Qazir elimizde aýyl sharýashylyǵyn kooperatıvtendirý úderisi júrip jatyr. Bul sharýany Úkimet qolǵa alyp otyr. Elimizdiń agroónerkásiptik keshenin damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda kórsetilgen 8 basym baǵyttyń eń birinshisi osy aýyl sharýashylyǵyn kooperatıvtendirý bolyp tabylady. Mine, osyǵan qarap-aq elimiz, sonyń ishinde aýyl halqy úshin bul istiń qanshalyqty mańyzdy ekendigin túsinýge bolady.
Germanııadan elimizge kelip, aýylsharýashylyq kooperatıvteri týraly zańdardyń durys ázirlenýine kómek kórsetken sarapshy Ýve Shıone elde kooperatıvtik qozǵalystyń durys qalyptasyp, damýy úshin qajet bolatyn basty eki qaǵıdany atap kórsetken edi. Onyń birinshisi – adamdardyń kooperatıvke erikti túrde birigýi, ekinshisi – bastapqy kezeńde memlekettiń olarǵa qoldaý kórsetýi. Sondyqtan da qazirgi kúni bul isti memlekettiń ózi qolǵa alýda.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ústimizdegi jyldyń 10 qarashasy kúngi málimetine súıensek, elimizde jyl basynan beri 770 aýylsharýashylyq kooperatıvi qurylyp otyr. Bul bıylǵy jylǵa josparlanǵannan eki ese artyq kórsetkish. Qurylǵan kooperatıvterdiń 273-i sút qabyldaý pýnktterimen, 375-i mal soıatyn pýnkttermen jabdyqtalǵan. Aýyldardaǵy úı qasyndaǵy qosalqy sharýashylyqtar negizinde 6 627 otbasylyq mal bordaqylaý alańdary qalyptasyp otyr.
Buryn aýyldardaǵy ózderin ózderi jumyspen qamtyǵan azamattar sanda bolǵanymen, sanatta bolǵan joq. Endi olar jeke kásipker retinde tirkeldi. Osyndaı sharalardyń nátıjesinde elimizdiń aýyldarynda 8,2 myńǵa jýyq jeke kásipker jáne 13 myńnan astam jumys orny paıda boldy. Sondaı-aq aýyldardaǵy 56 myńnan astam úı qasyndaǵy qosalqy sharýashylyqtar qurylyp jatqan aýylsharýashylyq kooperatıvterine tartylyp otyr. Bul kásipkerler men úı sharýashylyqtary bylaıǵy ýaqytta memlekettiń qamqorlyǵy men qadaǵalaýyna ıe. Máselen, sharýashylyǵyn órkendetemin dese jeńildikpen nesıe ala alady.
Mine, osylaısha aýyldardaǵy uıymdaspaǵan kúıi óz betimen ómir súrip jatqan adamdardyń tirshiligi memlekettiń aralasýymen birshama rettelip qaldy. Olardyń jańadan ashylyp jatqan qabyldaý pýnktterine kúndelikti tapsyrǵan súti men eti endi statıstıkalyq derekter arqyly tirkeletin boldy. Máselen, qurylǵan kooperatıvter málimet boıynsha 66 myń tonna sút, 15 myń tonna et, 14,1 myń tonna kókónis pen jemis ónimderin daıyndaǵan. Munyń ózi bıylǵy jyly sút ónimderin óńdeıtin kásiporyndardyń shıkizatpen qamtylýyn qazirgi 60 paıyzdan 65 paıyzǵa, et jóninde 55 paıyzdan 60 paıyzǵa, jalpylaı alǵanda júkteme mólsherin 5 paıyzǵa arttyra túsýge múmkindik beredi.
Demek, aldaǵy ýaqytta aýyldarda qurylyp jatqan kooperatıvter aýyl ómiriniń aınasyna aınala alady. О́ıtkeni olardyń ótkizip jatqan eti men súti, basqa da ónimderi esepke alynady. Osylaısha memleket ár kooperatıvtiń, tipti onyń ár múshesiniń jaǵdaıyn bilýge, olarǵa kómek kórsetýdiń joldaryn aıqyndaýǵa múmkindik alady. Máselen, Keńes ókimetiniń kezinde árbir ujymshar men keńshardyń jaǵdaıy, olardyń óndirgen ónimderi men alyp otyrǵan jalaqylary, kiristeri men shyǵystary tolyq esepte bolǵan soń, memleket úshin aınadaı aıqyn edi. Endi osy jaǵdaı elimizdiń aýyldarynda qaıtadan ornyǵýy tıis. «Oıbaı aýyl qurydy, aýyldyń sharýasy bitti» degen jalpylama sóz joıylady. Qaı aýyl qurydy, qaı aýyldyń sharýasy bitti, al qaı aýyl jaqsy damyp keledi, mine, osy jaǵdaı anyqtala bastaıdy. Tereń taldaýlar jasaý, sodan keıin baryp sheshim qabyldaý úshin osynyń ózi úlken utys bolyp tabylady.
Árıne, aýyl kooperatıvterin qalyptastyryp, damytý ońaı is emes. Keńes odaǵy aýyl tirshiligin kúshpen biriktirgenniń ózinde buǵan talaı ýaqytyn jumsaǵan. Aldymen artelder qurylǵan, olar birte-birte ujymsharlarǵa aınaldyrylǵan. Munan keıingi irilendirý nátıjesinde keńsharlar paıda bolǵan. Sondyqtan dál qazirgi sátte bizdiń elimizde aýyl adamdaryn kooperatıvke birigýge nasıhattaý isi erekshe mańyzǵa ıe bolyp otyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimeti boıynsha, elimizdiń 160 aýdanynda semınarlar ótkizilip, barlyq aýyl ákimderi kooperasııa negizderine oqytyldy. Endi óz bilgenderin halyqqa túsindirý – olardyń mindeti.
