Jalpy, Iran máselesin qozǵaý jónindegi bastamany AQSh-tyń BUU-daǵy Turaqty ókili Nıkkı Heılı kótergen bolatyn. Jyl bastala sala Tegeranǵa shúılikken ol Qaýipsizdik Keńesi otyrysynda da atalǵan eldegi jaǵdaıǵa qatysty óz ustanymynan aınyǵan joq. Onyń aıtýynsha, Irandaǵy sherýler – adam quqyǵynyń negizi. Eldegi bılikke qarsy bas kótergender óz ómirin qurbandyqqa shalýy múmkin. N.Heılı resmı Tegerannyń adam quqyǵyn aıaqqa taptap jatqanyn sóz etti.
«Adam quqyǵy – memleket bergen syılyq emes. Ol – halyqtyń ózine tıesili dúnıe. Iran rejimi qazir nazarymyzda, álem olardyń ne isteıtinin kóredi. Azattyq pen adam qundylyǵy beıbitshilik pen qaýipsizdikten bólek qarastyrylmaıdy. Eger halyqtyń quqyǵy shektelse, onda olar laıyqty túrde qarsylyq kórsetedi», dedi N.Heılı.
Alaıda, AQSh-tyń Iranǵa qatysty ustanymy Keńeske múshe basqa memleketterdiń tarapynan qoldaý tapqan joq. Otyrysta ekinshi bolyp sóz alǵan Fransııa ókili Fransýa Delatr Taıaý Shyǵysta kún tártibinde turǵan mańyzdy oqıǵalar bar ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Iranǵa qatysty talqylanatyn máseleler jeterlik. Máselen, Irannyń ıadrolyq qarýdy qoldanýy, eldiń Taıaý Shyǵysqa áseri men ondaǵy shıelenisti sheshý joldary Keńes aıasynda qarastyrylýy kerek. Biraq F.Delatr taıaýda Iranda bolǵan sherýlerdiń halyqaralyq qaýipsizdik pen beıbitshilikke tıgizer keri áseri shamaly dep sanaıtynyn jetkizdi.
Jıynǵa tóraǵalyq etken Qazaqstannyń BUU-daǵy Turaqty ókili Qaırat Omarov Qazaqstan ustanymyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, Irandaǵy ahýal eldiń ishki sharýasy jáne ony talqylaý Qaýipsizdik Keńesiniń quzyretine kirmeıdi. Qazirgi tańda Irandaǵy jaǵdaıdyń turaqtanǵanyn atap ótken Q.Omarov Taıaý Shyǵysta áli kúnge sheshimin tappaǵan máseleler kóp ekenin atap ótti.
«Qazaqstan kúsh qoldaný odan ári órship ketpes úshin daý-janjaldardy beıbit sheshýdi maqsat etedi. Osy oraıda, Iran bıligin óz halqy men ondaǵy búkil áleýmettik toptardy ózara kelisimge kelýge úndeýge shaqyramyz. Qazirgi tańda eldegi jaǵdaı turaqtaldy. Sonymen qatar biz kez kelgen shıelenistiń beıbit jolmen sheshiletinine senimdimiz», dedi Q.Omarov.
Qytaı da AQSh-tyń bastamasy Qaýipsizdik Keńesinde talqylaýǵa kelmeıtinin málimdedi. Qytaıdyń Turaqty ókiliniń orynbasary Ý Haıtaonyń aıtýynsha, Taıaý Shyǵystyń keı óńirindegi jaǵdaı alańdatarlyqtaı. Sondyqtan halyqaralyq qoǵamdastyq ondaǵy shıelenisti sheshý úshin baryn salýy kerek. Ásirese Palestına máselesi óte mańyzdy. Bul máselede halyqaralyq qoǵamdastyq «eki memleket» sheshimine arqa súıeýi kerek. Qytaı ókiliniń pikirinshe, Qaýipsizdik Keńesiniń basty baǵyty halyqaralyq qaýipsizdik pen beıbitshilikke arnalǵandyqtan, Keńes aıasynda eshbir eldegi adam quqyǵy talqylanbaýy tıis. Qazirgi tańda Iran álemdik beıbitshilik pen qaýipsizdikke nuqsan keltirip turǵan joq.
Reseıdiń BUU-daǵy Turaqty ókili Vasılıı Nebenzıa N.Heılıdiń usynysyn synǵa aldy. Onyń pikirinshe, osy áreketi arqyly AQSh tarapy Qaýipsizdik Keńesiniń alańyn syılamaı otyr.
«Búgin AQSh-tyń Qaýipsizdik Keńesi alańyn óz maqsatynda qoldanyp otyrǵanynyń kýási boldyq. Keńestiń turaqty múshesi jáne BUU Jarǵysy avtorlarynyń biri sanalatyn AQSh nelikten halyqaralyq qaýipsizdik pen beıbitshilikke jaýap beretin QK-niń bedeline nuqsan keltirip otyr? Kún tártibinde talqylanatyn másele Keńestiń jarǵysyna saı kelmeıtini bárimizge belgili», dedi V.Nebenzıa.
Reseı ókiliniń paıymdaýynsha, Aq úı bıligin Iran halqynyń quqyǵy qyzyqtyrmaıdy. Kerisinshe, osy jaǵdaıdy AQSh óz múddesine paıdalanyp ketýdi kózdeıdi. Iаǵnı, adam quqyǵyn jeleý etip, Irandaǵy ıadrolyq baǵdarlama tóńiregindegi máseleni ózine yńǵaıly etip sheshýge talpynady, dedi ol. Osy oraıda, V.Nebenzıa Qaýipsizdik Keńesi Irandaǵy ahýal ýshyǵyp ketpes úshin ondaǵy jaǵdaıǵa aralaspaý kerek ekenin atap kórsetti.
Budan keıin Irannyń BUU-daǵy Turaqty ókili Golıamalı Hoshrý baıandama jasady. Ol óz eliniń ishki jaǵdaıyna aralasqan AQSh tarapyn synǵa aldy. Aq úıdiń Iran isine aralasýy 1953 jyldan bastalady. Bul joly da amerıkalyqtar eldegi ishki jaǵdaıǵa aralasyp otyr, dedi G.Hoshrý.
Bolıvııa ókili Pedro Lýıs te kún tártibindegi máseleniń Keńes qarastyratyn taqyryptar aıasyna jatpaıtynyn aıtty. Onyń pikirinshe, Irandaǵy ahýal halyqaralyq qaýipsizdik pen beıbitshilikke qaýip tóndirmeıdi.
Budan keıin sóz alǵan birqatar memlekettiń ókilderi Irandaǵy bolyp jatqan jaǵdaıǵa qynjylys bildirip, el úkimetin máseleni oń retteýge shaqyrdy. Jıyn sońynda Qazaqstannyń Turaqty ókili jýrnalıstermen kezdesip, olardyń suraqtaryna jaýap berdi.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
