Otandyq BAQ naryǵyn damytý máselelerine arnalǵan X Medıa-quryltaıda bul saýaldardyń bári qamtyldy. Aqparat aıdynyn alańdatqan ahýaldar osymen onynshy ret onyń ózgermeıtin uıymdastyrýshysy – Qazaqstan Baspasóz klýby ótkizgen quryltaıda búkpesiz talqylandy. Bıylǵy basty taqyryp «Medıa-naryq: júıeli ózgerister men jańa kózqarastar belesi» boldy.
Birden aıta ketý kerek, mereıtoılyq Medıa-quryltaıǵa Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev qatysyp, jýrnalısterdiń kókeıindegi eń kúrdeli saýaldarǵa jaýap berdi. Áriptesterimiz mınıstrmen barlyq suraqtardy ótkir de ashyq talqylady. Al jospar boıynsha quryltaıǵa jınalǵandar mınıstrmen tikeleı jelide tildesýi kerek edi.
D.Abaevqa áriptester tarapynan jýrnalıstik saýaldarǵa málimet usynýdaǵy memlekettik organdardyń jaýapkershiligi men bul iske júrdim-bardym qaraýyna qatysty suraqtar kóp qoıyldy. Mınıstr tıisti mekemeler aqparat pen túsiniktemeler kezinde usynbaǵan jaǵdaıda bul jaýapkershilik suraý kelip túsken memlekettik organnyń moınynda bolady dedi. Eger jaýap belgilengen merzim ishinde berilmese, sotqa júgingeni jón. Sondaı-aq mınıstr aqparatty usyný merzimi qysqaryp kele jatqanyn jáne keıde jaýap usyný barysyndaǵy kidiris naqty sebepterge baılanysty týyndaýy múmkin ekenin jetkizdi.
D.Abaev Medıa-quryltaı syndy is-sharalardyń arqasynda elimizdiń medıa salasynda naqty ózgerister oryn alyp jatqanyn atap ótti. «О́tken jyly maǵan memlekettik telearnalardaǵy jarnamaǵa qatysty kóptegen saýaldar joldanǵan bolatyn. 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap «Habar» telearnasy jarnamadan tolyǵymen bas tartaıyn dep otyrǵanyn qýanyshpen habarlaımyn. Bul ózinshe bir synaq bolady. Jyl boıy ne bolatynyn kóreıik. Nátıjesine qarap, kelesi jyldyń sońynda osy bastamany basqa da memlekettik buqaralyq aqparat quraldaryna endirý máselesi sheshiledi», dedi mınıstr.
Alǵashqy paneldik otyrys medıa-naryqtaǵy júıeli ózgeristerdiń eldiń jalpy ekonomıkalyq jáne saıası júıesine yqpalyna arnaldy.
«Qazaqstan sóz bostandyǵy jáne ınternet bostandyǵy reıtıngi boıynsha tómengi orynda tur. Eger Polsha men qazaqstandyq BAQ-tyń sıpatyn salystyrsaq, otandyq basylymdarda polshalyq BAQ-qa qaraǵanda syn kóbirek. Sondyqtan kóptegen halyqaralyq reıtıngti qaıta qarastyrý kerek bolýy múmkin», deıdi «Narhoz» ýnıversıtetiniń rektory Kshıshtof Rybınskı.
Spıkerlerdiń kóbi Qazaqstandaǵy medıa óz jumysyn laıyqty deńgeıde atqarmaı otyr, eldegi saıası jáne qarjylyq jaǵdaıǵa táýeldiligi joǵary dese, Armanjan Baıtasovtyń pikirinshe, memlekettik tapsyrys, jemqorlyq, sot júıesindegi ádilettiń joqtyǵy sekildi úsh faktor BAQ-tyń ósýi men onyń yqpalyn tejep otyr.
«Talap» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory Rahym Oshaqbaev buǵan qarsy oıdy ortaǵa saldy. Onyń aıtýynsha, medıa naryǵy qarqyndy ósip keledi jáne bul salada talantty ári belsendi qatysýshylar kóp.
«Sıfrlandyrýǵa kóshý jáne ashyqtyq qazaqstandyq medıa úshin ońaı sheshile salatyn másele emes. Memlekettik tapsyrys ta qazir ınternetke bet buryp otyr, nátıjesinde bizdiń BAQ jalqaýlanyp, básekege qabilettiligi tómendeýde, ońaı basqarylatyn quralǵa aınalyp keledi. Synı turǵydan oılaýdy damytý tek qazaqstandyq jýrnalıster úshin ǵana emes, sonymen birge búkil qoǵam úshin úlken mańyzǵa ıe», deıdi Quqyqtyq medıa ortalyǵynyń dırektory Dıana Okremova.
Medıa standarttar ınstıtýtynyń ókili Kámıla Júsipova «Bolashaq – jańa medıanyń enshisinde. 2020 jylǵa qaraı áleýmettik jelilerdegi beınetranslıasııa búkil kontenttiń 90 paıyzyn quraıtyn bolady», dedi.
Quryltaıdyń bir sessııasy Medıa ındýstrııanyń bilim berý elementteri men jýrnalıst kadrlardy daıyndaý máselesine arnaldy.
Máselen, Ratel.kz redaktory Marat Ásipov «Sońǵy jyldarda jýrnalıst bolamyn dep kelgen kadrdan arnaıy dıplom suramappyn. Bizge tájirıbe júzindegi jýrnalıster qajet. Maǵan jaza alatyn qarjylyq, ınjenerlik bilimi bar mamandar unaıdy. Eń bastysy olar aqparat, qozǵaı alatyn másele tapsa boldy. Qazir kez kelgen redaksııaǵa salyqtyq zańnamalardy biletin, ekonomıkanyń uńǵyl-shuńǵylyn túsinetin adam kerek» dese, oǵan qarsy pikir aıtqan áriptesi de tabyldy.
«Forbes Kazakhstan» bas redaktory Asqar Áýkenov kerisinshe, redaksııa tabaldyryǵyn attaǵan jas tilshi, kánigi jýrnalıspen jetektesip júrip, alǵan suhbattaryn «rasshıfrovka» jasaýǵa bolysyp, suraqtar qatary qalaı qoıylatynyn úırenip, qosymsha materıaldar tabýǵa kómektese júrip, jýrnalıstıkaǵa mashyqtanýy tıis dep oılaıdy.
Al sonaý AQSh-tan kelgen NBS National News, CBS National News reporteri Barbara Reıtlstiń sheberlik sabaǵynda jańalyqtardy qalaı tabysty etý, kiris túsiretin jańalyq kontentin qurý men BAQ-tyń jańalyq shyǵarý, taratý strategııalary sóz boldy.
Sol sııaqty Solford ýnıversıtetiniń (Ulybrıtanııa) professory Marek Bekermannyń sheberlik sabaǵynda derekterdiń ras-ótirigin tekserý, jańa mýltımedıalyq tehnologııalar zamanynda jalǵan jańalyqtardyń qaıta jandaný sebepteri men redaktorlyq baqylaýdy kúsheıtý naqty materıaldarmen talqylandy.
Quryltaıdy qorytyndylaǵan Qazaqstan Baspasóz klýby prezıdenti Ásel Qaraýylova «10 jyl ýaqyt ishinde Medıa quryltaı otandyq BAQ naryǵyn damytýmen baılanysty júıeli máselelerdi talqylaýǵa arnalǵan turaqty alań retinde Qazaqstan medıa naryǵyndaǵy aıtýly oqıǵaǵa aınaldy. Biz jyl saıyn kókeıkesti ári sapaly kontentti, jergilikti jáne halyqaralyq sarapshylardyń saraptamasyn, ózekti sheberlik sabaqtaryn usynyp, mamandarǵa ózara baılanys ornatýǵa múmkindik jasaımyz», dedi.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
