Múddesi ortaq úsh taǵan

Sonaý 1960-1970 jyldary Keńes Odaǵy kezinde osy másele KSRO ǵalymdarynyń aldynan shyqqan bolatyn. Sol ýaqytta Máskeýdiń tapsyrysymen balabaqshalar men mektepterdiń bastaýysh synyptarynda er tárbıeshi, er muǵalimder tartylyp, olar týraly kınofılmder tú­sirilip, nasıhat jumystary júrgizildi. Bizdiń «Alpamys mektepke barady» fılmi sol uǵymǵa saıady.

Qarap tursańyz otbasynda anasy, ájesi, balabaqshada apaıy, bastaýyshta apaıy, synyp jetekshisi, tipti mektep dırektory, onyń orynbasarlary áıel kisilerden turatyn mektepter basym. Ul balanyń áljýaz, jasyq, kinámshil, ókpelegish, ne bolsa sony sóz etip salǵylasýy osy sebepten bolsa kerek. Son­dyqtan ustaz rólin, onyń ishinde er muǵalimderdiń sapasy men sanyn arttyrý ulttyq kodymyzdyń jaqsarýyna zor múmkindik berer edi. Olardyń eń birinshi kezekte aılyq ja­laqysyn arttyrý zor mańyz beredi. О́ıtkeni olar árbir otbasynyń asyraýshy azamattary. Ekinshiden, qazirgi tańda ata-analardyń bala aldyndaǵy jaýapkershiligi tómen. Aptasyna, aıyna dep aıtpaı-aq qoıaıyn, tipti toqsanyna bir ret mektepke barmaıtyn, ul-qyzynyń sa­baǵynan, tárbıesinen, mektep qabyrǵasyndaǵy kúndelikti tirshiliginen beıhabar júrgen ata-analar bar. Olardy arnaıy shaqyrtyp, jumysyna hat jazyp keltire almaımyz. Sol ata-analar balanyń synyp jetekshisin, mektep psı­hologiniń aty-jónin de bilmeıdi. Sońynda UBT kezinde balasynyń tómen baǵa alyp, jylap turǵanynda, qosyla jylap turǵanyn kórdik. Biraq ol ýaqytta kesh edi. Sol jaǵdaıǵa barmaý úshin balasy mektep tabaldyryǵyn attaǵan kúnnen birge attap, birge aıaqtap, úsh taǵan bolyp birlese qoıan-qoltyq jasaǵanynda onyń aıtarlyqtaı oń jemisi bolar edi. Keıbir ata-analarǵa arnaıy jolyqqanymyzda «jumystan qolym tımeıdi» degenderi boldy. Olardyń basshylaryna da jolyqtyq. «Biz basshy bolǵanymyzben, eń birinshi – ata-anamyz. Sol sebepti «ul-qyzymyzdyń sabaǵyn bileıik, mektepte ata-analar jınalysy bar edi. Bir-eki saǵatqa jiberińizshi» degen ata-anany osy ýaqytqa deıin kórmeppin dep aǵynan jarylǵan mekeme basshylaryna rahmet aıtamyz. Sondyqtan keıbir ata-analardyń orynsyz syltaýy ózine jasalǵan qııanaty. Qarap tursańyz, sonda sol ata-analar jumysty kim úshin, ne úshin istep júrgenine tańǵalasyń. Bala bolashaǵymyz desek sol bolashaqtyń ósip, ór­ken jaıyp, qanattanýyna sep­tigimizdi tıgizsek kerek. Ba­lany tańerteń oıatyp, sha­ıyn, tamaǵyn berip, kıimin kı­gizip «Balam búgin jaqsy ba­ǵa ákelýińe tilektespin. Ustaz­da­ryńdy tyńda, kúniń sátti ótsin!» dep shyǵaryp salatyn ata-analar az. О́zderi uıyqtap jatyp balasynyń mektepke ne iship, ne kıip ketkeninen habarsyz ata-analar da baryn bilemiz. Bizder, ata-analar qan­­daı keleńsiz jaǵdaı bolsa us­­tazdan, mektepten kóremiz. О́zimiz sol mektepte oqydyq, bilim aldyq. Sonda qaı mu­ǵalim balaǵa teris tárbıe bergen edi. Otbasynda dastarqan basynda otyryp, balanyń kózinshe muǵalimderdi, onyń otbasyn sóz etý, iske alǵysyz etip jamandaý durys tárbıe emes. Al balańnyń taǵdyryn senip tapsyrǵan ustazdy ba­lańnyń kózinshe jamandaý óziń otyrǵan butaqty kesýmen bir­deı ekenin nege túsinbeımiz.

Sonaý 1990-2000 jyldar aralyǵynda ras, bilikti, bilimdi ustazdar kún kóristiń qamymen bazar jaǵalap, aı­lyǵy qomaqty óndirister men kompanııalarǵa ketip, orny oısyrap qaldy. Kadr tańdaýǵa, konkýrs arqyly iriktep ja­saqtaýǵa múmkindik bolmady. Osy turǵydan alǵanda búgingi tańda mektepterde bilim berý júıesindegi akademııalyq adal­dyq qaǵıdatyn qolǵa alý ke­rek. Árbir muǵalim, oqýshy óz mindetine adal bolýy kerek. Muǵalim óz bilimin arnaıy oqý oryndarynda kóterip, shyńdap, izdense, oqýshy us­tazynan ózine kerekti bilim men tárbıeni alsa úlken je­tis­tikterge jeteri anyq. Kó­shirip alǵan, urlap alǵan bi­lim ne beredi? Mektep ushý alańy desek, erteń qanatynda qýat, jiger bolmasa, baǵytyń aıqyn, qonar mejeń belgili bolmasa jartasqa soǵylaryń, teńizge bataryń anyq. Son­dyqtan ushpaı turyp, ushý alańynda baǵdaryńdy naq­tylaý, bilimińdi ushtaý ar­qyly múmkindigińdi paıdalanyp qalý oqýshynyń birinshi min­deti bolmaq.

Bizdiń aýdanda birshama mektepterde ata-analar ból­mesi bar. Onda ata-analar psı­­­hologpen keńesýge, ba­la­­synyń ustazdarymen áń­gi­melesýge jaǵdaı jasalǵan. Ata-analar komıteti ótken oqý jylynda «Ǵıbrat» atty ki­tap shyǵardyq. Onda gazet betinde jarııalanǵan tár­bıe, tálim, ádep jónindegi ma­qa­lalar toptastyrylǵan. Aýdan mektepterinde jyl saıyn jańa oqý jyly bastalǵan soń belsendi, isker, mektep bas­­shylyǵyna baǵynyshty emes, qoǵamdyq jumysqa qa­biletti degen azamattardan ata-analar komıtetiniń tó­r­a­ǵalaryn saılaımyz. Solar ar­q­yly mektepterde pikirlesý, dóń­gelek ústelder, mektepke kelmeıtin ata-analarmen ju­mys turaqty júrgizilip tu­rady. Bizdiń jumysymyzdy oblystyń basqa aýdandary úlgi retinde suratyp aldyrdy. Sóz sońynda aıtarym, úsh jaqty birigý arqyly, yntymaqta, keńese otyryp jumys jasasaq alar asýymyz da ońaı bolar edi.

Maqsat QARǴABAI,
Sozaq aýdandyq ata-analar komıtetiniń tóraǵasy

Ońtústik Qazaqstan oblysy