Sheteldik qoqyspen otandyq qoqysty óńdeı alamyz ba?

El gazeti – «Egemen Qazaqstannyń» bıylǵy jylǵy 14 qazan­daǵy sanynda jaryq kórgen «Qazaq dalasy kúl-qoqys qoımasy emes» atty maqalaǵa ún qosamyz. Gazette jýrnalıst Jylqy­baı Jaǵyparuly kótergen kó­keıkesti másele bizdi erekshe tol­ǵandyryp, óz oıymyzdy kóp­shilik oqyrman nazaryna usy­nýǵa májbúr etti. Aldymen ma­qalada qozǵalǵan taqyryptyń ózektiligine keler bolsaq, qoqys jáne onyń zar­daptary qazirgi tań­daǵy tek bizdiń elimizdiń kúr­deli sheshimin tap­paǵan proble­masy emes, búkil álemge tán qa­siret bolyp taby­lady. Qanshama jyldar boıy adam balasy qo­qyspen kúres júrgizip, tazalyq ornatýǵa bel býsa da, qanaǵat­tandyrarlyq nátı­je­ge qol jetkize almady. Avtordyń aıtar oıy – álem­niń kúıinishpen aıtar jaıy. Qa­­zir qazaq dalasynda 22 mıllıard tonna qaldyqtar men qo­qys jı­nalǵany, onyń 16 mıl­lıard ton­nasy tehnogendik-mı­neral­dyq qaldyqtar bolsa, 6 mıllıard ton­nasy adam aǵza­syna asa qa­ýipti hımııalyq qaldyqtar ekeni elimizdiń kó­ńilden tys qalǵan máselelerge mán berýine negizdelip jazyl­ǵan. Qus ekesh qus ta óz uıasyn bylǵamaıdy! Atadan amanat, urpaqqa muraǵat bolǵan óz jerimizge jaýapsyz qaraýy­myz týra­ly maqala shynaıy jazylǵan. Bul másele – daýsyz, bul másele – aqıqat. Oǵan bar­sha­myz kýá­germiz. Avtordyń ma­qalada usynystar tórine jaıǵas­tyrar oıy – kásipker­lerge aı­tylǵan aqyly. Sebebi, kúl-qoqys qal­dyqtaryn iske jarata bilse, baılyqqa jetý múm­kin­digin avtor naqty mysaldar arqyly qarastyrǵan. Dálel retinde shetel tájirıbeleri atap kórsetilgen. Mysaly, «Qoqys hanshaıymy» atanǵan qytaılyq Chjan Inniń bıznesiniń negizi osy qajetsiz qaǵazdardan qura­lady. Mine – bıznes kózi. Qo­qys­qa baılyq retinde qarasaq, bizdiń elimiz qazirgi tańda jer astynda da, jer ústinde de baı­lyqqa toly bolyp tur. Osydan túsinetinimiz, qasıetti jerimizdi bylǵap jatqan kúl-qoqysty óń­deý arqyly eko­lo­gııalyq jaǵ­daıymyzdy jaqsar­typ, ekono­mı­kalyq tıimdilikke qol jetkizý múmkindiginiń bar ekenin jýrnalıst J.Jaǵy­par­uly ashyq ta naqty dáleldermen tol­ǵanady. О́kinishke oraı, ázirge avtor aıtqanyndaı, sheteldik kásip­kerler ózderiniń eski qoqys óńdeý tehnologııa­laryn bizge tyqqysh­taýda. Dó­reki aıtsaq, sheteldik qoqys­pen otandyq qoqysty óńdeı alamyz ba? Al óz eli­mizdiń ónertapqysh­ta­ry­nyń oılap shy­­ǵarǵan tehno­logııalaryn mem­leket qolda­maıdy, qolda­maýy by­laı tur­syn, tipti mán bermeıtini ma­qalada ashyq aı­tylady. Osyn­daı ónertap­qysh­tyq-ınno­va­sııalyq jobanyń avtory, tehnıka ǵylymda­ry­nyń doktory, L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıtetiniń profes­sory Tó­leý­han Ermekov aǵa­myzdyń ja­ńalyǵy qolda bar, qadiri joq altynmen para-par ekendigi qatty alańdatady.  Bul ma­qa­laǵa oń baǵamyzdy berip, sol baǵany bılik basynda júr­gender ózderiniń janashyr­lyq áreketterimen qoldasa degen úmittemiz. Muqaǵalı KAIMOV, Islam RAHMANOV, Halyqaralyq bıznes akademııa­synyń 2-kýrs stýdentteri. Almaty.