Osylaısha nebir jədiger dúnıege kelip, aqyr aıaǵynda ol bir ǵana əýlettiń emes, tutas ulttyń, halyqtyń aýyz toltyryp aıtar, kózin qýandyrar, janyn súıindirer qazynasyna aınalǵan.
On saýsaǵynan óner tamǵan nebir zerger, usta, sýretshilermen qatar ǵalymdar men aqyn-jazýshylarǵa sonaý yqylym zamandarda qoldaý, kómek kórsetilip kelipti. Tipti ejelgi grekter mádenıetin zertteýdegi qazba jumystary ýaqytynda arheologtar jeke adamnyń óner týyndylarynyń jınaǵyn jergilikti hramǵa bergendigi jaıynda tas taqtaıshadaǵy jazýdy tapsa, kóne Rım memleket qaıratkeri, etrýstyq Gaı Sılnıı Mesenat Vergılıı, Gorasıı syndy aqyndardy qoldaýynyń ústine sýretshiler men músinshilerge qamqor bolýy tutastaı mesenat termınin, uǵymyn ómirge ákeledi. Al patshalyq Reseıdegi mesenattar kómegimen qansha ulttyq qazyna jınaqtaldy. Ataqty galereıalar, sırek qoljazbalar men kitaptar jıǵan baı kitaphanalar, mýzeıler orys halqynyń maqtanyshyna aınaldy. Máselen, XVIII ǵasyrda ataqty qolbasshy Petr Rýmıansev-Zadýnaıskııdiń uly Reseı syrtqy ister mınıstri, senator Nıkolaı Rýmıansev-Zadýnaıskıı 28 myńnan astam kitaptary men ózi jınaǵan kolleksııasyn «Otanymnyń paıdasyna jáne aǵartýshylyqtyń ıgiligine tartý ettim» dep, qazirgi Reseı memlekettik kitaphanasynyń negizin qalady. Kezinde Romanovtar áýleti de zerger Faberjeniń qııalyn qanattandyratyn tapsyrystar berip, talaı jaýhardyń dúnıege kelýine yqpal etti.
Qytaı halqy aqylynyń atasy Konfýsıı óz qarajatyna mektep ashypty. Byltyr Beıjińdegi Gýgýn mýzeıin aralaǵanda sonaý qadymnan saqtalǵan óner týyndylaryn kórgen edik. Sonda mýzeı qyzmetkeri olardyń ımperatordyń, jáne asa dáýletti sanovnıkterdiń qoldaýymen dúnıege kelgenin aýyz toltyra áńgimelegen. Sol sátte mýzeıdi tamashalaı júrip, sheberlerge tapsyrys berip, jaýhar týdyryp, ony keler urpaǵyna saqtap, halqynyń ólmes murasyna, ultynyń maqtanyshyna aınaldyra bilgen adamdardyń tegin emestigin baǵamdaı túskendeısiń. Meıli pende retinde kemshiligi de, astamshylyǵy da bolǵan shyǵar, alaıda sol qatelikterin san mıllıon jurttyń kózin sýaryp, jandaryn rýhanı baıytqan sátterdegi lázzat, rahat sezimderi jýýy múmkin-aý degen oı kelgen.
Bizdiń de babalarymyz jaqsylyqtyń janashyry bola bilgen eken. Aqysyn berip, sheberlerdi qanattandyryp, kerek-jaraǵyn taýyp qamtamasyz etip, tipti sony jasap jatqandaǵy jyldyq tirligine qajettiligin ótep, jaz saýynyn, qys soǵymyn berip, zergerdiń ózgege alańdamaı tek aldyndaǵy isimen aınalysýyna jaǵdaı týǵyzǵan.
О́nerge janashyrlyq kórsetýden túrki tektester de kende bolmaǵan. Jurtshylyqqa «Ǵalamat ǵasyr» hıkaıatynan tanys Osman memleketiniń bıleýshisi-sultan Súleımen birinshi ózi aqyn, zerger bolýymen qatar zamanyndaǵy ónerdiń qanat jaıýyna qamqor bolyp, sol kezeńniń ataqty sáýletshileri men aqyndaryn, fılosoftaryn mańaıyna jınaıdy. Kózi ashyq, parasatty sultannyń arqasynda Osman ımperııasynyń shekarasy ulǵaıyp, Ystanbul shaharynyń sáýletin kúni búginge deıin kóriktendirip turǵan meshitter salyndy. Ǵajaıyp tájder men asyl tasty nebir týyndylar ult qazynasyna qosyldy.
Tek tamyrdan nər almaǵan bizdiń qazirgi dáýlet ıeleri osy dəstúrden beıhabar bolsa kerek. Eger uzatylar qyzyna has sheberge basyna səýkelesin, ústine taǵymdaryn, qulaǵyna syrǵasyn jasatsa, ol sol əýlettiń qundy, baǵaly dúnıesi bolyp, urpaqtan urpaqqa mıras bolyp jetip otyrsa qaıter edi? Sol áýlettiń, tuqymnyń energetıkasyn boıyna jıǵan qundy jədigerge aınalmas pa edi? Al ony kimge arnalyp, qaı sheberdiń qolynan, shyǵyp, kimnen keıin kim taqqanynyń, kıgeniniń tarıhy hattalyp otyrsa, sonyń ózi tutas ulttyń rýhanı qundylyǵyna jatar edi?!
Tipten qyzyna arnap tigilgen toı kóılegi sol taǵymdarmen birge keıin mýzeı eksponatyna aınalsa qandaı keremet bolar edi. Ana bir jyly Vashıngtondaǵy Smıtson ınstıtýtynyń Ulttyq alleıada ornalasqan 11 mýzeıiniń birtalaıyn aralaýdyń sáti túsken. Sonda Nensı Reıgannyń, Hıları Klıntonnyń, Mıshel Obamanyń AQSh prezıdentin ulyqtaý sátinde kıgen kóılekteri men taqqan áshekeılerin, týflıi men sómkeleriniń qoıylǵanyn kórgen bolatynbyz. Olar prezıdent jubaılaryna, eldiń tarıhyna jasalǵan qurmet bolsa, bul jerde ulttyq ónerge jasalǵan qamqorlyq retinde ózgelerge de úlgi jaqsy is órister edi ǵoı.
Al ázirge bizdiń baǵlandardyń óreleri óse almaı jatqandaı kórinedi de turady. Tek qazaqtyń zergerlik buıymdarynyń baı kolleksııasyn mýzeıge tabystap, jalpy halyqtyq ıgilikke, kóptiń kózaıymyna aınaldyrǵan ázirge bir adamnyń ǵana esimi belgili. Ol – Imanǵalı Tasmaǵambetov.
Qazaq Faberjesine qoldaý qaıdan keledi?
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
