Quqyq qorǵaý salasyn gýmanızasııalaý baǵytyndaǵy jumystar

Elbasy otandyq zań júıe­sine aza­­­mat­tardyń konstı­tý­sııa­lyq qu­qyq­­­taryn saqtaý, onyń ústem­di­gin qam­tamasyz etý, quqyq qor­ǵaý qyz­­metin gým­manızasııalaý maq­sa­tyn­­da bir­qatar jaýapkershilik jú­k­­tedi. Sonyń bir parasy­ adam­dardyń qaýip­sizdigin qam­­­tamasyz etý úshin jańa za­­man­ǵy tehnologııalyq kerek-ja­raqtardy qoldanysqa keńinen en­gizýge qatysty.  

Qoǵam izgilikke qaraı il­geri­­­legen saıyn azamattyq ar-­oj­dannan, kisilik uıattan jur­daı áreket-qylyqtar aza­ıyp, ómir súrip otyrǵan  ortamyz tir­­shilik úshin  qaýipsiz mekenge aı­na­lat­yny anyq. Naqtysy, jaqsy­lyq­qa qaraı basqan kez kelgen qadam qo­ǵam­dy izgilikke bastaıdy. Osy oraı­­da  quqyq qorǵaý salasynyń ju­­my­­­syn­daǵy ashyqtyq pen ádilet us­­ta­nymyna qosa, azamattar ta­rapy­nan kórsetiletin qurmet pen senim, tár­tip­súıgishtik pen bar­lyq zań buzý­dyń jolyn kesýge ynta bildirýi sııaqty pa­ryzǵa da adaldyq qajet-aq. Qo­ǵamnyń izgilenýi degen osy bolsa kerek-ti.

Beınekameralar qalany qaýipsiz ete me?

Máselen, qalalar men eldi meken­derdi smart tehnolo­gııa­lar arqyly beıneba­qy­laýǵa alý qarýly kúzet pen­ sym­te­mirli qorshaýlarǵa qa­ra­ǵan­da, anaǵurlym tıimdi ári óreli eke­ni aıan. Bul bir jaǵynan qa­ýipsizdikti qam­tamasyz etýdiń ja­ńa ıntellek­týal satysyna kó­shýge ári elimizdegi sıfrlandyrý ju­mys­tarynyń jedel júrýine de jol ashpaq.

Qazir «Qaýipsiz qala» talabyna saı beınebaqylaý quryl­ǵylaryn iske qosý basty nazarda. Bul jumys nátıejesiz de emes. Ásirese, jumys qarqyny As­tana, Almaty sııaqty úlken qalalardyń sheńberinde qalyp qoımaı, aımaqqa da jyldam aıaq basqany aýyz toltyryp aı­tatyndaı jetistik. Mysalǵa, Almaty oblysyndaǵy tur­ǵyn­­dar kóp shoǵyrlanǵan eldi me­kenderdi beınebaqylaý ka­me­­ralarymen jabdyqtaý qar­qyndy jalǵasyp keledi. 2017 jyly óńirdegi 10 ákimshilik or­talyqqa jalpy sany 766 syrtqy beınebaqylaý ka­me­ralary or­natylǵan eken.­ Beınebaqylaý quryl­ǵy­­la­rynyń sany jóninen Tal­dy­qorǵan qalasy alda tur. Oblys ortalyǵyndaǵy beı­saýyt júristi qalt jiber­meı­tin 669 kamera jumys is­teı­di. Jáne atalǵan qurylǵy­lar­dyń barlyǵy ishki ister or­gandarynyń basqarý ortaly­ǵana tikeleı jalǵanǵan, bul tár­­tip saqshylarynyń jedel dabyl berý men jedel áre­ket etý múmkindigin eselep art­tyr­ǵan. Bıylǵy jyly Jar­kent, Qap­shaǵaı, Qaskeleń, Te­keli sııaqty shaǵyn qalalarda ta­ǵy 550 kamera ornatylatyn bo­lady.

Árıne, Almaty oblysyn­daǵy quqyq qorǵaý salasyn sı­f­r­landyrý ju­mys­tary beı­­ne­kameralar ornatýmen shek­telmeıdi. Mysalǵa, 2017 jy­ly Tal­dy­qorǵan qalasy men Eskeldi, Kók­sý aýdandyq ishki ister bólimderinde «Elek­­­tron­dy qylmystyq is» modýli arqy­­ly sot ǵımaraty men ýa­qyt­sha ustaý ızo­lıa­­tory ara­­­syn­da onlaın rejiminde beı­­­­­ne­­kon­ferensııalyq baı­la­nysqa qosy­­lý jolǵa qo­ıy­lyp, oǵan qajetti 25 bir­­lik teh­nıkalyq jabdyq or­na­tylǵan. Bul óz kezeginde biz sóz etip otyrǵan qu­qyq qor­­ǵaý salasynyń qyzmettik min­­de­­tin júzege asyrýy men gýmanızm qaǵı­dat­­ta­rynyń saltanat qu­rýyna jasalǵan oń qadam retinde baǵalanýy kerek-aq.

Smart tehnologııa polısııa ımıdjin kótere me?

Tártip saqshylarynyń áleý­­met al­dyndaǵy jaǵymsyz ke­ıip­ker beı­nesinen arylýyna, polısııanyń oń ımı­djin qa­lyp­tastyrýǵa dál osy smart júıe­ler septigin tıgizip otyr­­ǵany ras. Ásirese, jol-pa­trýl polı­sııa­synyń 810 qyz­­­met­keriniń  porta­tıvtik beı­­ne­tirkegishtermen jab­dyq­talýy zań buzýshylar tarapynan da, qyzmetkerler ja­ǵynan da oń­ nátıje kórsete bas­taǵan. Beı­nejetondy baı­qaǵan jolaýshy burynǵydaı máse­leni «barmaq basty, kóz qystymen» sheshýge batyl­dyq tanyta almaıtyny baı­qalǵan. Árıne, bul jol polısııasy qyzmetkeriniń jem­qorlyqtan ada bolýyna da yqpal etetini sózsiz.

Qazir jol-patrýl polısııasy beıne derekterdi júkteý jáne saq­taý júıelerimen 93 paıyzǵa qam­tamasyz etilgen. Ony 100 paıyzǵa jetkizý úshin bıyl taǵy 61 qural satyp alyn­baqshy. Son­daı-aq jaqynda oblys­taǵy 250 polısııa ekıpa­jy planshet­termen, prınterlermen jáne elektrondy hat­tamalar­ jasaý­ǵa arnalǵan tólem termı­nal­­darymen to­lyqtaı jab­dyq­­talady.  Munyń syrtynda bıyl oblys eldi me­ken­­de­riniń geoaqparattyq kartasy jańartylyp, 741 beket  «Qyl­mystyq quqyq bu­zý­shylyqtar kartasy» portalyna qosylatyn bolady.

Tártip saqshysy... tártip buzýyna bola ma?

Aıtpaqshy, polısııa ımıd­ji degennen shyǵady... Ja­qyn­da oblystyq ishki ister de­­partamentiniń 2017 jylǵy ju­mysy qorytyndylanǵan edi. Son­da kóńilge kirbiń túsi­retin derekter de jarııa boldy. Sóz, árıne, ishki ister qyz­met­kerleriniń tártibine qa­tysty. Byl­tyr 31 polıseıge qatysty 33 qylmystyq is qoz­ǵalǵan eken. Onyń ishinde 23 pa­ra alý faktisi, 2  laýazymdyq ýá­ki­lettigin asyra paıdalaný, 2 la­ýazymdyq ýákilettigin te­ris maq­satqa paıdalaný, 2 alaıaqtyq, 1 qyzmettegi áre­ketsizdik, 1 sal­­­ǵyrttyq, 1 kinásiz adamdy­ qylmystyq ja­ýaptylyqqa máj­­búrlep kón­dirý jáne bireýi zań­­syz kóshi-qon uıymdastyrý sııaqty keleńsizdik oryn alǵan. Al sy­baılas jemqorlyqqa qa­­­tysty 29 qylmystyq áre­ket anyqtalǵan eken. Mu­nyń syr­tynda ákimshilik jaýap­ker­shilikke 72 qyzmetker, tár­tiptik jazaǵa 16 qyzmetker tartylypty. Sondaı-aq túr­li jaǵdaıdaǵy jol-kólik oqı­ǵasyna  26 polıseı sebepker bolǵan...

Árıne, oblystyq ishki is­ter departamentiniń ót­ken­ mer­zimdegi jumys qory­tyn­dysynda jaǵymdy ister de aıtyldy. Mysalǵa, 2017 jyly Almaty oblysynyń aýmaǵynda oryn alǵan jol-kólik oqı­ǵa­synyń sany arǵy jylmen sa­lystyrǵanda azaıǵan.

Oblys jol­­darynda 2016 jyly 2086 apatty jaǵdaı tirkelse, bul kór­setkish 2017 jyly 1934 oqı­ǵaǵa deıin tómendegeni qýan­­tady. Ádilin aıtýymyz ke­rek, qylmyspen kúres pen al­dyn alý jumystaryna jeti­sýlyq tártip saqshylary ju­my­la kirisip, barynsha nátı­jeli áreket etýde. Ishki is­ter­ organdarynyń jumysyn jan­dandyrý maqsatynda Al­maty oblysy ákimdigi tarapy­nan qarjylandyrý úlesi ar­typ, 2017 jyly bıýdjet qor­jynynan 11,9 mlrd teńge bó­lingen. Biraq aımaqtaǵy qyl­mystyq ahýal qalypty jaǵ­daıda bolǵanymen, keıbir ba­ǵyttar boıynsha alańdaýǵa negiz bar. Mysalǵa, bir jyl ishinde pá­ter tonaý men uıaly telefon urlaý faktileri azaımaı otyr. Esepti kezeńde úı tonaý – 7,1 paıyzǵa, telefon urlaý 5,8 pa­ıyzǵa kóbeıgen.

Taǵy bir jaǵymdy ja­ńa­lyq jetisýlyq quqyq qor­ǵaý­shylardyń bastamasymen «Mal­shy – mal ıesi – jergilikti at­qarýshy organ» negizinde úsh jaq­ty kelisim jasaý men maldy jaıý erejeleriniń jobalary bekitilip, qabyldandy. Bul óz kezeginde aımaqtaǵy  mal ur­lyǵynyń aldyn alýǵa úlken kó­mek bolyp otyr. Bul basqa óńir­lerdiń úırenetin úrdisi bolsa deımiz...

Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»

Almaty oblysy