Qazaqstan • 25 Jeltoqsan, 2017

Sot tili qazaqsha sóılemeı tur...

941 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Aqmola oblysy han­dar qosyn tik­ken, sal-serileri saýyq qurǵan, batyr­lary erlik kór­setken qa­sıetti meken sanalady. Alaı­da ke­ńestik júıeniń yq­palymen óńirde jergilikti tur­ǵyndar arasyna sy­na qaǵylyp, ana tilderin umyttyrýǵa úlken kúsh salynǵany belgili. Sonyń saldary búgingi kúnge deıin jalǵasyp ke­ledi. Tek sońǵy jyl­­dary ǵana, onda da oblysymyzda qandas baýyr­larymyz sanynyń arta bastaýymen qazaq tiline degen kózqaras birtindep jaqsara túskendigin kórip otyrmyz. Sonyń bir dáleli – Aqmola oblystyq sotynyń tóraǵasy D.Ámirovtiń uıymdastyrýymen «Memlekettik tildiń sot tóreligi salasyndaǵy keńistikteri men kedergileri» taqyrybynda ótkizgen dóńgelek ústeli.

Sot tili qazaqsha sóılemeı tur...

Atalǵan sharany ótkizýdegi basty maqsat – ana tilimizdiń qol­danylý aıasyn keńeıtip, qo­ǵam­nyń ári qaraıǵy damý­yna negiz qalaý. Tipti ol úshin belgili til janashyry, Sh.Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń res­pýb­lıkalyq úılestirý-ádis­temelik ortalyǵy dı­­rek­torynyń orynbasary Oraz­­­kúl Asanǵazyny arnaıy sha­qyrtypty. Sondaı-aq sharaǵa Aq­mo­la oblysy ákimdiginiń, qu­qyq qorǵaý organdarynyń, mem­lekettik mekemeler men advo­kattar alqasynyń ókilderi qa­tysty. Aldymen sóz alǵan Aq­mola oblystyq sotynyń tóraǵasy Dosjan Ámirov birqatar jaıttardyń basyn ashyp berdi. Tóraǵa bul rette Qazaqstan Respýblıkasy «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» ko­deksiniń 738-babyna súıene oty­ryp, is júrgizý memlekettik, al qajet bolǵan jaǵdaıda orys ne­mese ózge tilder memlekettik til­­men teń qoldanylatyndyǵyn til­­ge tıek ete ketti. Alaıda áli kún­­ge deıin qujattar orys tilin­de ázirlenip, qajet dep tapqan jaǵ­­­daıda ǵana qazaq tiline aý­da­ry­­lady eken.

Keltirilgen derekterge súı­en­sek, 2017 jyldyń 11 aıynda 15424 ákimshilik is kelip tús­­se, sonyń tek 943-i ǵana qazaq tilin­de. Onda da sottyń ýáj­di qaý­­lysymen isterdiń 98-i qa­zaq tiline aýystyrylyp­ty. О́l­shem­dik kórsetkish boıynsha ne­bá­ri 6,7 paıyzdy quraıtyn bul ja­ıt aryz­dardyń orys tilinde túsýi­men túsindiriledi. D. Ámirov reti kel­gende aryzdy orys tilinde ber­gen azamattyń ózi sot prosesi b­arysynda aýdarmashy talap etip turatyndyǵyn kóldeneń tartty. О́ıtkeni aryzdanýshy zańgerge jú­ginedi, al olar aryzdy orys ti­linde jazyp beretin kórinedi. Qa­­laı degenmen de óńirde mem­le­kettik tildiń qoldanylý aıasy áli de keńeımeı tur. Oǵan mysal, 2017 jyldyń 11 aıy ishinde Aq­mola oblysynyń sottaryna tús­ken 2213 qylmystyq istiń tek 64-i nemese 2,9 paıy­zy ǵana mem­lekettik tilde eken. Eskerte ke­ter bir jaıt, sonyń 873-inde qyl­mysqa tartylǵandar qazaq ul­ty­nan.

Jalpy, oblys boıynsha 92865 is pen materıaldardyń 2652-i nemese 2,9 paıyzy ǵa­na qazaq tilinde qaralypty. 2016 jyly bul kórsetkish tipti, 1,4 paıyzǵa jeter-jetpes deńgeıde edi. Son­dyq­tan da memlekettik tildi qa­rym-qaty­nas quraly retinde ǵa­na emes, naqty istiń tili etýge, so­n­yń ishinde quqyq salasynda ke­ńinen qoldanylatyn jaǵdaıǵa jetkizýge kúsh salý kózdelinip otyr. Alaıda áli kúnge ózi qazaq ul­ty­nan bola tura osy tilde is­ti júrgize almaıtyn sýdıalar da barshylyq ekeni aıtylmaı qalmady. Oraıy kelgende 2018 jyly sýdıalar men memlekettik qyzmetshiler «Qaztest» arqyly test tapsyratyndyǵyn qaperge sala ketken oryndy. Sýdıa laýa­zymyna kandıdattardyń mem­le­kettik tildi erkin meńger­gen­di­gin anyqtaý qajet ekendigin ýa­qyttyń ózi kórsetip berdi. Qazirdiń ózinde elimiz sottarynda sýdıalardyń 75 paıy-
zy memlekettik tildi erkin meń­gergen jáne sot tóreligin osy tilde sapaly júzege asyra alatyn tulǵalar eken. О́kinishke qaraı, tıisti talap bolmaǵan soń Aqmola oblysyndaǵy memlekettik meke­me­ler tarapynan tilge degen sel­qostyq áli de baıqalyp otyr. Tek ús­timizdegi jyldyń 11 aıyndaǵy kór­set­kishti alar bolsaq, mem­lekettik mekemelerden 9734 talap-aryz tússe, solardyń bar bolǵany 671-i nemese 6,9 paıyzy ǵana mem­lekettik tilde jazylypty. Oblys­tyq sot qabyrǵasynda dóńgelek ústeldiń ótkizilýiniń bir ushy da osyǵan kelip tireledi.

Asqar TURAPBAIULY,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Syr óńirinde shıbóri nege kóbeıdi?

Aımaqtar • Búgin, 16:38