Bıýdjet shyǵystarynyń negizgi bóligi Memleket basshysynyń tapsyrmalary men memlekettiń halyqaralyq mindettemelerin iske asyrýǵa, Ulttyq qordan beriletin nysanaly transfert esebinen júzege asyrylatyn is-sharalar aıasynda shyǵystardy jáne basqa jobalar men baǵdarlamalar aıasynda shyǵystardy qaıta baǵyttaýǵa arnalǵan. Osylaısha, aıqyndalǵan jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy 62,0 mlrd teńgege azaıtylyp IJО́ baǵamynyń 2,9 paıyzyn quraıdy. Sóıtip basty qarjy qujatyna túzetýler engizý jaıy jan-jaqty talqylanyp, senatorlar bıýdjet salasyn jetildirý, memlekettik aktıvterdi basqarýdy jaqsartý, salyqtyq ákimshilendirýdiń tıimdiligin arttyrý, memleket-jekemenshik áriptestigin damytý, ınvestısııa tartý, memlekettik qarajat esebinen bank sektorynyń ahýalyn jaqsartý máselelerin kóterdi. Oraıy kelgen sátte senator Erbolat Muqaev Ulttyq banktiń nazaryn bank sektorynyń turaqtylyǵy máselesine aýdardy.
«Sarapshylyq derekterge sáıkes, 2016 jyldyń sońynda «Báıterek» holdıngi Kazınvestbankke 21,1 mlrd teńge, al Delta Bankke 60,3 mlrd teńge ornalastyrǵan. Sonymen qatar BJZQ-nyń aıtarlyqtaı qarajaty da osy eki bankke: Delta Bankke – 45,2 mlrd teńge, Kazınvestbankke – 2,9 mlrd teńge salynǵan», degen Erbolat Muqaev bank sektoryn memlekettiń esebinen jaqsartý isi úrdiske aınalyp bara jatqanyna alańdaýshylyq bildirdi. Onyń aıtýynsha, qarjy naryǵyn retteýshi Ulttyq bank bankterdiń ahýalyn jaqsartý úlgisin qurýǵa emes, birinshi kezekte táýekeldi baǵalaýdyń, mundaı jaǵdaılardyń aldyn alý úlgisine nazar aýdarýy tıis», dedi E.Muqaev.
Sondaı-aq talqylaýda sóz alǵan senator Darhan Qaletaev Ulttyq qorǵa tıesili 5 mlrd teńgeniń buǵattalýyna qatysty máseleniń anyq-qanyǵyn surady. «Birshama ýaqyt buryn Ulttyq qordyń 5 mlrd teńgesi golland sotymen buǵattalǵany jóninde aqparat tarady. Oǵan qatysty Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev resmı túrde málimdeme de jasaǵan edi. Búginde bul túıin qalaı tarqatylýda? Qarajat ne úshin buǵattalǵan jáne oǵan kim jaýapty?» dedi senator.
О́z kezeginde mundaı derekti rastaǵan Ulttyq bank tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Oleg Smolıakov Qazaqstan qarjysyna qatysty talap tıisti deńgeıde sheshilip jatqanyn alǵa tartty.
«О́ndiristik mindettemeler aıasynda Qazaqstandaǵy birqatar jekemenshik kompanııalar men tulǵalarǵa qatysty mundaı talap qoıylǵany jasyryn emes. Búginde Ulttyq bank ınvestısııalyq deklarasııanyń jaýapkershiligine saı mundaı aktıvterdi basqarady. Sol sebepten de keıbir aktıvterge qatysty somalyq talaptar qoıylǵan», dedi ol.
Osy oraıda áńgimege aralasqan Ádilet mınıstri Marat Beketaev jalpy Ulttyq qor qarajaty aqıqatynda buǵattalǵanymen, onyń kólemine qatysty túrli aqparattar taraǵanyn tilge tıek etti. Aqıqatynda másele Moldavııa kásipkeriniń birneshe ret halyqaralyq uıymdarǵa shaǵym túsirýinen týyndap, órshı túsken kórinedi.
Jalpy otyrystyń kún tártibine saı talqylanyp, ratıfıkasııalanǵan qujattyń biri – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam Uıymy arasyndaǵy shtab-páter týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boldy.
2017 jylǵy 2 mamyrda Astana qalasynda jasalǵan kelisim Qazaqstanda Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam Uıymynyń (AQIU) shtab-páterin ashýdy kózdeıdi. Sondaı-aq Qazaqstanda AQIU-nyń shtab-páterin qurý Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy sheńberindegi yntymaqtastyqty nyǵaıtady jáne uıymnyń halyqaralyq, óńirlik jáne sýbóńirlik bastamalaryna Qazaqstannyń tartylýyn kúsheıtedi.
Aıta keteıik, Qazaqstanda AQIU-nyń shtab-páterin ashý úshin 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetten Syrtqy ister mınıstrliginiń bıýdjettik baǵdarlamasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń AQIU-ǵa erikti jarnasy jyl saıyn 247 204 myń teńge (749 103 AQSh dollary), Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń bıýdjettik baǵdarlamasy boıynsha 2018 jyldan bastap jyl saıyn 39 600 myń teńge somasynda ofıstik úı-jaıdy jalǵa alý shyǵystary kózdelgen.
Otyrys barysynda senatorlar óz quzyretteri sheńberinde tıisti vedomstvolardyń atyna depýtattyq saýaldaryn joldady. Sársenbaı Eńsegenov dızel otyny jaǵdaıyn turaqtandyrý jóninde sharalar qabyldaý qajettigi týraly; Álı Bektaev otbasy jáne otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtý jónindegi keshendi sharalardy qabyldaý qajettiligi týraly; Álimjan Qurtaev qonys aýdarý baǵdarlamasyn tıimdi engizý maqsatynda eldiń jumys kúshi artyq aımaqtarynan jumys kúshi jetispeıtin aımaqtaryna erikti kóship kelýshilerge arnalǵan áleýmettik pakettiń tizimin keńeıtýge qatysty máselelerdi jarııa etti.
Jıyn sońynda BAQ ókilderiniń saýalyna jaýap berý barysynda Ulttyq bank tóraǵasynyń mindetin atqarýshy O.Smolıakov «Bank RBK» bank tutynýshylarynyń qarjysyn alýyna qoıylǵan shekteý kezeń-kezeńmen toqtatylatyndyǵyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, «Bank RBK» men Ulttyq bank arasynda jasalǵan «kelisim jobasy» boıynsha bankke aldymen aksıonerler qarjy quıyp, sodan keıin ǵana Ulttyq bankten sýbsıdııaly nesıe berý josparlanǵan.
«Jyl sońyna deıin eń aldymen áleýmettik mańyzdy tólemder – stýdentter men jalaqy alatyndar nemese nesıe kartasyn paıdalanatyndarǵa, sodan keıin ǵana basqa klıentterge tólem jasalady dep kelisilgen», dedi ol.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»
