Jańa bastalǵan jyldaǵy mańyzdy ózgeristerdiń biri de osy máselege qatysty bolyp otyr. 2017 jylǵy 25 jeltoqsanda Memleket basshysy «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń kodeksine qol qoıdy.
Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıteti Salyq salý ádisnamasy departamentiniń dırektory Qaırat Julmuhambetovtiń aıtýynsha, salyqty ákimshilendirý isi negizinen memleket pen salyq tóleýshi arasyndaǵy qatynastardy barynsha yńǵaıly etýdi kózdeıdi. Jańa Salyq kodeksi boıynsha memlekettik kiris organdary tarapynan salyq tóleýshilerdi baqylaý jumystary barynsha azaıtyldy. Bul ásirese, táýekeli tómen salyq tóleýshilerge qatysty. Salyq tóleýshilerdiń mindettemelerin óz erikterinshe oryndaýyna baǵyttalǵan sharalar legi qabyldandy. Ondaǵy basty maqsat – adal salyq tóleýshilerdiń múddelerin qorǵaý. Iаǵnı tólemge qatysty barlyq túsiniksiz, daýly jaǵdaılardyń barlyǵyn endigi ýaqytta salyq tóleýshiniń paıdasyna sheshetin tetikter kóbeıtildi.
– Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý úshin qoldanystaǵy arnaıy salyq rejimderin saqtaýmen qatar, jańa tııanaqtalǵan shegerim rejimi engizildi. Kiristiń shekti mólsheri boıynsha jylyna 300 mıllıon teńgege jáne jaldamaly jumysshylar sanyn 50 adamǵa deıin qoldaný krıterııleri keńeıtildi. Jeke kásipkerler úshin 10 paıyz, zańdy tulǵalar úshin 20 paıyz mólsherlememen shyǵystar somasyna azaıtylǵan kiris túrindegi salyq enigizildi, – deıdi Qaırat Julmuhambetov.
Sonymen qatar shaǵyn bıznestiń aýyrtpalyǵyn kótermeý maqsatynda qosylǵan qun salyǵynyń qoldanystaǵy kórsetkishi, ıaǵnı 30 aılyq eseptik kórsetkish somasy burynǵysynsha qalady. 2019 jyldan bastap el ishinde taýar alýǵa baılanysty erikti negizde qosylǵan qun salyǵy baqylaý shotyn engizý arqyly debettik aıyrma qaıtarý tetikteri qarastyrylyp otyr. Taǵy bir aıta keterligi, elektrondy satýlardan túsken tabystar korporatıvtik tabys salyǵynan jáne jeke kiris salyǵynan bosatylǵan.
Jańa Salyq kodeksinde kórsetilgendeı, jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııalar korporatıvtik tabys salyǵynyń úles paıdasynan jáne artyq jumys atqarý kórsetkishterindegi qunnyń ósýinen bosatylǵanyn aıta ketý kerek. Ondaı kompanııalar ken ornyn sholýǵa qajetti shyǵyndardy óndirý jumystary bastalǵannan keıingi basqa kelisim aıasynda óteýge quqyly. Teńizderdegi jáne tereńde ornalasqan munaı-gaz kenishterin paıdalanýǵa qatysty balama salyq túri engizilgen. Kómir óndirýge qatysty eksportqa ústeme paıdaǵa salynatyn renta salyǵyn aýyrtpalyq salyǵyna
aýystyrý alynyp tastaldy. О́ndirilgen paıdaly qazbalarǵa tıisti tólem 6 paıyzdan 3 paıyzǵa tómendetilip otyr.
Salyq tóleý tártibin arttyrý maqsatynda táýekelderdi basqarý júıesine ózgeris engizildi. Iаǵnı salyq tóleýshilerdiń ártúrli sanattaryna salyqtyq ákimshilendirýiniń túrli tásilderi qoldanylady. «Jasyl top» atalatyn birinshi sanatqa táýekel dárejesi tómen salyq tóleýshiler jatatyn bolady. Olarǵa tekserýler júrgizilmeıdi, esep tapsyrý, bereshekti tóleý merzimderin ózgertý túrindegi bosańsytý, kólbeý monıtorıng júrgizýge qatysý múmkindigi jáne taǵy basqalar qaralatyn bolady.
Táýekel dárejesi ortasha topqa ákimshilendirýdiń ortasha tetikteri qoldanylady, habarlama jiberiledi, oryndalmaǵan jaǵdaıda salyq baqylaýy sharalary júzege asyrylady.
«Qyzyl aımaqqa» táýekel dárejesi joǵary salyq tóleýshiler jatady. Olarǵa erekshe nazar aýdarylady jáne salyq mindettemelerin tıisti deńgeıde oryndamaǵan jaǵdaıda kiris organdary jedel áreket etetin bolady.
Jalpy, jańa Salyq kodeksi Elbasynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrý úshin, ıaǵnı salyq jáne bıýdjet saıasatyn jańa ekonomıkalyq jaǵdaılarǵa beıimdeý maqsatynda ázirlendi. Qujat jeke jáne zańdy tulǵalarǵa qatysty salyq zańnamasyn barynsha jeńildetýge, atap aıtqanda, ákimshilik tetikterin jetildirýge, kásipkerlerdiń belsendiligin arttyrýǵa baǵyttalyp otyr.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
