Alyptyń qaıta oralýy

Buryn Qazaqstanda osyndaı kúrdeli tehnıkalardy jóndep, qaı­ta iske qosý qoldan kel­meı­tin tirlikteı kórinetin. Endi kúrdeli sheteldik tehnıka­lardy syrtqa qaıta tasymaı-aq, ózimizde jóndeý júzege asy­­ry­lyp jatyr.

– Men Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasynda 20 jyl júrgizýshi bolyp eń­bek etip kelemin, – deıdi ja­ńar­tyl­ǵan samosvaldyń júr­gi­zý­-
shisi Aleksandr Kalyp. – Ár jumys kúnin osy «temir tulpar» ekeýmiz birge bastaımyz. Bul «tulparymmen» endi kez­despeımin, ony esepten shy­ǵard­y degen oıda edim. Alaı­da kúr­deli jóndeýden kelgen «es­ki dosymdy» tanymaı qal­dym. Burynǵy samosvalym sý jańa, jutynyp tur. Karerde áli talaı jyl jumys isteıtinine kámil senemin.

Iá, Aleksandrdyń qýany­shyn­da shek joq. Kúnine karerge osy samosvalmen neshe márte qatynaıdy, ken jynysyn shyǵarady, ken tasıdy. Tehnıka júrip tursa, Aleksandr da sharshadym demeıdi, jumys ýaqyty ol úshin – aqsha. Aılyq jalaqysyn ýaqytyly otbasyna aparady. О́ziniń aýysymy bitken soń, áriptesi osy samosvalmen jumysty ári qaraı jalǵastyrady. Bul tehnıka alyp qumyrsqa sekildi, bir ty­nym tappaıdy. Solaı ty­nym­syz qalyppen 10 jyl ju­mys­qa jegildi. Temir de tozady eken. Al burynǵy kez bolsa, ózge tehnıkalar sekildi munyń da barar jeri belgili edi, tozǵan tehnıka qaıta karerge kir­gi­zilmeıtin. Shetelden onyń ja­ńa­syn ákelgenshe júrgizýshi Aleksandar da múmkin bos jú­rer me edi. Bul joly tek Aleksandr ǵana emes, tutas boksıt basqarmasy ujymy qýandy. Alyp samosvaldyń karerge qaı­­ta oralýy jańa tabystardyń tol­­qyny dep biledi jumysshy ujy­my.

Jaqynda «Qazaq­stan alıý­mınııi» AQ fılıaly – Kras­no­­oktıabr boksıt ken bas­qar­ma­synda Qazaqstanda tuń­ǵysh ret alyp samosval qa­l­pyna kel­tirilip, sertıfıkattaldy. Ma­mandar Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasyndaǵy karerde 10 jyl jumys istegen Cat  777F markaly samosvaldyń ekinshi tynysyn ashty. 2008 jyldan paıdalanýǵa berilgen, júk kóterimdiligi 91 tonnalyq qýatty kólik óz tehnıkalyq resýrsyn tolyqtaı taýysqan deýge bolatyn. Ádette, taý-ken tehnıkasynyń ǵumyry asa uzaq bolmaıdy. Sebebi, joǵaryda aıtqandaı, olarǵa bir tynym joq. Kún-tún demeı aýysymmen bul tehnıkalar júzdegen tonna ken men arshylǵan taý jynysyn tasymaldap, kóptegen shaqyrymdy júrip ótedi. Ondaı jumys yrǵaǵyna temir de shydas bermeıdi eken. Al tozǵan mashınanyń ornyna kásiporyn mıllıondaǵan teńge qarjy shyǵaryp, jańasyn satyp alar edi. О́tken jyly «Qazaqstan alıýmınııi» AQ jańa tehnıkany satyp alýdyń tıimdi balamasyn tapty. Qazaqstanda tuńǵysh ret Krasnooktıabr boksıt ken basqarmasy bazasynda sertıfıkattalǵan qalpyna keltirý (CCR) baǵdarlamasy boıynsha biregeı operasııa bas-
taldy. Atalǵan baǵdarlamany Caterpillar  resmı dılleri – «Borýsan Makına Kazahstan» kompanııasy júzege asyrdy. Barlyq qalpyna keltirý ju­mys­­tary Qaraǵandy qala­syn­da ornalasqan kom­ponen­t­terdi qalpyna keltirý jónindegi mamandandyrylǵan ortalyq bazasynda júzege asty.

Taý-ken alybyn jóndeý sońǵy burandasyna deıin she­ship alýdan bastaldy. Tozǵan ból­shekter túgel jańasyna aýys­tyryldy. Budan keıin kó­lik­tiń qalpyna keltirý jáne jóndeýge keletin barlyq toraptary men bólshekteri «Borýsan Makına Kazahstan» zaýyty sehtaryna jóneltildi. Odan keıin ár tetigi synaqtan ótti jáne syrlan­dy. Jumystyń sońǵy me­jesinde samosvaldy qu­ras­ty­ryp, qajetti barlyq ja­ǵar­maı­laryn quıyp, mashınany jalpy synaq-tekserýden ótkizdi. Bul rette osyndaı qalpyna keltirý úderisinen keıin kóliktiń jumys resýrsy jańa tehnıkadan kem túsken joq. Samosvalǵa qurastyrýshy zaýyttyń barlyq ınjenerlik jańartýlary paı­dalanylǵanyn aıta da ketken jón.

Cat 777F markaly samosvaldy tolyq qalpyna keltirý 90 kúnniń ishinde tolyq sertıfıkattalyp, júzege asty. Saıyp kelgende onyń 15 myńnan astam qosalqy bólshegi almastyryldy, jańa oń jaq bamperi jasaldy jáne basty tetikteri tolyǵymen jóndeldi. Samosvalǵa jańa 102 serııaly nómir berildi, teh­nıkany paıdalaný sátinen bastap-aq kásiporynda jańa júıeniń tarıhy bastaldy deýge bolady. Jańa tehnıkany satyp alýǵa qaraǵanda ony osylaısha qalpyna keltirý qa­ra­jatty orta eseppen 50 paı­yzǵa únemdedi. Sonymen qa­tar kompanııa jańar­t-
qan samosvalǵa 2 jyl kepildik beredi.

– Ken tehnıkasyn sertıfıkattap, qalpyna keltirýdiń birinshi tájirıbelik jumysy sátti ótti. Bul samosvaldy jo­ba­nyń alǵashqy qarlyǵashy deı­miz jáne osy baǵdarlama ar­qasynda tehnıkanyń qyz­met kórsetý merzimin eki esege uzarttyq. «Qazaqstan alıýmınııi» AQ úshin qaıta jóndeý jańa tehnıkany satyp alýǵa qaraǵanda áldeqaıda tıimdi ekenine kóz jetkizdik, demek jańa tehnıkamen jabdyqtaýdyń ómirsheń balamasyn taptyq, – dedi «Qazaqstan alıýmınııi» AQ tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeý departamentiniń basshysy Evgenıı Qurmanbekov.

Bul ken ornyndaǵy óte mańyzdy keleli istiń basy ǵana. Qaıta jóndelgen tehnıkany paıdalanýǵa berý sátinen bas­tap-aq júıeniń jańa tarıhy bas­taldy. Aldaǵy úsh jyl­da «Qazaq­stan alıýmınııi» AQ men «Borýsan Makına Kazah­stan» jaýapkershiligi shek­teý­­li seriktestigi 4 samosval­dy qal­pyn­a keltirýdi josparlap otyr. Kom­ponentterdi qal­py­na kel­ti­rý or­talyǵy Cat® kom­po­ne­nt­terin ser­tıfıkattap jóndeý júr­giz­etin óndiris bo­lyp tabylady. Álem­d­egi 175 dıllerdiń 8-i ǵana osyndaı mártebege ıe. Úsh jylda «Qazaqstan alıýmınııi» AQ men «Borýsan Makına Kazahstan» JShS alty samosvaldy qalpyna keltirýdi oılastyryp otyr.

Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»

Qostanaı oblysy,
Lısakov qalasy