Onda palata tóralqasynyń bıylǵy jumystarynyń esebi tyńdalyp, kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý baǵytynda atqarylǵan sharýalar qorytyndylandy. Sondaı-aq kelesi jylǵa arnalǵan jumys jospary men bıznestiń básekege qabilettiligin arttyrý baǵdarlamasyn daıyndaý máselesi talqylandy. Shara barysynda «Atamekenniń» zańnamalardy ońtaılandyrý, memlekettik satyp alýlar júıesin jetildirý, memleket-jekemenshik áriptestigin damytý, kásipkerlerdi qarjylaı emes qoldaý, adamı kapıtaldy damytý tóńiregindegi jumystary saralanyp, kásipkerlik sektordyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan jańa quraldar usynyldy.
Jıynda tóralqa tóraǵasy Tımýr Qulybaev sóz sóılep, Úkimetpen birlesip atqarǵan nátıjeli jumystardy baıandady. «Atameken» men Úkimet osy jyly óńirlermen etene jumys istedi, bıznesti damytýǵa kúsh saldy. Jergilikti halyq damý ınstıtýttaryna oń kózben qaraıdy, degenmen olar halyqtyń muń-muqtajyn, qajettiligin sezbeıdi. Bul degenimiz sybaılas jemqorlyq táýekelderdiń baryn kórsetedi. Shaǵyn jáne orta bıznes óńirde damýy kerek», degen ol kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý máselesi de ózekti ekenin aıtty. Bıyl «Atameken» bul baǵytta Bas prokýratýra, Joǵarǵy sotpen jumys bastady. Eń kóp ótinimder salyq salasynda eken.
«Bul úderiske atsalysýymyzdy Joǵarǵy sot ta qoldady. О́ıtkeni biz olardyń jumysyn jeńildetip otyrmyz. Quqyq qorǵaý organdarynan bolatyn qysymdy 82 paıyzǵa azaıttyq, 2015-2016 jyldary 7900 qylmystyq is qozǵalsa, bıyl olardyń sany 1400 bolǵan, ıaǵnı qylmystyq is sany aıtarlyqtaı tómendedi», dedi tóraǵa.
Tımýr Qulybaev otandyq kólik qurastyrý salasyndaǵy problemalardy áńgimeledi. Onyń aıtýynsha, elimizde kólik bólshekterin shyǵaratyn óndirister barshylyq. Solardyń jumysyn jandandyrý qajet. «Shyndyǵynda qazir Qazaqstanǵa shetelde óndirilgen kólik bólshekteri jetkizilgennen keıin, ózimizdi aldaı bastaımyz. Elektr energııasy, temir jol shyǵyndaryn, kommýnaldyq tólemder men jumysshylardyń jalaqysyn esepteımiz de, «mine, bul – qazaqstandyq qamtý» dep kórsetemiz. Paıyzdyq kórsetkishin de aıqyndap qoıamyz. Joq, bul – qazaqstandyq qamtý emes, ózimizdi aldaý. Lokalızasııa jasaý úshin kólik bólshekterin ózimiz shyǵarýymyz qajet», degen T.Qulybaev О́zbekstannyń kólik óndirisin mysalǵa keltirdi. Búginde ol memlekette shyny da, plastmassa da, qajetti bólshekter de jasalady. Al Qazaqstanda lokalızasııa emes, kólik qurastyrý ǵana bar. Bul mashına jasaý salasynyń damý kórsetkishi bola almaıdy.
Uıym jetekshisiniń paıymynsha, aýylsharýashylyq tehnıkasynyń lokalızasııasyn arttyrý qajet. «Qazir aımaqtardy aralaǵanda árbir ákim kombaın shyǵaramyn dep maqtanady. Bir óńirge barsańyz bir modeldi kórsetedi, ekinshi óńir taǵy bir modelin usynady, úshinshisi de óz modelin tanystyrady. Bazalyq bir modeldi shyǵarsaq ta, jetpeı me? Bireýin tańdaıyq. Sodan keıin onyń qosymsha bólshekterin jasap, qyzmet kórsetý ortalyqtaryn ashqanymyz paıdaly», dedi T.Qulybaev.
Búginde memlekettik satyp alýlardyń jalpy kólemi 3,5 trln teńgeni qurap otyr. Onyń úshten bir bóligi – 1,5 trln teńgesi qurylys salasyna tıesili. «Kópshilik jerlerde qurylys qaýymdastyqtary, barlyq kompanııalar qatty dempıngke tap bolyp jatyrmyz dep shaǵymdanýda. Olardyń aıtýynsha, baǵany 74 paıyzǵa, tehnıkalyq baqylaýdy 99 paıyzǵa túsirip tastaıdy. Munyń barlyǵy ádil básekelestikke ǵana emes, qurylys nysandarynyń sapasyna da keri áserin tıgizýde. Bizdińshe, baǵa dempıngin kúshtep shekteý kerek. Máselen, jobalaý-smetalyq qujattar men qurylys-montaj jumystarynyń baǵasyn 5 paıyzdyń aınalasynda, al tehnıkalyq baqylaýdy 10 paıyz shamasynda belgilegen jón», dedi «Atameken» UKP tóraǵasynyń orynbasary Tólemis Shotanov.
Qazirgi tańda bıznespen aınalysqysy keletin azamattar naqty qaı salada jeke kásip ashýdy bilmeıdi. Osyǵan baılanysty «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy el ekonomıkasyn skrınıngten ótkizýdi usyndy. «Sebebi jeke bıznesin ashqysy keletin adamdar barshylyq. Alaıda olar naqty qandaı kásipke suranystyń barynan beıhabar. Sondyqtan árbir aımaqtyń ekonomıkalyq áleýetin tereń zerttep, naqty marketıngtik taldaý jasaǵanymyz jón», degen tóraǵa orynbasary kásipkerlerdiń memlekettik tapsyrys júıesin ózgertýdi usynyp otyrǵanyn da málimdedi. О́ıtkeni bul salada ashyqtyq qaǵıdaty saqtalmaıtyn kórinedi.
«Memlekettik tapsyrys naqty suranysqa negizdelýi tıis. Al suranysty zertteýdiń nátıjesinde bilýge bolady. Sondaı-aq bizdiń arnaıy reıtıngimizge súıený kerek», dedi T.Shotanov.
Otyrys barysynda Qazaqstan kásipkerleriniń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýákil Bolat Palymbetov Prezıdent tapsyrmasynyń nátıje bergenin aıtty. «Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jyl saıynǵy Joldaýlarynda bızneske qysym jasalmaýy kerektigin basa aıtady. Osy tapsyrmanyń údesinen shyqqanymyz qýantady. Mysaly, sońǵy 2 jylda ekonomıkalyq quqyq buzýshylyqtar boıynsha qylmystyq is 80 paıyzǵa azaıdy», degen ol el táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı Elbasy jarııalaǵan raqymshylyqtyń arqasynda 650-deı sottalǵan kásipker bostandyqqa shyǵyp, ekonomıkalyq qyzmetine oralǵanyn jetkizdi.
Ýákildiń málimetinshe, 2015 jyldan beri bıznesti qorǵaý baǵytynda 16 500-den astam ótinish kelip túsken. Munyń 90 paıyzy – jergilikti sıpattaǵy máseleler. Sondyqtan olar jergilikti deńgeıde sheshilýi tıis. Degenmen kóshpeli formatta kásipkerlerdi qabyldaý tájirıbesi odan ári jalǵaspaq.
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
