Klınıkadaǵy bir kún

Biz dárigermiz, al shyntýaıtynda ár adamnyń taǵdyry da, onyń dám-tuzynyń taýsylý-taýsylmaýy da Uly Jaratýshynyń qolynda. Biz ómir men ólimniń arasyndaǵy sebepker tárizdimiz. Sol jolda bilimimizdi, biligimizdi jumsap, uıqysyz túnder ótkerip, saǵattap operasııa ústeliniń janynda aıaǵymyzdan tik turyp, ómir úshin kúresemiz. Pasıent saýyǵyp, onyń ózi men jaqyndary alǵysyn aıtyp jatsa, sheksiz qýanyshqa bólenemiz, al keıde... 

О́tinemiz, búkpesiz bólisken oılarymyzdy oqyrmandarǵa esh bultalaqsyz jetkizseńiz alǵys aıtar edik, degen «University Medical Center» korporatıvtik qorynyń quramyndaǵy Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵyndaǵy dárigerler. 

 Jón kórdik. Sonymen... 

Kesar tiliginiń keseli

Klınıkanyń jumysymen ta­nysý dálizden-aq bastalyp ket­ti. Medısına ǵylymdarynyń dok­tory, professor Gúlnar Myr­za­bekova: «Júrińiz, akýsherlik blok­ty aralatyp kórseteıin», dep áńgimesin júre jalǵaǵan. Júzi­nen jylylyq esken Gúlnar Sar­qytqyzy «Aýrýhana ishinde ınfek­sııany óristetpeýge úlken mán beriledi. Qaı bólimniń de kire­berisinde antıseptıkalyq eritin­di turady. Sonymen qolymyzdy súrtip baryp tabaldyryq attaý qaǵıdaǵa aınalǵan, bul jalpyǵa birdeı, qyzmetkerlerdiń barlyǵy, pasıentter men kelýshiler de sony saqtaýy tıis», degen eritindimen qolyn súrtip jatyp. Alǵashqy bólimshe Júktilik patologııasy eken. Erini men betiniń reńi bir­deı áppaq bolyp ketken Elena atty aıaǵy aýyr kelinshek Shyǵys Qazaqstan oblysynan kelipti.

– Úıdegi kishkentaıyma qa­raı­tyn adam joqtyǵynan dári­ger­­ge ýaqtyly qarala almaı, gemog­lo­bınim 49 bolǵan soń kvotamen osynda jiberdi. Qazir biraz kóte­ril­di, 70-ke jetti – dese, Qor­ǵal­jyn­nan kelgen Gúlmıra bala jol­da­synyń tolyq tómende jatý qaý­pi­men túsipti. Gúlnar Sarqyt­qy­zy: «saǵan endi aýrýhanadan shyqqan soń da qaladan ketýge bolmaıdy basyń jas, jatyrdy saqtap qa­lý úshin 37 aptaǵa jetkende ba­la­­ny jaryp alýǵa týra keledi, dári­ger­ler túsindirip aıtqan bolýy tıis, úı­ge shyqqan soń sál bir qaýip bilin­se jedel járdemmen osynda je­týiń kerek», dep túsindirip, bó­lim meńgerýshisi Qarlyǵash Toǵyz­ba­evanyń bólmesine bastap keldi.

Qarlyǵash Tóleýbaıqyzy qazir­gi­deı aqparattyń qoljetimdiliginiń keı­de paıdasy men zııanynyń bir­deı tustary bolady deıdi. «Bólimsheniń tabal­dyryǵyn attamaı jatyp bala­ny qaryndy jaryp alyńyzdar dep bebeýlep esti shyǵarady. Se­be­bi, ınternetten ondaı otany 3-4 ret jasaýǵa bolatynyn oqyp al­ǵan. Jandaryn aýyrtqylary kel­meıtin áıelder kóbeıýde. Tol­ǵaq­syz bala ómirge kele me, ope­ra­sııanyń aty operasııa, eń durysy – tabıǵı jol. Al olar kesar tili­gin jasa dep talap qoıady. Biz 10 paıyz múmkindiktiń ózin paıdalanyp, tabıǵı jolmen bosandyrsaq deı­miz. Árıne, ana men balanyń ómi­rine qaýip tóngen jaǵdaıda bas­qa jol joq» deıdi.

42 jastaǵy áıel besinshi balasyn ómirge ákelgen eken. Alǵashqy balalary kesar tiligi arqyly jaryq kórse, endi araǵa jyldar salyp ózi týypty. «Dárigerler bile­di ǵoı. Eger aıtqandaryn tyń­dap, endi ózińiz bosanatyn jaǵ­daı­ǵa jet­tińiz degende aıaǵy aýyrla­sa esh tilik­siz-aq týýǵa bolady. Py­shaq­­tyń aty pyshaq, bir ret tilik jasat­qan­nan birneshe ret óziń týǵanyń artyq. Tolǵaq náresteńdi qolyńa alyp emizgen sátte-aq umytylady, al bala qýanyshyn nemen ólsheýge bolady», – deıdi júzi gúl jaınaǵan baqytty ana.

– Bizdiń ortalyqqa elimizdiń bar­lyq aımaǵynan – deıdi dári­ger hırýrg Rýslan Bilál – ýltra­dy­bys­tyq zertteýden nárestesiniń boıyn­da týabitti aqaý anyqtalǵan júk­ti áıelder jetkiziledi. Onyń ústi­­ne jetilmeı týǵan balanyń aty jetilmeı týǵan. Sharananyń ishki organdarynda operasııasyz ózdi­ginen ornyna kelmeıtin aqaý kóp bolady. Jańa Jezqazǵan tur­ǵy­nynyń balasynyń óńeshine já­ne tik ishegine jasaǵan operasııa­dan shyq­tym. 1 jarym keli turatyn bala­nyń áýeli jylankózin jaýyp baryp joǵarydaǵy eki opera­sııany atqardyq. Sonda ala­qan­ǵa syıyp ketetin sharanaǵa 3 bir­deı ota jasalyndy. Mundaı jaǵ­daılar jıi kezdesedi, 500 gramdaǵy balaǵa da operasııa qa­jet. Qaı­temiz, náresteniń ómiri úshin kú­resemiz. Buryn tilip jasaı­tyn ope­rasııalardyń qazir kishi­ınvaz­ı­vti túrlerin atqaramyz, – deıdi.

Al neontologııa bólimindegi áı­nek­­tiń ar jaǵynda medbıke em jasap jatqan náreste týǵanynda 750 gramm bolypty. Arada ótken 29 ap­tada kúrdeli operasııany artqa tas­taǵan qurtaqandaı qyzylshaqa tyr­bań-tyrbań etip, óziniń tiri adam, jan ıesi ekenin kórsetip jatyr.

JCI

Ortalyq 2012 jyly TMD aı­ma­ǵynda tuńǵysh ret halyq­ara­lyq JCI sertıfıkatyna ıe bolypty. Qaltasy kóteretin adam el kóredi, jer kóredi, bıznesin damytýǵa ja­ńa keńistikter qarastyrady. Son­da ol júrgen jerinde aýyryp qal­ǵan­daı bolsa, JCI standartyn ıelengen klınıkaǵa qoryqpaı barady eken. Al ony alýdyń ózi óte úlken min­detter júkteıdi de, klınıkalar úshin onyń talaptaryna jaýap berý­de tazalyq, aýrýhanaishindegi ınfek­sııamen kúres, dıagnozy qoı­ylǵan pasıentterdi hattamaǵa sáı­kes emdeý, dıagnoz anyqtaý, zert­ha­nalyq jumystardaǵy zertteý, ta­maq­taný, aqparatpen qamtamasyz etý, saraptaý, qysqasy, aýrýhanaishi­lik tártipke deıin bárin qaıta qa­ras­tyryp, úlken súzgiden ótkizip, stan­dartqa jaýap beretindeı etý qajet eken.

JCI talaptarynyń barlyǵy pa­sıent ómiriniń qaýipsizdigi úshin jasal­ǵan. «Sizderdiń hattama boıyn­sha emdeý degenderińizdi tú­sin­bedim, ol qalaı deımin?» – dá­ri­gerge. Máselen, kesar tiligi jasal­ǵan naýqastar bir klınıkalyq hat­tama boıynsha, al ózi týǵandar ekin­shi klınıkalyq hattamaǵa sáı­kes em alady, qandaı zertteýler júr­giziledi, barlyǵy hattamaǵa ja­zylady. Sonyń arqasynda medı­sı­nalyq kómekti jaqsartý úzdiksiz atqa­rylyp keledi. Biz úshin pasıent­terden túsken árbir syn, es­kertý kómek dep esepteledi deıdi, dá­ri­ger Aıjan Júnishanqyzy.

Otandyq medısınany dattaıtyndar kóp. Al shynyna kelgende aýa jetispeı, ólim aýzynda jatqan anany da, balany da aman alyp qalý ońaı emes. EKMO atty apparattyń kómegimen 1 mı­nýt­tyń ishinde 4 lıtr qandy ottegi­men baıytyp, sol ýaqyttyń ishin­de naýqasqa qaıta quıý arqyly qan­shama úzilgeli turǵan úmit qaı­ta jalǵandy, degen reanımasııa bóli­miniń meńgerýshisi Gúlnar Tóleý­hanqyzymen áńgimelesip, opera­sııalyq blokka keldik. Qalaı úlgi­r­ge­nin qaıdam, jańa ǵana sóılesip ket­ken dáriger jantalasa kıimin aýys­tyryp jatyr. Operasııa ústin­degi áıeldiń jaǵdaıy aýyr. Dá­­ri­ger úshin árbir sekýndtyń qan­sha­­­lyqty mańyzy bar ekeni ár qı­my­ly­nan kórinedi.

Balalar onkologııasy bóliminiń meńgerýshisi Daır Jubanyshuly «Kóp adamdar bizdiń qaı aýrýdy qalaı emdeıtinimizdi bilip almastan ushqary oılar aıtyp qalady. Tipti bizde emdeýge bolatyn balasyn shetelge alyp ketetinder bar. О́tkende áleýmettik jelide biz­diń ortalyq túgil Astanaǵa ke­lip kórmegen bir adam bizdiń dári­ger­lerge qarsy post jazypty. Men ol kisini shaqyrdym. Kelip kó­rińiz, memleket tarapynan qan­sha aqsha bólinedi, qandaı em ja­salady, jazylyp shyǵyp jat­qan balalardy kórińiz, al syrttan ǵaıbat aıtý jaramaıdy dedim. Mem­leket mıllıardtap qarjy bó­lip jatyr. Bul qazaqstandyqtar úshin maqtanarlyq jaı. Mysaly, ha­lyq­aralyq basqosýlarǵa bar­ǵanymyzda, ozyq elderdiń dá­rig­er­lerimen terezemiz teń turady. О́ıt­keni olar emdeıtin ádis, qol­danatyn metodıka, apparattar men tehnologııalardyń bári bizde bar. Medısınada halyqaralyq ortaq standarttardy basshylyqqa alýdyń mańyzy óte zor. Máselen, sol­tústik kórshilerimizde mundaı prob­­lema bar, olar túsine almaı jat­qan standarttardy biz qol­d­a­nysqa áldeqashan engizip qoı­ǵan­byz.

Elimizde óte sırek aýrýǵa shal­dyq­qandar bar. Olar kóp bolmaýy múmkin, biraq, qajetti dárisi álemde birdi-ekili ǵana, sondyqtan baǵalary óte qymbat. Alaıda mem­leket sol dárini satyp alyp, adam­dy múgedektikten qutqaryp, qa­lypty jumys isteı alatyndaı dárejege keltirýde. Mundaı kó­mek kórsetip jatqan elder óte sırek. Qanshama pasıent tirkelgen jerlerinde tegin dári alýda.

2012 jyldan beri elimizde onko­aý­­rýlarǵa qajetti súıek kemigin aýys­­tyrý júrgizilýde, alaıda so­ǵan qajet donor tabý qıyn. Ta­byl­ǵan kúnde berýge táýekel etp­eı­di, qorqady. Bul aqparattyń du­rys jetkizilmeýinen, kemikti alý ke­zinde donorǵa zııan tımeıtininen beı­habar bolýdan dep oılaımyz.

Bizde ozyq tehnologııalar, tıim­diligi joǵary dári-dármekter qol­danylady. Onkologııalyq aýrý­lar, onyń ishinde balalar úshin em­di memleket óz moınyna alǵan, – deıdi.

Sabaǵynan qol úzbegen búldirshinder

Onkopasıentterdi emdeıtin bólim. Kádimgi synyp bólmesi. «Ba­la­lar munda uzaq jatady. Ar­naıy kelip oqytatyn muǵa­lim­der balalardyń jaıyna qarap sa­baq beredi. Al shynynda munyń psıh­o­logııalyq, moraldyq aspektisi kóp dúnıe. Kóp bala sabaǵymyzdan qa­lyp qoıdyq dep, terezeden qa­tar­larynyń portfelderin asynyp mektepke bara jatqanyn kórgende jasyp qalady. Al em qabyldap, aýrýdan jazylýda kóńil-kúı ahýa-
ly úlken ról atqarady», deıdi dárigerler.

– Ǵylymı saraptaýdan, san tájirıbeden ótip, bekigen hattamaǵa sáıkes em júrgizgenińmen barlyq aǵza da, adamdardyń taǵdyry da birdeı emes. Emdi bala aǵzasy qalaı qabyldaıtyny da belgisiz. Ata-anaǵa sonyń bárin túsindirip, balaǵa psıhologııalyq turǵydan kómektesýdi suraımyz. Keıde aıt­qa­nymyz júrekterine jetip jatady, keıde bizdi estı almaıdy. Oǵan kinálamaımyz, óıtkeni olardyń ózi psıhologııalyq turǵydan shı­ry­ǵyp turady. Bul dáriger úshin de óte aýyr júk. Kúndelikti jas sá­bıdiń qınalǵanyn kórý, qansha em­deseń de oń nátıje bermeýine ke­li­sý qıyn. Sottasyp jatatyndar da bar.

Al balasy jazylyp shyqqan ata-ananyń alǵysyn estigende tóbeń kókke jetedi, – degen dári­ger sózinen soń qýanyshqa bólen­gen­derdiń alǵys aıtqan jazbalaryn kórdim. Paraqtap otyryp, qan­shama taǵdyrdyń úzilmeı qaıta jal­ǵanyp, shattyqqa bólengenin ańdadym.

­Ortalyq dırektorynyń klını­ka­­l­yq máseleler boıynsha oryn­basa­ry Maǵrıpa Embergenova: «Biz qatelik jibergen adamdy jazalaý ba­ǵytyn tańdamadyq. Birinshi ke­zeńde, ol adamnyń ózine kómek kór­­setip, kúızelisti jaǵdaıdan shy­ǵýy­na járdem jasaýdy jol­ǵa qoı­dyq. Ekinshi, jumysty uıym­das­ty­rýda ketken olqylyqty jóndeý úshin qyzmetkerdi oqytamyz, ol úıretý, kórsetý kezeńinen ótedi. Qoldanyp júrgen standarttarda jetispeýshilik bolsa ony da jón­deımiz. Tek jaǵdaı úshinshi ret qa­ıtalansa ǵana qyzmetker jaýap beredi. Al osyny bilgen bizdiń barlyq qyzmetker árbir ınsıdentti kórsetýden qoryqpaıdy.

Dáriger – adam ómirine tike­leı jaýapty mamandyq. Robot­ty ból­shekterdi bólip qaı­ta qu­ras­ty­rýǵa bo­lar, al adam aǵ­za­­syn túp­­ki­likti zertteý múm­kin emes, jaraty­lys qupııa­sy adam múm­kindiginen tys, osyny ju­rt­shylyq tú­sinse eken. Al dá­riger adam bala­syn, onyń ishin­­de, ásirese jańa kók­tep ke­le jatqan shy­byqtyń, jaý­qa­z­yn­nyń erte sol­ǵanyn, úmit­tiń jan­­baı jatyp són­genin qala­maı­dy. 5 paıyzynda aýrý ne­bir je­til­dirilip q­a­byl­danǵan stan­dar­tqa ba­ǵyn­baı­dy, táýekel qa­laı bo­l­ǵan­da da bar. Son­dyqtan kiná­dan gó­ri dá­riger janyn túsiný bolsa deı­­miz. Barlyq naýqas emdelip ketse, jer betine adam syımas edi, Ja­rat­­qannyń degeni bolatynyn da umyt­paý kerek», – dedi.

Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»