Qadamy nyq, bolashaǵy jarqyn kompanııa

Qazaqstanda munaı óndirýdiń júz jyldan asa, al gaz óndirýdiń alpys jyldaı tarıhy bar degenmen, olardy sapaly túrde óndirý, álemdik rynokqa jetkizý, tabys­ty ulǵaıtý arqyly ınvestorlar tartý bertinde qalyptasty. Táý­el­sizdik alǵanymyzǵa jıyrma jyl tolaıyn dep tur. Jıyrma jylda osy sala aýyz toltyryp aıtarlyqtaı qandaı tabysqa qol jetkizdi, qandaı ilgerileýshilik baıqalady degen zańdy saýal týyndaıtyny túsinikti. Bir maqa­la­da aıdyny keń bul salany túgel qamtý múmkin emes. Son­dyq­tan «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy» AQ-tyń enshiles kompanııasy «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ-ty ǵana nysa­na­ǵa ala otyryp, aqparat berýdi jón kórip otyrmyz. Bul kompanııa «О́zen­mu­naı­gaz» AQ jáne «Embimunaıgaz» AQ-tyń birigýimen 2004 jyldyń naýry­zyn­da qurylyp, sodan beri ná­tı­jeli jumys istep keledi. Ol Qa­zaq­standa munaı óndiretin kósh­bas­shy­lardyń úshtigine kiredi. Kom­panııa munaıdy, tabıǵı jáne ilespe gazdy óndirýshi bolyp taby­la­dy, sondaı-aq, munaı-gaz qorlaryn únemi ulǵaıtyp otyrý úshin barlaý jumystaryn iske asyrady. Bıyl bul kompanııa Eýropa, Taıaý Shyǵys jáne Afrıka elderindegi 79 kompanııanyń arasy­nan «Barlaý jáne О́ndirý» sa­na­ty boıynsha 41-shi orynǵa kóte­rildi. Aıta ketsek, byltyr otan­dyq alpaýyt kompanııa osy reıtıngte 47-shi orynda edi. Munyń ózi «QazMunaıGaz» Barlaý О́n­dirý» AQ-tyń bir jyl ishinde asa joǵary tabystarǵa qol jetkizgenin baıqatady. Sondaı-aq, qazaq­standyq munaı kompanııasy «Platts» halyqaralyq aqparattyq agenttiginiń «álemdegi eń iri 250 energetıkalyq kompanııalary» at­ty reıtınginde de sol tizimniń joǵarǵy bóliginen – 99-shy orynnan tabyldy. О́tken 2010 jyly «QMG BО́» osy reıtıngtiń 101-shi ornynda bolatyn. 2006 jyldyń qyrkúıeginde otandyq kompanııalar arasynan birinshi bolyp IPO-ǵa shyǵyp, óz ak­sııalaryn London qor bır­ja­syn­da ornalastyrǵanyna, mine, bes jyl. Búginde kompanııa aktıvinde sońǵy jyldarǵy satyp alý­lardy qos­paǵanda, 41 ken orny bar. Kompanııa strategııasyndaǵy negizgi elementterdiń biri jańa aktıvterdi satyp alý. 2007 jyly «Qazgermunaı» BK JShS-degi úlesterdiń 50 %-yn, sol jyldyń jeltoqsanynda munaı qorynyń ósýin qamtamasyz etken CCEL-daǵy («Qarajanbasmunaı» AQ) úlesterdiń 50 %-yn satyp aldy. Jýyrda ǵana IPO-ǵa shyqqan­dyǵynyń bes jyldyǵyn atap ótý is-sharalary kezinde aksıonerlik qoǵamnyń bas dırektory Asqar Baljanov otandyq jáne sheteldik ın­vestorlarmen, sarapshylar­men, jýrnalıstermen kezdesip, su­raq­tarǵa jaýap berip, sońǵy jyl­dary qol jetken tabystar men aldaǵy josparlar jaıynda syr shertti. Bizdiń artyq­shy­ly­ǵymyz, «QazMunaıGaz» ulttyq kom­panııasymen tyǵyz baılanys­ty­lyǵymyzda. Bul munaı-gaz aktıvteri men ınfraqurylymyna qol jetkizýge jol ashyp beredi», – degen basshy kompanııanyń osy jyldarda aıtarlyqtaı alǵa bas­qanyna toqtaldy. Bunyń bir aı­ǵaǵy – mınorıtarly aksıo­ner­ler­diń múddesin qorǵaýǵa baǵyt­talǵan korporatıvti basqarý júıe­si. Basqarý qalaı bolsa, nátıje de soǵan baılanysty bolmaq. Sonymen, «Qazmunaıgaz» Barlaý О́ndirý neden bastady, IPO-ǵa shyqqanda qolynda ne boldy, ol qanshalyqty ósti degenge keleıik. Kompanııa IPO-ǵa shyqqanda qolynda О́zen jáne Embi sekildi eki iri óndirý aktıvteri men nebári úsh barlaý blogy jáne aksııany satqannan túsken 2 mlrd. dollary bolǵan. Sol kezdegi basty strategııalyq baǵyty – jańa aktıvterdi tartý jáne О́zen men Embide túrli shyǵyndardy qysqartyp, óndirýdi turaqty deńgeıde jalǵastyra berý edi. Qazir de bul másele óz mańyzyn joǵaltqan joq. Kompanııa bıznesiniń úlken bir komponenti retinde tómendegi úsh nárseni ataýǵa bolady. Osy­dan bes jyl buryn barlaý aktıvterinen úsh blok bar bolsa, búgingi kúni olardyń sany onǵa jetti. Bıylǵy jyldyń ózinde 24 uńǵyma burǵylanýda. 2D jáne 3D ólshemindegi úlken kólemdi seıs­mıka jasaldy. Eń bastysy, jańadan munaı orny ashyldy. Qazir Kompanııa «QazMunaıGaz» kompanııasymen jasalǵan memorandým aıasynda birqatar blok­tar­dy zerttep jatyr. BG Group kompanııasymen birlesip, Sol­tús­tik teńizde alǵashqy synaqtaryn júrgizýge ázirlenýde. Aqshalaı qarjysy osydan bes jyl buryn 2 mlrd. dollar edi, qazir 4 mlrd. dollar. Bes jyl ishinde kezinde IPO-ǵa shyqqanda tartylǵan 2 mlrd. dollar kólemindegi qarjy aksıonerlerge dıvıdend túrinde tólendi. Al endi birlesken kásip­oryndardaǵy úlesteri kompa­nııa­nyń munaı óndirý kóleminiń úsh­ten birin, taza tabysynyń 40 paıyzyn quraıdy. О́tken jyldyń sońynda Dırektorlar keńesi onjyldyq damý strategııasyn (2011-2020 jj) bekitken bolatyn. Onyń basty maqsaty – kompanııanyń aksıonerlik qunyn kóterý. Al oǵan jetý úshin tıimdilik artyp, bıznes kóleminiń ósýi shart. Kompanııa ósý úshin Qazaqstanda da, shetelde de qanatyn keńge jaıýy, geologııalyq barlaý men Kaspıı aımaǵyndaǵy operasııalardy jedeldete júrgizýi qajet. Strate­gııa­da geologııalyq barlaý men teńiz operasııalaryna negizgi basym­dyq berilip otyr. «QazMunaıGaz» Barlaý О́n­di­rý» AQ jaqyn perspektıva tur­ǵy­synan óz aldyna tórt maqsat qoıyp otyr. Birinshiden, óndirý aktıvteriniń ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrý. Ekinshiden, geo­lo­gııalyq barlaý aýqymyn ke­ńeı­tý. Úshinshiden, Kaspıı aıma­ǵy­nan aktıvter tartý jáne teńiz operasııalaryn bastaý. Tórtin­shi­den, Qazaqstandaǵy aktıvterdi shoǵyrlandyrý isin jalǵastyrý. Kompanııanyń kóne aktıv­teri­niń áleýeti áli de zor. Ken oryn­darynyń eskirgenine qaramastan keminde jıyrma jylǵa jetetin shıkizat qorlary bar. Ken oryn­darynyń eskiligine qaramastan olardyń kóbisinde, ásirese, О́zen kenishinde turaqty óndiris deń­geıi áli bes jyl saqtalady. Degenmen, jumyskerlerge tólene­tin jalaqynyń óskeni, jumys prosesin ustap turýǵa ketetin qa­rajat, qural jabdyq pen hı­mııalyq reagentterdiń qymbat­taýy, salyqtyń boljamǵa kónbeı ósip jatýy, monopolısterdiń tarıf belgileýdegi ústemdigi, t.b kóp­tegen faktorlar óndiristik shyǵyndardyń artýyna sebep bolyp otyr. Sondyqtan, jalpy óndiristi modernızasııalaý arqy­ly ǵana ekonomıkalyq tıimdilikke qol jetkizýge bolady. Keler jyly О́zen ken ornyndaǵy ónim­di 5,8 mln. tonnaǵa deıin, 2013 jyly 6 mln. tonnadan arttyrý, al, jalpy eki eski ken orny – О́zen men Embide ónimdi 9 mln. tonna deńgeıinde ustap turý kompanııa josparynda tur. Osy jyly barlaý bloktary­nyń jalpy kólemi eki esege ul­ǵaıdy. Burǵylap jatqan uńǵy­ma­lar úsh eselendi. Qoınaýdy qaz­balaý tórt esege ulǵaıdy. Seıs­mı­kalyq jumystardy júrgizý kólemi ósti. Teńiz operasııalary aıasyndaǵy jumysty kompanııa bastap ta úlgerdi. Osy jyly «QazMunaıGaz» kompanııasymen memorandýmǵa qol qoıylyp, bes teńiz blogy zertteý obektisine aınalyp otyr. Sonymen qatar strategııalyq seriktesi BG Group kompanııasymen birge Soltústik teńizdegi Ýaıt Bear jobasy boıynsha alǵashqy tájirıbelik jumystaryn júrgizýde. Búgingi kúni «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» kompanııasynyń eshqandaı qaryzy joq. Qolda bar 4 mlrd. dollar qarjy aldaǵy ýaqytta barlaý jumystaryna, Qazaqstandaǵy jáne shetelderdegi jańa munaı-gaz aktıvterin satyp alýǵa, ózi jumys istep jatqan óńirlerdegi aýqymdy áleýmettik baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa baǵyttalmaq. Venera TÚGELBAI.