Elbasy N.Nazarbaev pen AQSh Prezıdenti arasyndaǵy ekijaqty kezdesýde birqatar erekshelikterdi baıqadyq. Osy sapardan aqparat taratý úshin attanǵan bir top jýrnalıst eki saǵat buryn Aq úıdiń aldyna jınaldyq. Tekserýden ótip, ishke kirgenshe biraz ýaqyt ótip, sol aralyqta qaraýyldardyń mańyzdy kezdesýge daıyndyǵyn qaıta-qaıta pysyqtap jatqanynyń kýási boldyq. Sarbazdardyń kútip alý saltanatyn múltiksiz ótkizýge talpynýy - qurmetti qonaqtyń abyroıy.
D.Tramptyń árbir qımyly batys medıasynyń jiti nazarynda. Onyń aıtqan sózi, áleýmettik jelige jazǵan pikiri, tipti, qol berip amandasýyna deıin AQSh-ta qyzý talqylanady. Aq úı basshysynyń mundaı áreketteri talaı taqyrypqa tuzdyq bolǵan-dy. Ásirese, D.Tramptyń qol alysýy – ózinshe bir «ǵylym». BBC, CNN sekildi múıizi qaraǵaıdaı batys basylymdary Tramptyń kezdesýdegi áreketin jan-jaqty taldap, jiligin shaǵyp, maıyn ishken. Máselen, D.Tramp áriptesine ózi birinshi bolyp qolyn usynady. Sodan keıin ne áriptesiniń qolyn jibermeı qysyp ustaıdy nemese ózine qaraı birneshe ret tartyp qalady.
Aq úı basshysy birqatar eldiń basshylarymen kezdeskende mundaı áreketti qaıtalaǵan-dy. Ásirese, Japonııa premer-mınıstri Sındzo Abeniń qol alysý rásiminen keıingi kelbeti kópke deıin BAQ betinen túsken joq. Pýtın, Makron, Tıýrdo sekildi el basshylarymen amandasýy da talaıǵa deıin jyrǵa aınaldy. Batys sarapshylary D.Tramptyń áreketin moraldyq turǵyda basymdyqqa ıe bolýǵa talpynysymen túsindiredi. Degenmen, Elbasymen kezdesýde D.Tramp eshqandaı shalt qımyl jasaǵan joq. Jalpy, kópshiliktiń kózinshe N.Nazarbaev pen D.Tramp tórt márte qol alysty. Sonyń eshqaısynda Aq úı basshysy syralǵy tásiline súıengen joq. Bir jaǵynan bul – dıplomatııalyq qurmet. Sonymen qatar AQSh Prezıdenti sypaıy qol alysýy arqyly Nursultan Nazarbaevty syılaıtynyn anyq baıqatty.
Bul jolǵy kezdesýdegi taǵy bir erekshelik mynaý. Áńgime barysynda N.Nazarbaev ta, D.Tramp da áriptesi jóninde de, onyń memleketi týraly da jyly pikir bildirdi. Elbasy Aq úı basshynyń qyzmetin kiriskenine bir jyl tolý mereıtoıymen quttyqtap, ekonomıkalyq tabystarǵa qol jetkizgenin atap kórsetti. О́z kezeginde D.Tramp AQSh-tyń Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy senimdi seriktes, strategııalyq áriptes sanaıtynyn málimdedi. Memleket basshysy N.Nazarbaev ár sózin muqııat oılanyp sóıleıtin kóregen saıasatker retinde tanylǵan. Sondyqtan, kezdesýdegi Elbasynyń ár sózi dıplomatııalyqtyń joǵarǵy deńgeıin kórsetti. Al AQSh Prezıdenti jıi-jıi orynsyz pikir aıtatynymen este qaldy. Mysaly, onyń Nambııa dep álemde joq eldi ataýy, aǵylshyn tilindegi good pen well sózderin retsiz jerde qoldanýy, keıbir memleketterdi shithole countries dep aıta salatyny barshaǵa belgili. Biraq D.Tramp Elbasymen kezdesýinde «yńǵaısyz» jaǵdaıǵa jol bermeı, ár sózine muqııat mán berdi.
«Biz aldaǵy ýaqytta Qazaqstanǵa salynatyn ınvestısııa kólemin arttyrýdy kózdep otyrmyz. Ásirese, energetıka sektoryna mańyz berý josparda bar. Qazirgi tańda Qazaqstanmen strategııalyq áriptestigimiz alǵa jyljyp keledi. AQSh pen Ortalyq Azııa arasyndaǵy áriptestik kópshiliktiń kútkeninen áldeqaıda jedel júrip jatyr», degen D.Tramp Qazaqstan jóninde jyly pikir bildirdi.
Aq úı basshysy elimizdiń Aýǵanstandaǵy ahýaldy jaqsartý maqsatynda atqarǵan jumystaryna joǵary baǵa berdi. Sonymen qatar Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasy qyzmetine kirisýimen eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń odan ári nyǵaıǵanyn atap ótti. D.Tramp Qazaqstandy kórshilerine qurmetpen qaraıtyn, óz taǵdyryna ózi jaýapty táýelsiz el retinde esepteıtinin jetkizip, «toǵyzynshy terrıtorııanyń» egemendigi berik, keleshegi jarqyn bolýyna tilektestigin jetkizdi. Sapar qorytyndysy boıynsha eki el Prezıdentteri keńeıtilgen strategııalyq áriptestik týraly Birlesken málimdeme qabyldady. Onda HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy baılanystardy odan ári tereńdetý máseleleri qamtylǵan.
Budan keıin Memleket basshysy N.Nazarbaev amerıkalyq isker top ókilderimen áńgime ótkizdi. Sapar nátıjesi boıynsha avıasııa jáne ǵaryshtyq zertteýler, munaı hımııasy jáne aýyl sharýashylyǵy, sondaı-aq ınfraqurylymdy damytý salasyndaǵy jobalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan 7 mıllıard dollarǵa jýyq qarjy kólemindegi ınvestısııa jáne saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly 20-dan astam kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Budan bólek, úsh úkimetaralyq kelisim jasaldy.
Jalpy, Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy qatynastyń mańyzdylyǵy men strategııalyq sıpaty qarqyn alyp keledi. Amerıka Qazaqstan ekonomıkasyna salynǵan tikeleı ınvestısııalardyń kólemi boıynsha ekinshi orynda tur. Táýelsizdik alǵaly beri amerıkalyq kompanııalar Qazaqstanǵa 50 mıllıard dollardan astam ınvestısııa quıdy. О́tken jyly eki el arasyndaǵy taýar aınalymy eki mıllıard dollarǵa jetti. Energetıka, kólik, ınnovasııa, medısına jáne basqa da salalarda Amerıka kapıtalynyń qatysýymen 500-den asa kompanııa tabysty jumys istep keledi. Iri seriktesterdiń qatarynda «Shevron», «Ekson Mobıl», «Djeneral Elektrık», «Hellıbıorton» jáne basqa da kompanııalar bar.
Elbasynyń bul jolǵy saparyna batys medıasy da, sarapshylar da joǵary baǵa berdi. Máselen, Daily Signal basylymy N.Nazarbaevtyń resmı sapary AQSh-qa qandaı paıda ákeletinine kóz júgirtip kórgen eken. Maqala avtory Qazaqstannyń geografııalyq ornyna baılanysty AQSh, Reseı, Qytaı arasyndaǵy qatynastardy retteıtin áleýeti bar ekenin jazady. Sondaı-aq D.Tramp Ortalyq jáne ońtústik Azııa elderine qatysty damý strategııasyn bekitkeni belgili. Daily Signal atalǵan maqsatqa jetý úshin óńirde qýatty áriptes kerek ekenin keltirip, bul orynǵa laıyq jalǵyz memleket Qazaqstan dep esepteıdi.
AQSh Strategııalyq jáne halyqaralyq zertteý ortalyǵynyń jobalar jónindegi dırektory Denıel Rýndeniń aıtýynsha, Elbasy saparynyń birneshe mańyzdy tustary bar. Birinshiden, ol Qazaqstandy jeke el retinde emes, úlken naryq retinde qaraǵan jón dep esepteıdi. О́ıtkeni el arqyly Ortalyq Azııamen saýda-ekonomıkalyq baılanys jasaýǵa múmkindik mol. Ekinshiden, Qazaqstanmen taýar aınalymyn ártaraptandyryp, ınvestısııa kólemin ulǵaıtý AQSh úshin tıimdi bolmaq. Úshinshiden, elimizdiń Qytaı jáne Reseımen tyǵyz qarym-qatynas ornatýy alpaýyt derjavalar arasyndaǵy kelispeýshilikti sheship otyrýǵa jaǵdaı jasaıdy.
Elbasy AQSh-qa sapary aıasynda BUU Qaýipsizdik Keńesiniń «Jappaı qyryp-joıatyn qarýdy taratpaý: senim sharalary» taqyryby boıynsha joǵary deńgeıdegi pikirtalasqa qatysty. Bul jıynda talqylanǵan máseleler Qazaqstannyń naqty ustanymymen úndes shyqty. Is-shara barysynda BUU Bas hatshysy Antonıo Gýterrısh jappaı qyryp-joıý qarýlarynan azat álem qurý jolyndaǵy elimizdiń atqarǵan eleýli eńbekterin joǵary baǵalady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan kóterip otyrǵan senim máselesi alpaýyt derjavalar arasyndaǵy qatynasty retteıtin qural.
Elimiz Keńes úkimeti tusynda ıadrolyq qarýdyń qasiretin az tartqan joq. Atom bombasynyń adamzatqa tóndiretin qaýpin der kezinde túsingen Memleket basshysy Semeı synaq alańyn jabý jáne oqtumsyqtardan beıbit túrde bas tartý jóninde sheshim qabyldaǵany málim. Sodan beri Qazaqstan ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy barlyq irgeli halyqaralyq kelisimderdiń qatysýshysyna aınalyp, ıadrolyq qarýy joq memleket retindegi mártebemizdi zańdy túrde bekitti.
Qazirgi tańda ıadrolyq qarýdan tóngen qaýipti halyqaralyq qoǵamdastyq jaqsy túsinip otyr. Soltústik Koreıa sekildi memleketterdiń atom bombasyn ıgerýge talpynyp, jıi-jıi qurlyq aralyq ballıstıkalyq zymyran ushyrýy atalǵan máseleni qaıta qaraý kerek ekenin kórsetip berdi. Osy oraıda, senim sharalary jahandyq qaýipsizdikti qoldaýdyń, búkil planeta kóleminde beıbitshilikti nyǵaıtýdyń asa mańyzdy elementi retinde kún tártibinen túspeýi tıis. Elbasy N.Nazarbaev atap ótkendeı, ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan memleket retinde Qazaqstannyń álemdik qoǵamdastyqty atom bombasynan bas tartýǵa shaqyrýǵa moraldyq quqyǵy bar.
Otyrys qorytyndysy boıynsha tarıhı qujat ‒ BUU Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasynyń óńirlik deńgeıde preventıvti dıplomatııa jáne shıelenisti boldyrmaý jónindegi málimdemesi qabyldandy. Qujatta qazirgi halyqaralyq qatynastar taqyrybyndaǵy mańyzdy máseleler qamtylyp, onyń sheshimderi usynylǵan. Aıta ketý kerek, mundaı málimdeme BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tarıhynda saıası mindetteme júkteıtin halyqaralyq akt retinde tuńǵysh ret qabyldanyp otyr.
Qoryta aıtqanda, Elbasynyń Amerıkaǵa sapary ekonomıkalyq tıimdiligi jóninen de, saıası turǵydan da tabysty ótti. Túrli terrorıstik uıymdarmen kúresýde, Aýǵanstandaǵy ahýaldy ońaltýda birqatar qıyndyqtarǵa kezikken AQSh tarapy óńirden bedeldi seriktes izdep, Qazaqstandy áriptes memleket retinde qaraýy da joǵaryda aıtylǵan pikirdi qýattaıdy. AQSh sekildi alpaýyt derjavanyń Qazaqstanmen áriptestikti nyǵaıtýǵa talpynýy elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy bedelin odan ári bekite tústi. Resmı sapardyń joǵarǵy baǵalanýy elimizdiń áleýeti artyp kele jatqanyn aıshyqtaıdy.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
