Kompanııanyń munaı óndirý tehnologııasy bóliminiń menedjeri Rýslan Qýatovtyń sózinshe, «qara altynnyń» jáne tabıǵı gaz óndirý kóleminiń ósýine «Teńiz» jáne «Qarashyǵanaq» munaı jáne gaz kondensatty eń iri ken oryndary úlken yqpal etken, respýblıkanyń ındýstrııaly damýyna aýyz toltyryp aıtarlyqtaı septesti.
Sarapshynyń paıymynsha, Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda aýqymdy munaı-gaz operasııalaryn tıimdi iske asyrý qazirgi zamanǵy óndiristik jáne áleýmettik ınfraqurylymdy qalyptastyryp, ony damytý joldaryn qoldaýy kerek. Qazaqstannyń mańyzdy kómirsýtegi qorlary – naǵyz ınvestısııalar kózi. Munaı men gaz qorlaryn paıdalaný tıimdiligin arttyrýda da salanyń turaqty damýyna nuqsan keltirmeı, olardyń eksportynan túsken qarajatty barynsha oryndy paıdalanǵan abzal.
Qazirgi ýaqytta kómirsýtegi baǵasynyń jáne munaı-gaz jobalaryn iske asyrý shyǵystarynyń ulǵaıýyna baılanysty memleket pen jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń ekonomıkalyq múddeleriniń arasynda teńgerimsizdik paıda bolǵan. Bul máseleni sheshýde Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly kodeks jobasyn ońtaılandyrǵan jón. «Munaı-gaz sektorynyń ekonomıkalyq áleýetiniń ósýi búkil elde munaı óndirý kóleminiń ulǵaıýymen qamtamasyz etiledi. Sheteldik ınvestısııalar men tehnologııalardy tartý «Teńiz» ken ornynda munaı óndirýdi arttyrýǵa jáne damytýǵa múmkindik berdi. Munda táýelsizdik alǵan sátten bastap munaı óndirý jylyna 27,5 mln tonnaǵa deıin ósti», deıdi menedjer.
Keıinge kóz júgirtsek, 1991 jyly Qazaqstannyń munaı eksporty shamamen 12 mln tonnany quraǵan. Al bul sannyń sońǵy jyldary eselep artqany sózsiz. Bul óz kezeginde Qazaqstannyń halyqaralyq mártebesin aıtarlyqtaı kóterdi. Elimiz álemdik munaı baǵasyn turaqtandyrýda OPEK bastamasyna shaqyryldy, kórshi eldermen jáne Taıaý Shyǵys memleketterimen ekonomıkalyq baılanystardy kúsheıtti. Qazaqstan munaı-gaz sektoryn damytý arqyly álemdik iri munaı-gaz kompanııalarynyń seniminen shyqty. Olar eń zamanaýı tehnologııalaryn ákelip, el aýmaǵyna júzdegen mıllıard dollar ınvestısııa quıdy.
Endi «Teńizshevroıldyń» qazaqstandyq qamtýdy damytý strategııasynyń basty aspektisine toqtalsaq. Ol munaı-gaz ındýstrııasymen yntymaqtastyq baılanysta halyqaralyq sapa men standarttardy saqtaı otyryp, qazirgi bar jáne yqtımal jabdyqtaýshylarmen jumys jasaý bolyp tabylady. Joǵary halyqaralyq standarttarǵa jaýap beretin qazaqstandyq taýarlar jáne qyzmetter naryǵymen baılanysty udaıy damytý – kompanııanyń úzdiksiz damý strategııasynyń irgetasy jáne bul Qazaqstan úshin mańyzdy qundylyqtardy týǵyzady.
Kompanııanyń qazaqstandyq qamtý boıynsha mindetterin oryndaýy úshin taýarlarmen jáne qyzmettermen jabdyqtaýshylarǵa uzaq merzimdi múmkindikter berilýi tıis. Sol sebepti TShO ınfraqurylymǵa, qazaqstandyq kadrlardy oqytý jáne jumys oryndaryn ashýǵa qajetti ınvestısııany tartý arqyly qazaqstandyq jabdyqtaýshylardy turaqty damytýdy qoldaýyn jalǵastyra bermek.
Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta ǵana kompanııa qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterdi paıdalanýǵa 1 mıllıard AQSh dollary shamasynda qarjy jumsady, onyń 384 mıllıon dollary KKJ-UEQBJ aıasynda ornyn tapty. Byltyr bul kórsetkish 1,9 mıllıard AQSh dollaryn qurap edi. 1993 jyldan bastap TShO qazaqstandyq kompanııalardyń 22,9 mıllıard AQSh dollaryn quraıtyn taýarlary men qyzmetterin paıdalandy.
«2016 jyly TShO seriktesteri teńiz munaı ken ornynyń óndiristik qýattylyǵyn arttyrýdyń kelesi kezeńi bolyp tabylatyn Keleshek keńeıý jobasy – Uńǵy erneýindegi qysymdy basqarý jobasyn (KKJ-UEQBJ) qarjylandyrý jónindegi aqyrǵy sheshimniń qabyldanǵany týraly jarııalaǵan bolatyn. KKJ-UEQBJ nysandarynyń qurylysy barynsha tıimdilikti arttyryp, qarajatty únemdeý maqsatymen bir ýaqytta oryndalyp jatyr. О́ndiristik qýatty arttyrý maqsatynda tabysty túrde júzege asyrylǵan TShO-nyń aldyńǵy EBZ/ShGA jobasy tájirıbesin negizge ala otyryp, KKJ óndiris qýatyn jylyna shamamen 12 mıllıon tonna nemese táýligine 260 myń barrelge arttyrdy. Osylaısha munaı óndirisiniń jyldyq kólemin shamamen 39 mıllıon tonnaǵa nemese táýligine 850 myń barrelge jetkizý kózdeledi», deıdi R.Qýatov.
UEQBJ atqylaıtyn uńǵylardyń erneýlik qysymyn tómendetip, qoldanystaǵy alty keshendi tehnologııalyq jeliniń kireberisindegi qysymdy arttyrý arqyly «Teńiz» ken ornynda jumys jasaıtyn zaýyttardyń tolyq qýatpen jumys isteýin qamtamasyz etken. Qazirgi tańda el aýmaǵyndaǵy joba aıasynda 20 myńnan astam qazaqstandyq azamat eńbek etedi, bul Qazaqstandaǵy joba qyzmetkerleri jalpy sanynyń 92 paıyzyn quraıdy.
«Búginde suıyq kómirsýtegi óndirisine baılanysty Qyzylorda jáne Jambyl oblystarynda, Kaspıı qaırańyndaǵy munaı-gaz qurylymdarynda aýqymdy zertteýler júrgizilgen. Mundaı irgeli sharýalar otandyq ekonomıkanyń jalpy jaı-kúıin sıpattaıtyn kórsetkishterge oń áser etedi jáne eldiń eksporttyq áleýetin arttyrady. Qazaqstandyq munaı óndirý kólemin shamamen 4 esege deıin ósiredi. Bizde qoldanystaǵy ken oryndaryn ázirleýdi, qurlyqtaǵy jáne Kaspıı qaırańyndaǵy perspektıvaly qurylymdardyń paıdalanylýyn jandandyrý arqyly munaı óndirýdi ulǵaıtýdy qamtamasyz etý úshin barlyq múmkindikter qarastyrylǵan. Ol, eń aldymen saladaǵy kompanııalarǵa, mamandarǵa tyń serpin berip,istiń ónimdiligine kómektesedi».
