Raps osynda óńdeledi

Almaty qala­syn­daǵy «Maslo-Del» kom­­panııasynyń bir bólimshesi  Novoıshım kentinde 2005 jyl­dan beri jumys istep keledi. Alǵash­qy­da maı zaýyty retinde qu­rylyp, 3,7 mıllıon eýronyń shet­eldik qon­dyrǵy­la­ry men qural-jabdyqtaryn ornatýmen Germanııanyń «Tıssen  Krýpp», «Shmıdt-Zıger», Túrkııanyń «Altýn-Tash» kompanııalary aınalysty. Oblysta ósiriletin astyqtyń 18-20 paı­y­zy osy aýdannyń úlesine tıetindikten ká­sip­oryndy salmas buryn óndiristik qajet­ti­ligi, maıly daqyldardy ósirý, óńdeý, jetkizý, tutyný kózderi jan-jaqty oılas­ty­ryl­ǵan. Taǵamdyq raps maıynyń 65-70 paıyzy ǵana elimizde shyǵarylatynyn eskersek, ekonomıkalyq turǵydan óte tıimdi jáne qaıtarymy mol sala ekeni aıtpasa da tú­si­nikti. Alǵashqy jyly 10 myń tonna raps daıyndalyp, ár tonnasy 160 dollardan sa­tylǵan. 150-ge tarta adam turaqty jumysqa tartylyp, ósimdik maıyn syǵymdap óń­deý­diń ozyq ádisin ıgerip shyqqan. Kásiporyn ornalasqan jerde Aqmola, Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń jol toraby qıylysatyndyqtan, tasymal máse­lesinde eshqandaı bógesin joq. Temir jol tuıyǵy qajetti kólik túrlerin qalaýynsha paıdalanýǵa múmkindik beredi. Byltyr bir­qa­tar sehtar qaıta jańǵyrtylyp, eki sy­ǵymdaý, qýatty tasymaldaý qondyrǵylaryn nemis mamandary ornatyp berdi. Bý qa­zan­dyǵy Barnaýldan jetkizildi. Bul maq­sat­tarǵa 16 mıllıon eýro jumsaldy. – Buǵan deıin kúnine 180 tonna raps óńdelip kelse, qaıta jańǵyrtýdan keıin qýattylyq 370 tonnaǵa deıin ósti. Endi jy­ly­na 150-180 myń tonnaǵa deıin maıly da­qyldar óńdeı alamyz. Táýlik boıy jumys is­teıtin bolǵandyqtan, jumsalatyn shyǵyn kóp. Máselen, aıyna sýǵa 1,5 mıllıon, jaryqqa 7 mıllıon teńge shyǵyndaımyz. Za­laldyń ornyn toltyrý úshin jumysty tórt aýysymda uıymdastyryp otyrmyz,– deıdi kásiporyn dırektory Jıenbek Nur­ǵazınov. Gıdratasııalaý sehy osynda jáne Alma­ty­daǵy zaýytta ǵana bar kórinedi. Onda jańa­dan qoıylǵan sheteldik qondyrǵy ósim­dik maıyn basy artyq sýdan aıyryp, jo­ǵa­ry sapany qamtamasyz etedi. Raps – óte ba­ǵa­ly ári joǵary suranymǵa ıe daqyl. Ási­rese, proteınge baı. Shıkizat osynda al­ǵash­qy óńdeýden ótkennen keıin Almatydaǵy maı jáne margarın zaýytyna jóneltiledi. Odan ári sapaly maı, margarın, maıonez, ketchýp, ósimdik maıy, sary maı sekildi ha­lyq­aralyq standarttarǵa jaýap beretin taǵam ónimderi shyǵarylady. Kásiporyn bu­ryn­dary ondaǵan myń alqapqa maıly daqyldar ósirip kelse, endi biryńǵaı óńdeý isine kóshken. О́ndiristi shıkizatpen tıisti agroqurylymdar qamtamasyz etedi. Bul eki jaqqa da tıimdi. Biri ónimderin toqtaýsyz ótkizse, ekinshisi shıkizattan tapshylyq kór­meıdi. Kúnbaǵystyń dánin arshyp, ony sy­ǵymdap óńdeıtin seh ta jańartylǵan. Qu­rama­jem sehynda kúnjara óńdelip, kádege asady. Onyń quramy túrli dárýmenderge baı bolǵandyqtan, qus fabrıkalary talasa-tarmasa satyp alatyn kórinedi. Byltyr 15 myń tonna kúnjara Iranǵa shyǵarylsa, bıyl budan kem bolmaıtyn túri bar. Ár tonnasy 28-30 myń teńgege baǵalanǵan. Raps ósirý ońaı emes. Dándi daqyldarǵa qaraǵan­da ózindik qıyndyqtary men erekshelikteri kóp. Biraq baptap, kúte bilse, óte berekeli. Bir tonna raps tuqymy 150-200 myń teńge turady. Bir gektar alqapqa 6-8 kılo sińirse jetip jatyr. – Shyǵys Qazaqstan oblysynda raps ósirýmen aınalysatyn bir joldasym túsimdilikti 24 sentnerden aınaldyryp, ár tonnasyn 500-600 dollarǵa sata bildi. Shetelderde ónimdilik 30-35 sentnerge deıin jetedi. Biz de az shyǵyn jumsap, mol ónim alýdyń tıimdi joldaryn tynbaı qarastyrý­damyz, – deıdi sóz arasynda zaýyt dırektory. Bıyl da raps, soıa, zyǵyr, kúnbaǵys sekildi maıly daqyldardy kóptep satyp alyp, óńdeý isine jumyla kirisken. Kásiporynnyń óz dúkeni bar. Onda «Maslo-Del» JShS-niń ónimderi qoljetimdi baǵaǵa usynylady. Petropavl qalasyndaǵy fılıal sút ónim­de­ri­niń ondaǵan túrin shyǵarýmen aınalysady. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy, Ǵ. Músirepov aýdany.