Tımýr QULYBAEV: Boks – el namysy men el mereıi

Búginde bokstyń basy-qasynda júrgen adamdar halqymyzdyń oń jambasyna tıetin sporttyń osy túrin damytýda kóp jumystar atqarylyp jatqanyn jaqsy biledi. Ásirese, bıylǵy jyldy erekshe aıtýǵa bolady. Bıyl elimizde boksty damytý jolynda kóp jobalar iske asty. Jaqynda biz Qazaqstan Boks federasııasynyń prezıdenti Tımýr QULYBAEVPEN kezdesip, sońǵy kezderi qolǵa alynǵan jumystar týraly aıtyp berýin ótingen edik. – Tımýr Asqaruly, bokstyń bizdiń elge Olımpııa oıyn­daryn­da júlde ákeletin sport túrleri­niń biri ekeni barshaǵa belgili. Bizdiń elimizde ózińiz bilesiz, boks­qa degen jankúıer­lerdiń kóńili alabóten. Sondyq­tan áńgimeni boksty damytýda qandaı jumys­tardyń istelingeninen, qandaı jo­balardyń qol­ǵa alynatyny­nan bastaǵa­ny­ńyz durys bolar edi. – Bizdiń elimizde boks shyny­men de erekshe oryn alady. Keı kez­de biz boksty ulttyq sport túri­ne jat­qy­zyp qoıatynymyz ja­syryn emes. Son­­dyqtan bolar biz­diń jan­kúıer­ler boksty ózine jaqyn tartyp, boks­­­shylarǵa qan­daı jarys bol­ma­syn joǵary talap qoıady. Meniń oıymsha, bul jaqsylyq nyshany. Talap degeni­niń ózi janashyrlyqtan shyǵa­dy ǵoı. Syrt kóz synshy deıdi. Qazir bizdiń boksty damytýda istep jatqan jumystarymyzdyń kóbi jan­kúıerlerdiń boksshylarǵa osyn­shama talap qoıýynyń arqasy dep te aıtýǵa bolady. Búginde elimizde boks mektepterin ashý, tóre­shilerdi da­ıyn­daý, jarystardy halyqaralyq talaptarǵa saı ót­kizý, ǵylymı-me­dı­sınalyq jetistikterdi paıdalaný, boksshylar men bapkerlerdiń jala­qy­syn ósi­rý, olarǵa syıaqy berý, dárigerler men tóreshilerdiń jaǵ­da­ıyn sheshý sııaqty jumystar at­qa­rylýda. Osynyń nátıjesinde bıyl bizdiń el boksta birtalaı jetistikke qol jetkizdi. Oǵan jaqynda Ázer­baı­­jannyń Baký qalasynda eresekter arasynda ótken álem chempıo­na­tyna qatysqan ulttyq qurama­myzdyń jarysqa daıyndyǵyn, sonda kórsetken ónerin, tuńǵysh ret Búkilálemdik serııa boıynsha boks­shymyz Qanat Ábýtálipovtiń altyn júldeni jeńip alyp, Olımpıadaǵa bi­rinshi bolyp joldama alǵanyn, osy jazda Astanada jasóspirimder arasynda ótken álem birinshiliginiń uıymda­s­ty­rylý deńgeıin, elimizde alǵash ret Búkilálemdik boks akade­mııa­­sy­nyń salynatynyn, AIBA at­qarý­shy komıtetiniń májilisinde 2013 jyly Astanada kezekti álem chem­pıonatyn ótkizý týraly sheshim­niń qabyldanǵanyn jatqyzýǵa bo­la­dy. Aıta bersek, jumystar óte kóp. Bizdiń endigi maqsatymyz – Olım­pııa oıyndarynda ulttyq qu­ra­manyń laıyqty óner kór­setýi, soǵan jaqsy daıyndalýy. Qazir bizdiń elimizde Olımpıa­da­nyń alty joldamasy bar. Alda taǵy Astanada ótetin lı­sen­zııa­lyq týrnır bolady. Osy syn­­da Olımpıadaǵa tórt jold­am­a­ny je­ńip alýdy maqsat etip otyrmyz. – О́zińiz aıtyp ótkendeı, elimizde jasóspirimder arasynda álem chempıonaty ótti, eki jyl­dan keıin eresekter arasynda álem birinshiligi ótedi. Halyqara­lyq áýesqoı boks qaýymdas­ty­ǵynyń bizdiń elde osyndaı ja­rys­tardy ótkizýge kóńil bólip jat­qanyn nemen baı­lanystyrasyz? – Munyń bári aldymen Qazaq­stan boksynda júıeli túrde jasa­lyp jatqan ózgeristermen baı­la­nysty. Bizdiń eldiń boks mektebi búkil álemge belgili. Sondyqtan biz­diń basty mindetimiz – boksty da­my­týǵa tyń serpin qosý. Búginde búkil álemde boks jaqsy damyp keledi. Buryn terra incognita bol­ǵan elder­diń ózi qazir rıngte jańa qyrynan kórinip jatyr. Máselen, sońǵy kezderi Qytaı men Úndi­stan boksynyń jaqsy damyp kele jatqanyn aıtýǵa bolady. Fýtbol eli sanalatyn Brazılııada da jaǵ­daı osyndaı. Ol jerde de boksty damytýǵa barlyq jaǵ­daı jasalyp otyr. Aıtpaqshy, bıyl Astana men Baký tórinde jasóspi­rim­der men eresekter arasynda ót­ken álem chempıonattary qatysýshy elder men júldegerler sany bo­ıyn­sha rekord jasaǵan jarystar bolyp, boks shejiresine taıǵa tańba bas­qan­daı etip jazyldy. Bul boks­tyń búkil álemge keńinen tara­lyp, bá­se­kelestiktiń jyldan-jyl­ǵa kú­she­ıip kele jatqanyn kór­setedi. Son­dyq­tan bizge joldyń jıeginde turmaı, ári qaraı adymdap júrý úshin boks­ty damytýǵa bar kúsh-jigeri­mizdi sala berýimiz kerek. Taǵy aıtatyn nárse, joǵary jetistiktegi sport ekonomıka sektory sııaq­ty júıeli túrde jumys istep, kóp eńbektenýdi, ınvestısııa salýdy ta­lap etedi. Osy­nyń bári bolǵan­da boksty da da­mytýǵa bolady. Biz­diń Boks federa­sııasynyń qa­zirgi mindeti – júıeli, josparly túrde búgingi kúnniń máse­lesin sheshe otyryp, bolashaqqa ınvestısııa salýǵa jumys isteý. Qazir fe­derasııanyń óziniń tolyq jú­ıe­si qurylyp, jumysy retteldi. – Bul qandaı jumystar? – Bizdiń uzaq merzimdi baǵdar­lamalarymyz bar. Sonyń biri – AIBA-nyń Boks akademııasyn salý. Onyń jobasy Astanada ótken Halyqaralyq áýesqoı boks qaýym­dastyǵy atqarýshy komıtetiniń má­jilisinde qabyldandy. Qyrkúıek aıynda akademııanyń qurylysy bastaldy. Bul endi álemde teńdesi joq sport kesheni bolady. Onda sportshylar, bapkerler, tóre­shi­ler men basqa da mamandar daıyn­da­lady. Atalǵan jobanyń mańyzy zor. Osy joba bárimizge kerek. Aldymen ol otandyq boksqa aýadaı qajet dep oılaımyn. Osy kúnderi federasııa taǵy bir úlken jumysty qolǵa alyp otyr. Ol – buqaralyq sportty da­my­tý. Bu­qaralyq sporttyń bári­miz­ge kerek ekeni beseneden belgili. Sport – bula kúshterdi ósirýdiń quraly ǵana emes, ol adamnyń boıynda jeńiske degen jigerin, alǵa umtylý, maqsat qoıý sııaqty minezderin de qalyp­tas­tyrady. Qa­zir bizdiń jastardyń bá­se­kege qa­bi­letti bolýy úshin osyn­daı qa­sıetter kerek. Sol sebepti el Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaev buqaralyq sportty damy­tý­ǵa basa na­zar aýdaryp keledi. Mem­leket bas­shysy Qazaqstan hal­qy­na Jol­daýynda deni saý ultty qalyp­tas­ty­ryp, onyń básekege qa­bi­letti bolýy úshin eldiń ishki saıa­sattaǵy strate­gııalyq basym baǵyt­tary­nyń biri – buqaralyq sportty da­mytý, ony­men aınalysatyn ha­ly­qtyń sanyn 30 paıyzǵa jetkizý kerek ekenin atap ótken bolatyn. Osyǵan baılanysty biz jastar­dyń sportpen aınaly­sýyna bar­lyq jaǵ­daı­dy jasap kelemiz. Elde balalar úshin tegin boks úıir­me­leri jumys isteýde. Boks ja­rys­taryna kirý de tegin. Siz ózińiz «Qazaqstan» sport sa­raıyn­da álem chempıonaty ótip jat­qan kezde qan­shama balanyń ja­rysty ta­masha­laýǵa kelgenin kór­dińiz ǵoı. Mine, osyndaı jarys­tar­dy kór­gen bala boksqa qyzyǵyp, erteń úıirmege barýy ábden múmkin. Árı­ne, erteń olardyń bári úlken sportqa barady dep aıta almaı­myn. Biraq úlken sportpen aına­lys­pasa da balanyń úıirmege bar­ǵanynyń ózi sport úshin úlken jetistik dep oılaımyn. Meniń oıym­sha, sportty damytý – medal jeńip alǵan jaǵ­daı­men ól­shen­beý kerek. Ol halyq­tyń jappaı sportpen aına­lysýy­men qundy. – Sońǵy kezde elimiz AIBA-nyń jumysyna belsene aralasyp keledi. Biz budan ne utamyz? – Bizdiń federasııanyń basym baǵyttarynyń biri – AIBA-men tyǵyz qarym-qatynasty nyǵaıtý. Biz árdaıym oqıǵa ortasynda bo­lyp, bokstyń álemde qalaı da­myp, qandaı jolmen kele jat­qa­nyn bilip otyrýymyz kerek. Qazir boksty ulttyq federasııa aıasyn­da ǵana damytý múmkin emes. Mu­ny biz ǵana emes, AIBA jetekshiligi jaqsy túsinip otyr. Olar bú­gin­de ár eldiń federasııa­larymen jumys isteýge múddeli. Son­dyq­tan AIBA jer-júzinde óziniń bedelin kóterip, boksty damytý úshin jaq­sy ıdeıalar usynýda. Byl­tyr Bú­kil­álemdik boks serııa­sy­nyń al­ǵash­qy maýsymy jan­kúıer­ler ta­ra­pynan qoldaýǵa ıe bolǵanyn bilemiz. Bıyl onyń ekinshi maýsymy bastalady. AIBA budan basqa taǵy bir qyzyqty joba usynyp otyr. Ol – «AIBA-nyń kásipqoı boks» jobasy dep atalady. Bul joba – «Boks 16» degen baǵdar­la­manyń bir bóligi. Onyń aǵyl­shyn­sha aty – ARV jobasy. – Jańa jobanyń máni men mańyzy qandaı? Oǵan Qazaq­stan qatysa ala ma? – ARV jobasy London Olım­pıa­dasynan keıin iske asady. Mun­da álemdik reıtıngtegi eń úz­dik boks­shylar 2016 jylǵy Olım­pıa­daǵa qatysýǵa joldama alady. Bul joba – áýesqoı boksta úlken jetistikke jetken boksshylar keıin ká­sip­qoı boksqa ketpeýi úshin jasa­lyp otyrǵan joba. Áıtpese, óz­deri­ńiz Olımpıada júldegeri atanǵan sportshy kóp rette qal­ta­syn oılap kásipqoı boksqa ketip qalatynyn bilesizder ǵoı. ARV jobasy osy úr­disti toqtatýǵa ar­nal­ǵan. Bylaısha aıtqanda, ulttyq federasııalardyń Olımpıadaǵa daıyndaǵan boksshy­lary úshin jumsaǵan kúshi men qarjysyn zaıa ketirmeýge arnalǵan deýge bolady. Jalpy, bul jobanyń jaqsy tus­tary kóp. Máselen, onyń ulttyq federasııalarǵa sportshy­lar­dy daıar­laýǵa materıaldyq ja­ǵy­nan qoldaý kórsetý, boksshy qol­ǵa­byn shegege ilgennen keıin ony áleý­met­tik jaǵynan qorǵaýǵa jaǵ­daı jasaý sııaqty erejeleri bar. Qazaqstan Boks federasııasy atalǵan jobany iske asyrýǵa belsene aralasyp jatyr. Endi bizdiń kúntizbelik jarystarymyzda ká­sip­qoı bokstan ótetin týrnırler óziniń ornyn tabady. – AIBA-nyń 2013 jyly Astanada álem chempıonatyn ót­ki­zý týraly qabyldaǵan sheshimin bizdiń eldiń álemdik bokstaǵy jetistigi dep aıtýǵa bola ma? – Árıne. Bul bizdiń kópten bergi armanymyz, maqsatymyz edi. Sol kezde bizdiń jankúıerlerdiń arma­ny, tilegi jer-júziniń eń myq­ty degen boksshylarynyń aı­qas­taryn óz elimizde tamashalaý bolǵany ras emes pe. Endi soǵan jettik. Endi al­ty jastaǵy bala men alpys jas­ta­ǵy atasymen birge eki jyldan keıin álem­niń nebir gúrzi judyryqty ji­git­teriniń jek­pe-jekterin óz kóz­deri­men kó­rip, tamashalaı alatyn bo­lady. Osy jerde myna nárseni aıta ketken jón shyǵar. Astanada álem chempıonatyn ótkizý múmkin­di­gi bizge birden kelgen joq. Bizge al­dy­men osy jyldyń jazynda jas­óspirimder arasynda álem chem­pıo­natyn ótkizip, tórtkúl dúnıe­niń tórt buryshyndaǵy synshy­lar­ǵa em­tıhan tapsyryp, olardyń sy­ny­nan súrinbeı ótý kerek bol­dy. Biz sodan súrinbeı óttik te. Astanadaǵy bozbalalardyń álem­dik básekesi barlyq jaǵynan jo­ǵa­ry deńgeıde ótti. AIBA prezıdenti Chıng-Kýo Vý men álem chem­pıonatyna qatys­qan elderdiń boks federasııalary basshylary Astanadaǵy álem chem­pıonatynyń uıymdastyrylý deń­ge­ıin bas bar­maq­tarymen baǵalady. Budan ar­tyq baǵa kerek pe? Endi biz 2013 jyly elimizde eresekter ara­syn­­da ótetin álemdik básekeni de la­ıyqty deńgeıde ótkizýdi maqsat etip otyrmyz. – Tımýr Asqaruly, Bakýde ót­ken álem chempıonatynan qan­daı qorytyndy shyǵardyńyzdar? – Jalpy, bizdiń sportshylarǵa qanaǵattanarlyq baǵa berý kerek dep oılaımyn. Bul chempıonattyń bir jaqsy jeri, boksshylardyń deń­geıin, kemshilikterin kórsetip ber­di. Árıne, bes saýsaq birdeı emes qoı. Ár eldiń óziniń jaqsy jaqtary men kemshin tustary bo­la­dy. Osy chempıonat bizge ult­tyq qu­ramamyzdyń jattyǵý ju­my­syn qaıta qaraýdy, boks­shy­lardy da­ıyn­­daýdyń josparyn óz­gertýdi, basqa da problemalarmen jumys isteýdi kórsetti. Qazir bapkerler qu­ra­myn daıyndaý men qosalqy qu­ram­dy jasaqtaý úshin sharalar qa­byl­dandy. Men bizde talantty jas­tar­dyń kóp ekenin talaı ret aıtyp kelemin. Bizge jas­tarǵa jaǵdaı jasap, jeńiske jetýge úıretý kerek. Serik Sá­pıev pen Ádilbek Nııazym­betov­ke qurmet tuǵyrynyń eń bıik saty­sy­na kóterilýge bir taban jetpeı qaldy. Sport degenimiz mine, osy. Jeńis pen jeńilis árqashan birge júredi. Endi federasııanyń, bapkerler, keshendi ǵylymı topty músheleri men sportshylardyń mindeti – Olımpııa oıyndarynyń da­ıyndyq baǵdarlamasynyń negizine kiretin tereń taldamalar, saraptamalar jasap, ótken jarys­tardan qorytyndy shyǵarý. – Qazaqstan boks federa­sııa­sy­nyń qandaı jospary bar? – Birinshiden, Olımpııa oıyn­daryna daıyndalý. Ekinshiden, qo­salqy quramdy daıyndaý másel­e­sine basa naza aýdarylady. Úshin­shiden, bapkerler quramyn daıyn­daý júıesine reforma jasaıtyn bolamyz. – Áıelder boksy týraly ne aıtar edińiz? – Áıelder boksyna da erekshe kóńil bóletin bolamyz. О́ıtkeni, ol endi olımpııalyq sport túrine enedi ǵoı. Bıyl Astanada áıelder ara­synda ótken halyqaralyq týrnırde bizdiń qyzdar ataqty qar­sy­las­tary­men básekelese alatynyn kór­set­ti. Endi olar kelesi jyly Qy­taı­da ótetin álem chempıona­tyn­da Olımpıadaǵa joldama ala­dy dep senemiz. –  Qazaqstan boks federa­sııa­­synyń kýbogy da jankúıerler taǵatsyzdana kútetin jarysqa aınalyp otyr. Osy jarys týraly da aıtyp berseńiz. – Bul týrnırdiń maqsaty – boks­­tyń óńirlerdegi damý deń­geıin kórsetý. Bıyl atalǵan ja­rys­tyń erejesine oblystyq jáne qalalyq federasııalar tarapynan birneshe usynystar túskennen keıin ózgeris­ter engizildi. Osy óz­gerister ja­rys­tyń tazalyǵyn kór­setedi dep oılaımyn. Byl­tyrǵy kýbok týraly ártúrli pikirler aıtyldy. Endi bıyl qaı ko­mandanyń kýboktyń ıegeri atanatynyn kóremiz. – Tımýr Asqaruly, jańa siz qosalqy quramdy daıyndaý má­selesin aıtyp edińiz. Bizdiń ult­tyq quramanyń qosalqy qura­my­nyń Koreıada ótken Azııa boks konfederasııasynyń chem­pıona­tyn­daǵy ónerine qandaı baǵa beresiz? – Bizdiń jigitterdiń jaqsy ná­tı­­je kórsetkeni qýantady, árıne. Bi­raq soǵan qarap qol qýsyryp otyra berýge bolmaıdy. Keńes Odaǵy kezinde qandaı báseke­les­tiktiń bol­ǵa­nyn eske túsireıikshi. Biz qazir osyn­daı deńgeıge jetýimiz kerek. Eger ulttyq quramanyń birinshi, ekin­shi, úshinshi, tórtinshi nómirli boksshylary deńgeıleri­niń bir-biri­ne jaqyn bolýǵa ju­mys isteýimiz kerek. Sonda ǵana bizdiń komanda eń myqty degen qarsylastarymen teń deńgeıde básekelesetin bolady. Boks – el namysy men el mereıi. Ony biz úshin dál qazirgi kezdegi №1 sport túri dese de bolady. О́ıtkeni, eli­miz­diń ánurany aldymen naq sporttyń osy túri arqyly Olımpııa oıyn­dary men basqa da kóp­tegen iri ha­lyqaralyq jarystar­da shyrqalady. Sondyqtan Qa­zaqstan boks fede­ra­sııasy elimizde boksty damytý úshin jańa jobalardy iske qosyp, qoldan kelgen múmkindiktiń bárin jasaıdy. – Áńgimeńizge rahmet! Áńgimelesken  Dastan KENJALIN.