Kongress barysynda keleli taqyryptarǵa negizdelgen aýqymdy baıandamalar tyńdalyp, talqylanýmen birge qazirgi zamanǵy túrkologııanyń jetistikterin pash etetin kitap kórmesi uıymdastyrylyp, jańa ǵylymı eńbekterdiń tusaýy da kesildi. Sondaı kitaptardyń biri hám biregeıi belgili túrkolog ǵalymdarymyz, fılologııa ǵylymdarynyń doktorlary, professorlar Janseıit Túımebaevtyń, Maǵrıpa Eskeevanyń, Gúlǵaısha Saǵıdoldanyń «Túrkitaný serııasy» boıynsha baspadan shyqqan 8 tomdyq ǵylymı zertteý eńbekterin erekshe ataýǵa bolady. Atalmysh kóp tomdyqtyń biri «Máńgilik El» ıdeıasyn damytýdyń lıngıvıstıkalyq negizi» dep atalynǵan. Onda «Máńgilik El» ıdeıasynyń rýhanı uly maqsat-murattaryn iske asyrýdyń negizgi tetikteriniń biri – gýmanıtarlyq pánderdiń kókjıegin keńeıtip, sonyń ishinde jalpy túrkilik rýhanı qundylyqtardy saqtaýǵa, jańǵyrtýǵa, sony ǵylymı aınalymǵa túsirýdiń, olardy keshendi túrde taldaýdyń lıngvıstıkalyq múmkindikteri qarastyrylǵan. Máselenkı, solardyń qatarynda kóne túrki jazba eskertkishteri tilindegi Bengu El ıdeıasy, osy ıdeıany jańǵyrtýdyń leksıkografııalyq negizderi, túrki tilderin salystyra zertteýdiń ortaq rýhanııatty jańǵyrtý quraly ekendigine qatysty jan-jaqty, tereń taldaýlar bar.
J.Túımebaev pen G.Saǵıdoldanyń birlesip jazǵan «Qazaq jáne túrki tilderiniń salystyrmaly-sıpattamaly grammatıkasy», «Altaıstıkanyń tarıhı lıngvıstıkalyq negizi», «Qazaq jáne tatar tilderiniń salystyrmaly-sıpattamaly grammatıkasy», J.Túımebaev pen M.Eskeevanyń jazǵan «Túrkitanýdyń tarıhı-lıngvıstıkalyq negizderi», «Kóne túrki jazba eskertkishteri tiliniń morfologııalyq júıesi» jáne de úsh avtordyń ortaq qoltańbasy qalǵan «Túrki tilderiniń salystyrmaly-tarıhı grammatıkasy» atty ǵylymı eńbekteriniń qazirgi túrkologııada alatyn orny aıryqsha der edik. О́ıtkeni túrkologııanyń eń qajetti, ótkir bir salasy túrki tilderi lıngvıstıkasyn bulaısha ashyp taldap, jeke-jeke zertteý nysanyna aınaldyrǵan ǵalymdardyń eńbekteri kemde-kem. Túrki tilderin tarıhı-fonetıkalyq, morfologııalyq, grammatıkalyq turǵydan salystyra zertteý keshendi, kemel is der edik. Sol sebepti osy eńbekterdiń ǵylymı teorııalyq, praktıkalyq mańyzy óte zor bolmaq.
Otandyq túrkologııa salasynda til mamandary úshin taptyrmaıtyn qundy da baǵaly ǵylymı eńbekterdiń jaryqqa shyǵýy – úlken tabys ári mereı! Elbasynyń bastamasymen elimizde keń óris alyp jatqan rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasy negizinde atqarylar ushan-teńiz istiń tolaıym jetistikteri mol bolyp, túbi bir túrkiniń rýhanı dúnıesi osylaısha túgendele bersin! – degen izgi tilegimdi jetkizgim keldi.
Raýshangúl AVAKOVA,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ professory
