Atalǵan sharany ótkizýdegi basty maqsat – ana tilimizdiń qoldanylý aıasyn keńeıtip, qoǵamnyń ári qaraıǵy damýyna negiz qalaý. Tipti ol úshin belgili til janashyry, Sh.Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Orazkúl Asanǵazyny arnaıy shaqyrtypty. Sondaı-aq sharaǵa Aqmola oblysy ákimdiginiń, quqyq qorǵaý organdarynyń, memlekettik mekemeler men advokattar alqasynyń ókilderi qatysty. Aldymen sóz alǵan Aqmola oblystyq sotynyń tóraǵasy Dosjan Ámirov birqatar jaıttardyń basyn ashyp berdi. Tóraǵa bul rette Qazaqstan Respýblıkasy «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodeksiniń 738-babyna súıene otyryp, is júrgizý memlekettik, al qajet bolǵan jaǵdaıda orys nemese ózge tilder memlekettik tilmen teń qoldanylatyndyǵyn tilge tıek ete ketti. Alaıda áli kúnge deıin qujattar orys tilinde ázirlenip, qajet dep tapqan jaǵdaıda ǵana qazaq tiline aýdarylady eken.
Keltirilgen derekterge súıensek, 2017 jyldyń 11 aıynda 15424 ákimshilik is kelip tússe, sonyń tek 943-i ǵana qazaq tilinde. Onda da sottyń ýájdi qaýlysymen isterdiń 98-i qazaq tiline aýystyrylypty. О́lshemdik kórsetkish boıynsha nebári 6,7 paıyzdy quraıtyn bul jaıt aryzdardyń orys tilinde túsýimen túsindiriledi. D. Ámirov reti kelgende aryzdy orys tilinde bergen azamattyń ózi sot prosesi barysynda aýdarmashy talap etip turatyndyǵyn kóldeneń tartty. О́ıtkeni aryzdanýshy zańgerge júginedi, al olar aryzdy orys tilinde jazyp beretin kórinedi. Qalaı degenmen de óńirde memlekettik tildiń qoldanylý aıasy áli de keńeımeı tur. Oǵan mysal, 2017 jyldyń 11 aıy ishinde Aqmola oblysynyń sottaryna túsken 2213 qylmystyq istiń tek 64-i nemese 2,9 paıyzy ǵana memlekettik tilde eken. Eskerte keter bir jaıt, sonyń 873-inde qylmysqa tartylǵandar qazaq ultynan.
Jalpy, oblys boıynsha 92865 is pen materıaldardyń 2652-i nemese 2,9 paıyzy ǵana qazaq tilinde qaralypty. 2016 jyly bul kórsetkish tipti, 1,4 paıyzǵa jeter-jetpes deńgeıde edi. Sondyqtan da memlekettik tildi qarym-qatynas quraly retinde ǵana emes, naqty istiń tili etýge, sonyń ishinde quqyq salasynda keńinen qoldanylatyn jaǵdaıǵa jetkizýge kúsh salý kózdelinip otyr. Alaıda áli kúnge ózi qazaq ultynan bola tura osy tilde isti júrgize almaıtyn sýdıalar da barshylyq ekeni aıtylmaı qalmady. Oraıy kelgende 2018 jyly sýdıalar men memlekettik qyzmetshiler «Qaztest» arqyly test tapsyratyndyǵyn qaperge sala ketken oryndy. Sýdıa laýazymyna kandıdattardyń memlekettik tildi erkin meńgergendigin anyqtaý qajet ekendigin ýaqyttyń ózi kórsetip berdi. Qazirdiń ózinde elimiz sottarynda sýdıalardyń 75 paıy-
zy memlekettik tildi erkin meńgergen jáne sot tóreligin osy tilde sapaly júzege asyra alatyn tulǵalar eken. О́kinishke qaraı, tıisti talap bolmaǵan soń Aqmola oblysyndaǵy memlekettik mekemeler tarapynan tilge degen selqostyq áli de baıqalyp otyr. Tek ústimizdegi jyldyń 11 aıyndaǵy kórsetkishti alar bolsaq, memlekettik mekemelerden 9734 talap-aryz tússe, solardyń bar bolǵany 671-i nemese 6,9 paıyzy ǵana memlekettik tilde jazylypty. Oblystyq sot qabyrǵasynda dóńgelek ústeldiń ótkizilýiniń bir ushy da osyǵan kelip tireledi.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
